Wie is toch die man van wie telkens nieuw werk opduikt in de kunsthoek van een Amsterdamse kringloopwinkel? Tim Mooij Knip (38) ontdekte Hans Olivier (69) en eert hem nu met een expositie.
Op de eerste verdieping van kringloopwinkel Rataplan aan de Generatorstraat in Amsterdam bevindt zich de hoek die elke kringloopwinkel heeft: die met een muur vol posters en schilderijen, het stilleven van een fruitschaal naast de skyline van New York, eigen impressies van impressionisme tussen een heleboel Xenos. Bakken vol lijsten vooral, al dan niet met foto’s van de kinderen of de hond er nog in. ‘Kunst’, volgens de bewegwijzering van Rataplan.
Meestal meuk, volgens Tim Mooij-Knip (38), die bijna elke week in deze winkel komt, altijd op zoek naar T-shirts en truien om het logo van zijn band Fix everything op te borduren (‘De merchandise loopt beter dan de muziek’). Toch wandelt hij de afgelopen jaren steeds vaker eerst naar de kunsthoek.
Over de auteur
Gidi Heesakkers is verslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft over stand-upcomedy & cabaret en over populaire cultuur en gewoonten in het dagelijks leven..
Dat begint als zijn oog valt op twee ingelijste tekeningen, eentje gemaakt met stift, de ander met waterverf. Ze zien er een beetje kinderlijk uit, vrolijk, en tegelijkertijd overduidelijk met serieuze aandacht vervaardigd en bedoeld als kunstwerk: ze zijn allebei gesigneerd en gedateerd, en op de achterkant van de lijsten is een naam en een adres gestempeld. De veelkleurigheid spreekt hem wel aan. ‘Hoe dat gaat: je tilt het even op, je denkt: ‘grappig’, je legt het weer terug.’
Bij een volgend bezoek liggen de lijsten nog altijd in de bak, nu vergezeld van twee nieuwe tekeningen. In een andere vestiging van Rataplan komt hij er ook eentje tegen. ‘Net als die andere vier gesigneerd, gedateerd, voorzien van dezelfde stempel.’ Er zit drie jaar tussen de verschillende data, wat bij hem de indruk van een oeuvre wekt.
Tim Mooij-Knip besluit de vijf schilderijtjes te kopen, ‘2,95 euro per stuk, met het lijstje erbij’, googelt zonder resultaat de naam van de maker en wordt alleen maar nieuwsgieriger: wie is deze kunstenaar, en waarom belandt er om de zoveel tijd iets nieuws van hem in deze kringloop?
Het antwoord vindt hij uiteindelijk een half uur fietsen bij de Generatorstraat vandaan, op het adres van de stempel: een klein, doorrookt benedenhuis zonder centrale verwarming om de hoek bij winkelcentrum Osdorp. ‘Kijk’, zegt Mooij Knip terwijl hij naar een plaatje bij de brievenbus wijst. ‘H. Olivier, kunstenaar’, staat daar.
Vorige zomer liet hij Hans Olivier (69) in een brief weten dat hij inmiddels een stuk of twintig Hans Oliviers bij elkaar had verzameld en benieuwd was geworden naar zijn verhaal. Of ze elkaar misschien eens zouden kunnen ontmoeten?
Kort daarna bood een zachtaardige, kunstzinnig geklede Amsterdammer met een hoed en een oorbel hem een colaatje aan, zoals hij vanmiddag ook weer doet. ‘Ik barst van de cola’, zegt Hans Olivier. ‘Vinden jullie het erg als ik een sjekkie opsteek?’
Hij vertelt wat hij Mooij Knip tijdens hun eerste ontmoeting vertelde: dat hij af en toe de kringloop belde met het verzoek om wat schilderijen te komen ophalen. ‘Ik heb niet de ruimte om alles hier te houden’, zegt hij, aan tafel in zijn tjokvolle woon- en slaapkamer.
Ook hier veel kleur, met achter de eettafel een eenpersoonsbed, ernaast een schildersezel. De vergeelde muren zijn bijna volledig bedekt met foto’s, frutsels, snuisterijen, uitgeknipte etiketten van melkpakken, dingen die hij mooi vindt. In multomappen bewaart hij kopietjes van bijna alles wat hij heeft gemaakt.
Het raam dat uitkijkt op een drukke straat staat op een kier om een beetje lucht te geven aan zijn rookverslaving. In de vensterbank is een doorlopende expositie van zijn werk gaande. ‘Ik heb er weleens een prijsje bij gezet’, zegt Olivier. ‘Bij één schilderij had ik 3.000 euro geschreven.’ Met een grijns: ‘Dan blijven mensen er wel even naar kijken.’
Bij Meck & Holt, de boekhandel om de hoek, staan ook vijf ingelijste Hans Olivier-tekeningen op een plank. ‘Een schat van een man’, noemen ze hem daar. Elke maandag haalt hij er zijn shag, elke dinsdag de nieuwe Avrobode.
Zijn werk gaf hij niet alleen weg aan Rataplan om ruimte te maken, maar ook in de hoop dat er wat mee zou gebeuren, en dat het tenminste gezien zou worden. Niet weten bij wie het eventueel zou belanden, vond hij eigenlijk wel een grappig idee.
Hans Olivier is open over zijn achtergrond in de geestelijke gezondheidszorg, zij het niet heel duidelijk. Hij werkte in een schoenmakerij, in de horeca, een rubberhandel, als glazenwasser en koerier, bij schoonmaakbedrijven, maar kende ook een thuisloze periode.
De drang om te tekenen en te schilderen was er al die tijd, maar voor hem staat één ding als een paal boven water: ‘Als je geen stek hebt, kun je wel zeggen dat je kunstenaar bent, maar zonder dak boven je hoofd kun je geen kunst maken.’
Via de psychiatrie kwam hij ongeveer dertig jaar geleden in deze woning terecht. ‘Toen voelde ik mezelf meer patiënt dan kunstenaar. Maar als ik nu om me heen kijk, naar wat ik verzameld heb en wat ik heb gemaakt, dan zie ik: ja, ik ben gewoon kunstenaar.’
Hij leeft van 80 euro per week. Benodigdheden om te tekenen en schilderen haalt hij bij de Action. ‘En ik krijg weleens wat.’
Mooij-Knip: ‘Ik heb ook een tekening van jou op de achterkant van een stamppotverpakking.’
Olivier knikt: ‘Ik gebruik alles. Maar het liefst schilder ik op doek. Altijd met muziek aan, een klassieke zender. Ik ben blij dat ik het mag doen, of wil doen.’
De eeuwige vraag is natuurlijk wanneer iets kunst is, of als kunst wordt beschouwd, zegt Mooij-Knip, en wat een andere context voor de waarde en weerklank van iemands werk en verhaal kan betekenen. Hij is bedrijfsleider bij het Amsterdamse fotografiemuseum Huis Marseille, maar werkte na zijn opleiding sociaal werk met daklozen en jongeren met een psychiatrische problematiek.
In zijn vrije tijd maakte hij eerder werk van andermans werk dat hij per toeval ontdekte, zoals de fascinerende website van Govert Giezeman, een man met schizofrenie die een internetkrocht vol typte over zijn leven en mentale worstelingen, het alfabet en het periodieke systeem herschreef en werkte aan iets wat hij ‘De Lijst Met Alle Dingen’ noemde.
Mooij-Knip zocht hem en later ook zijn familie op, en bundelde een selectie van zijn onbedoeld poëtische teksten tot een boek met de titel Ik vind alle levende wezens Goden, inclusief mijzelf. Na Giezemans overlijden sprak hij op de begrafenis. ‘Voor zijn familie was die site vooral pijnlijk. Ze vonden het fijn dat iemand er ook iets moois in had gezien.’
Na een paar ontmoetingen met Olivier ontstond het plan om ook zijn werk met een expositie in een ander licht te zetten: van de kringloopwinkel, de vensterbank en plastic tassen naar een galeriesetting. ‘Witte muren, een artist bio, een feestelijke opening met drankjes en rode plakkertjes onder de werken als ze verkocht zijn.’
Hans Olivier reageerde aanvankelijk terughoudend toen hij het idee voorzichtig opwierp: ‘Kost dat niet veel geld dan?’ Het kost geld, maar dat regelt Mooij-Knip. Hij kon ‘voor een goede prijs’ twee dagen een expositieruimte huren en liet foto’s en promotieposters maken, deels gedekt door een kleine subsidie uit het buurtbudget. Alle winst gaat naar Olivier, dat spreekt voor zich.
Die is intussen helemaal aan boord. ‘Ondanks dat ik veel kunst heb kunnen uitdelen, heb ik nooit veel respons gehad. Tim heeft iets aangewakkerd, dat vind ik top. Ik had niet verwacht dat dit nog zou gebeuren.’
Waar hij op hoopt? ‘Nou, als ik heel eerlijk ben, zit ik toch een beetje aan de centen te denken.’ Hij heeft zijn oudste zus uitgenodigd voor de opening, zaterdagmiddag 9 maart. Ook de dag erna zijn nog ongeveer zeventig werken uit de afgelopen twintig jaar te zien en te koop voor 25 euro. Mooij-Knip zal de kopers vragen of ze hem een foto willen sturen van hun Hans Olivier aan de muur, zodat de maker straks kan zien waar zijn werk terecht is gekomen.
Zelf heeft hij twee schilderijtjes op zijn kantoor in Huis Marseille staan. Thuis hangt zijn favoriet, de pasteltekening van een meerkoet die hij kocht toen hij voor het eerst bij Olivier thuis was.
Hij is benieuwd hoe de aandacht op zijn expositie Hans Olivier zal bevallen, de aandacht waar hij zo goed zonder kan. ‘Natuurlijk wil Hans graag dat mensen zijn kunst zien, want zoals hij zegt: kunst is er om gezien te worden. Maar hij heeft gezien worden niet nodig om kunstenaar te zijn.’
Zijn gedrevenheid en doorzettingsvermogen vindt Tim Mooij-Knip inspirerend. ‘Ik vergelijk het weleens met likes krijgen op Instagram: ga maar eens vijfendertig jaar lang een Instagram-profiel vullen met content terwijl je nul volgers hebt. Ik vind het bewonderenswaardig dat hij vanuit zijn innerlijke overtuiging zo’n creatief mens is, en blijft.’
Het werk van Hans Olivier is 9 en 10 maart te zien en te koop bij Groeten van Marc, Willem Schoutenstraat 21 in Amsterdam, en op afstand via timmooijknip.nl/#hans.
Voor werk zoals dat van Hans Olivier is de parapluterm ‘outsider art’ bedacht: kunst gemaakt door kunstenaars die buiten het galerie- en museumcircuit om werken. Het gaat dikwijls om makers die een zekere afstand tot de maatschappij ervaren, door ziekte bijvoorbeeld, of een fysieke of een verstandelijke beperking. Het H’art Museum (voorheen de Hermitage) en No Limits! Art Castle, allebei in Amsterdam, tonen werk van outsider kunstenaars uit binnen- en buitenland.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden