scroll
Industrie in de haven van Rotterdam
Porthos wil jaarlijks 2,5 megaton CO2 opslaan, dat is 1,5 procentvan de uitstoot in Nederland. Deze CO2komt van vier grote uitstoters in de Rotterdamse haven.
AIR PRODUCTS
EXXONMOBIL
SHELL
AIR LIQUIDE
De concentratie CO2 in de schoorstenen van devier bedrijven verschilt. Elk bedrijf is zelf verantwoordelijk voor hetfilteren en aanleveren van de CO2.
PURE CO2
Door: Chris Hensen, Midas van Son en LauraWismans
30KM
1M
De leiding is verdeeld in vijf compartimenten. Bij schade,door een ongeluk of sabotage, worden de delen afgesloten. De CO2 stroomt dan niet verder de lucht in.
ÉÉN COMPARTIMENT
Gemeenschappelijke transportleiding
De CO2 komt samen in een transportleiding. De leidingis op de groei: de capaciteit is 10 megaton per jaar,veel meer dan de 2,5 megaton die voor Porthos nodig is.
Compressorstation
Aan de rand van de haven komt een groot compressorcomplex.Hier gaat de druk van 30 bar naar 130 bar, ook de temperatuur gaat omhoog.
Ter vergelijking: op een waterkraan in huis staat 1,5 tot 2 bar.In de leiding is de druk zeventig keer hoger.
COMPRESSORGEBOUW
WARMTEWISSELAARGEBOUW
KOELGEBOUW
ELEKTROGEBOUW
130 bar
30 bar
Hogere druk is nodig om de CO2 in het ondergrondsegesteente te kunnen persen.
20KM
40CM
De CO2 in de leiding moet zo puur mogelijk zijn. Water of andere chemicaliën kunnen voor corrosie of slijtagezorgen en repareren is hier lastig.
Transport naar het voormalige gasplatform
Omdat de stroom CO2 onder hoge druk compacter is,is de 20 kilometer lange zeeleiding dunner dan de leidingover land . Hij is ingegraven in de zeebodem.
Boorplatform
Platform P18-A is eerder gebruikt om aardgas omhoog te halen.Nu gaat vanaf hier CO2 de bodem in.
Op het platform wordt de transportleiding met CO2 aangesloten op de injectieput. Het platform is onbemand.
BOORPLATFORM
P18-A
De reeds bestaande boorputten krijgen afsluitende kleppenmeetapparatuur om seismische activiteit te monitoren en tecontroleren of er geen CO2 lekt.
De diepte in
0KM
TERTIAIR
1KM
Gasreservoirs
BOVEN KRIJT
Op zo’n 3 kilometer diepte bevindt het poreuze gesteente waaruit eerder aardgas isgewonnen. Hier wordt de CO2geïnjecteerd.
2KM
ONDER KRIJT
BOVEN JURA
BOVEN TRIAS
ONDER – MIDDEN
JURA
3KM
GASRESERVOIR
BREUKLIJNEN
4KM
Afsluitend gesteente
Direct boven het gasreservoir zit een laag klei-achtig gesteente. Deze ondoordringbare caprock is essentieel voor het opslaan van deCO2.
2KM
400M
DIK
3KM
150M DIK
De laag boven het afsluitende gesteente lijkt op decap rock,gas kan hier niet doorheen.
De cap rock sloot het aardgasgedurende miljoenen jaren op. De breuklijnen zijnstabiel.
Zandsteen
De boorputten komen uit in een laag zandsteen,waar in de poriën tussen de zandkorrels nog een beetje aardgas zit.
2KM
BOOR-
PUT
3KM
GAS-
RESERVOIR
CO2 WORDT
GEÏNJECTEERD
Doordat er veel aardgas uit dit reservoir is gehaald, is er ruimte om de CO2erbij te spuiten.
Druk omhoog
Voor de gaswinning was de druk in het gasreservoir 350 bar, momenteel is datminder dan 20 bar. Met het injecteren van CO2 neemt de druk weer toe,tot maximaal 310 bar.
2KM
310 bar
MARGE
20 bar
3KM
Tijdens de gaswinning is de bodem 8 centimeter gedaald. Het kan zijn dat de bodem weer omhoog komt. Aanland zou dit niet voelbaar moeten zijn.
Afsluiten met laag cement
Het zal 15 jaar duren om de totale hoeveelheid van 37megaton CO2te injecteren.
2KM
CEMENT-
LAAG
CAP
ROCK
3KM
Dan wordt de putwand deels verwijderd en het gat gedichtmet een cementlaag van enkele honderden meters dik om lekken vanCO2 te voorkomen.
4KM
Porthos is het eerste opslagproject in de Noordzee dat van start gaat. Ondertussen zijn Shell, TotalEnergies, EBN en Gasunie, op dit moment bezig met een nog veel groter project, Aramis geheten, dat in 2028 opgeleverd moet zijn. Daarmee zou jaarlijks 22 megaton CO2 moeten worden opgeslagen – bijna tien keer zo veel als de exploitanten van Porthos beogen.
Nog drie andere projecten worden voorbereid voor het Nederlandse deel van de Noordzee, en daar zal het vermoedelijk niet bij blijven. Volgens Gasunie en EBN, een staatsbedrijf dat belangen neemt in cruciale energie-infrastructuurprojecten om ze te helpen van de grond te komen, zijn er in de Noordzee in totaal zo’n honderd lege gasvelden geschikt voor CO2-opslag. Gezamenlijk hebben die een capaciteit van 1.000 megaton.
De groei laat zien dat het afvangen en opslaan van broeikasgas, carbon capture and storage (CCS) geheten, snel populair aan het worden is. Voor industrie die moeilijk te verduurzamen is, zoals de cementindustrie waar bij de chemische reactie om tot cement te komen CO2 vrijkomt, is het een uitkomst. In de praktijk zijn het nu vooral fossiele bedrijven die actief zijn in de opslagprojecten. Hun productieproces zou in theorie makkelijker te verduurzamen zijn, maar zij claimen dat er te weinig schone energie voorhanden is.
In de klimaatscenario’s waarbij de opwarming beperkt blijft tot 1,5 of 2 graden wordt CCS als onvermijdelijk gezien. Ook de critici van CO2-opslag erkennen dat. Maar essentieel is voor de critici wel dat de opslag-oplossing een ‘tijdelijke’ is, totdat de bedrijven de omschakeling naar een duurzamere energievoorziening wel hebben kunnen maken – hoe eerder hoe beter.
Een zorg van tegenstanders is dat de opslag niet zo veilig is als wordt voorgespiegeld. Dat CO2 gaat lekken en alsnog de atmosfeer in komt, en onderweg daarheen wellicht ook nog grondwater vervuilt. Ook vreest men voor aardbevingen.
Niet Porthos zelf, maar de Geologische Dienst Nederland, onderdeel van TNO, deed onderzoek naar de ondergrond. Met behulp van modellen is onder meer nagegaan wat er gebeurt met het afsluitende gesteente – de cap rock – en de breuklijnen als de druk in de gasvelden weer oploopt.
In de rapporten die verschenen over onder meer de veiligheid – zoals de milieueffectrapportage – rijst het beeld op dat de risico’s goed beheersbaar zijn, mede dankzij uitgebreide monitoring. Het gesteente wordt niet maximaal onder druk gezet. Ooit was de druk daar 350 bar, nu is afgesproken niet verder dan 310 bar te gaan.
Dat sommigen sceptisch blijven is ook een vertrouwenskwestie. “Historisch gezien zijn de bedrijven die actief zijn in CCS niet de bedrijven die uitblinken in betrouwbaarheid”, zei Andrea Ramirez Ramirez, hoogleraar CCS aan de TU Delft hierover eerder tegen NRC. “Stel: het gaat mis, wie zegt dan dat injectie wordt gestopt of dat het goed wordt opgelost?”
De bedrijven die hun CO2 gaan opslaan in de putten van Porthos, zijn zelf in ieder geval niet aansprakelijk te stellen bij eventuele lekkages. Dat is met de overheid afgesproken in het Klimaatakkoord van 2019. De exploitanten van Porthos zijn dat wel, tot maximaal vijftig jaar na de laatste injectie van CO2. Daarna verschuift die aansprakelijkheid naar de staat.
Voor het maken van deze graphic is gesproken met Hans Meeuwsen, Jan de Pagter en Frans Smits van Porthos en met Filip Neele van Geologische Dienst Nederland. Ook is geput uit de milieueffectrapportage over Porthos en gegevens van het Global CCS Institute.
Tekst: Laura Wismans en Chris Hensen
Graphic: Midas van Son
Techniek: Tim Hoogendijk
Coördinatie: Winny de Jong
Eindredactie: Arlen Poort
Met medewerking van: Angela Luong
Het laatste nieuws en de beste stukken over de mooiste rotstad die er is
Source: NRC