Het is onduidelijk wie de dresscode heeft uitgevaardigd, maar veel van de wachtende bezoekers voor de Volvo Arena in de Zweedse provinciestad Eskilstuna hebben die meegekregen. Wie naar het Zweedse nationale songfestival gaat, dient een neonkleurige boa of een variant daarop te dragen.
‘Het is feest’, verklaart verpleegkundige Magdalena Björklund (51), die voor een lichtblauwe heeft gekozen. Haar man Roberth is boaloos, maar voor hem is hier zijn al een hele stap. ‘Het songfestival was nooit mijn ding, ik keek er nooit naar op tv. Maar sinds een jaar zijn we getrouwd en nu volg ik haar. Ik ga het gewoon proberen.’
Even verderop sluiten de Russische Victoria Fomina (38) en haar 9-jarige dochter Anastasia achteraan in de rij. Marketingmedewerker Fomina, met roze veren oorbellen, verhuisde twee jaar geleden voor werk naar Zweden en een bezoek aan het songfestival hoort bij het integreren, meent ze. ‘De decoraties, de show, de uitdossing. En dat allemaal met kinderen erbij. Dat wilden we zelf wel eens meemaken.’
Wat ze beschrijft, is Melodifestivalen, het Zweedse nationale songfestival, een competitie die zes weken duurt en elke zaterdagavond wordt uitgezonden vanuit een andere Zweedse stad. De winnaar van dit tot in de puntjes geproduceerde spektakel mag namens Zweden meedoen aan het Eurovisie Songfestival.
Stiekem is Mello, zoals de Zweden hun festival noemen, groter dan de Europese neef. Wekelijks kijken zo’n twee miljoen Zweden naar de live-uitzending en velen van hen stemmen via de Mello-app op hun favoriete deelnemer. Scholen houden hun eigen mini-mello’s en wie op maandag mee wil praten bij de koffieautomaat moet hebben gekeken. De door dertigduizend mensen bijgewoonde finale, komende zaterdag, is het absolute tv-hoogtepunt van het jaar. Bijna een derde van de 10,5 miljoen Zweden stemt dan af op het eigen songfestival.
De zes rondes zijn zo populair dat de organisatie, de publieke omroep SVT, ook kaartjes verkoopt voor de repetities op vrijdagavond en zaterdag. De toeschouwers die op deze zaterdagmiddag de arena in Eskilstuna binnenstromen gaan kijken naar de generale repetitie van voorronde vier. ‘De echte show was binnen vijf à tien minuten uitverkocht, dus daarom gaan we nu’, zegt de 42-jarige chefkok Nicklas Svengert, wiens vrouw en twee zonen al door de veiligheidscontrole zijn. ‘Voor mij is het een familie-evenement, een feest met veel lol en liefde waarvan iedereen kan genieten en waarbij het niet uitmaakt hoe oud je bent, waar je vandaan komt of op wie je valt. Ik ben er al 41 jaar weg van.’
Dat is nog eens andere koek dan de nationale voorronde – pardon, selectie – in Nederland, waar een commissie aangesteld door AVROTROS een artiest uitkiest die ons land gaat vertegenwoordigen op het Eurovisie songfestival. Hoe komen de Zweden aan hun Mellomania?
Over de auteur
Jeroen Visser is correspondent Scandinavië en Finland voor de Volkskrant. Hij woont in Stockholm.
Natuurlijk, Zweden heeft een roemruchte songfestivaltraditie. Met Abba, dat precies vijftig jaar geleden het Eurovisie Songfestival domineerde met Waterloo en daarna internationaal doorbrak, heeft het Scandinavische land de beroemdste winnaar aller tijden. Daarnaast zijn de Zweden met Ierland recordhouder met zeven overwinningen. Vorig jaar won de Zweedse zangeres Loreen als eerste vrouwelijke artiest voor de tweede maal en dus maken de Eurovisiedelegaties in mei wederom de gang naar het noorden, naar Malmö dit keer.
Door het overweldigende succes van Abba wilden alle Zweedse artiesten meedoen aan het nationale songfestival, vertelde oud-winnaar Richard Herrey vorig jaar aan de Volkskrant. Herrey haalde in 1984 samen met zijn twee broers de tweede overwinning voor Zweden binnen, met het nummer Diggi-loo Diggi-ley. Het zette hun leven op zijn kop. Alle Zweedse tieners konden hun liedjes meezingen, ze werden met helikopters naar interviews gevlogen. ‘Het was toen misschien nog wel gekker dan nu’, aldus Herrey, die tegenwoordig radio-dj is.
De opzet van het festival was destijds wel soberder. Mello, dat sinds 1959 wordt georganiseerd, bestond net als in de meeste andere landen uit één finaleronde. Die werd goed bekeken, maar in de jaren negentig van de vorige eeuw kwam er een beetje de klad in. De SVT kreeg concurrentie van muziekzenders als MTV, het internet en de commerciële kanalen. Na een dip in de kijkcijfers werd het format in 2002 grondig opgeschud en ontstond de huidige opzet, met meerdere voorrondes in verschillende Zweedse steden. Het maakte Mello weer ongenaakbaar. ‘Het werd niet alleen een tv-spektakel, maar een deel van ons leven’, zegt liedjesschrijver Linnea Deb. ‘Het is zo koud en donker in Zweden in deze tijd van het jaar. Dit geeft je iets om in de lange winter naar uit te kijken.’
Ook Caroline Norén, die het festival sinds 1999 voor de Zweedse radio presenteert, benadrukt dat Mello meer is dan alleen een liedjeswedstrijd. ‘Het is een traditioneel familiefeest geworden. Elk jaar vieren we met zijn allen Kerst en midzomer. En we hebben Mello.’
Volgens haar fungeert het festival, meer dan de nationale sporten voetbal, ijshockey en langlaufen, voor Zweden als bindmiddel en uitlaatklep. ‘We zijn traditioneel een nogal naar binnen gekeerd volk, een beetje verlegen ook. Mello geeft ons de ruimte om liedjes en outfits vrijelijk te bekritiseren.’
Met die plek in de Zweedse cultuur speelt Mello zelf ook. De SVT hanteert een eigen Hall of Fame waar in elke uitzending met veel bombarie een oud-artiest, producer, liedjesschrijver of presentator wordt opgenomen. Daarnaast worden kinderen aangemoedigd mee te doen. De jongste stemgroep – waarin alle stemmen bij elkaar worden opgeteld – die punten mag geven aan de artiesten is die van 3-9 jaar. ‘Ouders, het maakt niet uit dat je kind nu veel te laat opblijft, zich op de bank volpropt met snoep en dat de geplande zondagse gezelligheid in de soep loopt’, zegt presentatrice Carina Berg bij aanvang in de camera. ‘Denk eraan dat je kind over twintig jaar zal zeggen: weet je nog dat we vroeger samen laat opbleven en Mello keken?’
Die aanmoediging vormt de aftrap van de wedstrijd in de naar popcorn ruikende arena. Repetitie of niet, de bezoekers krijgen dezelfde show voorgeschoteld, zonder onderbrekingen of dingen die opnieuw moeten. Openingsact en ideale schoonzoon Albin Tingvall zet de toon met I’m Done Getting Over You, een lekker in het gehoor liggende dansballad waarbij de pakkende melodie duidelijk belangrijker is dan de ietwat dubbelzinnige tekst. No matter what you do, I run right back to you. Won’t you take me home? If you want my love, just tell me what to do.
Vanalles komt daarna nog voorbij; van powerballads tot country en van opzwepende dans tot de gothic-op-steroids-act Circus X. Grote LED-muren en -podia geven elke act zijn eigen beeldtaal en wie wil – en dat zijn de meesten – krijgt er ook een paar dansers bij. Tussendoor is er cabaret van Björn Gustafsson, die verkleed als acteur Kristofer Hivju (Tormund Giantsbane in Game of Thrones, Steinar Hovland in Beck) nietsvermoedende SVT-collega’s tegen de grond werkt.
In totaal doen dit jaar dertig acts mee aan Mello. Een vakjury van de SVT koos deze uit ruim 2.500 inzendingen. De omroep lette daarbij op diversiteit van deelnemers, leeftijden en muziekstijlen. Vandaar dat vandaag ook de Zweedse countryband Lasse Stefanz, opgericht in 1967, op het podium verschijnt met cowboyhoeden, accordeons en veterdassen. Het LED-podium laat water zien, alsof Lasse aan de rand van een Zweeds meertje zit te spelen. Ook de in Zweden populaire plattelandspop Epadunk krijgt via influencer Lia Larsson een plekje met het nummer 30 km/h, een ode aan de populair epa-tractors, aangepaste auto’s die maximaal 30 kilometer per uur mogen en waar je in Zweden vanaf je 15de mee de weg op mag.
Hoe verschillend in genre ook, wat opvalt, is dat vrijwel alle nummers hitpotentie hebben. Daarmee is Mello ook een manifestatie van de kwaliteit van de Zweedse muziekscene, die na Roxette en Dr. Alban veel goede dj’s (Avicii) en producers voortbracht, onder wie RedOne, die Lady Gaga’s wereldhit Poker Face produceerde, en Max Martin, de man achter Baby One More Time (Britney Spears) en I Want It That Way (Backstreet Boys). Het land van Spotify kent zoveel goede liedjesmakers dat Zweden een van ’s werelds grootste muziekexporteurs is.
Toch zijn het vaak dezelfde producenten en schrijvers die je in de finale naast de artiesten ziet pronken. Een van hen is Linnea Deb, die eerder achtergrondzangeres was bij Ace of Base en het liedje Oh Lord schreef voor de Britse band Mic Lowry (74 miljoen keer geluisterd op Spotify). Deb schreef tot dusver 32 Mello-liedjes, waaronder Heroes van Måns Zelmerlöw, dat in 2015 zowel Mello als het Eurovisiesongfestival won. Ze heeft ook dit jaar weer een finaleplaats met het dansnummer Unforgettable, uitgevoerd door de Noorse tweeling Marcus en Martinus. Die mogen met de Zweedse competitie meedoen omdat het productieteam Zweeds is.
Volgens Deb is er in Zweden een kleine groep van ongeveer tien producenten en schrijvers die vrijwel fulltime werken aan het maken van Mello-nummers en daarvan kunnen leven. Daarnaast zijn er nog een stuk of vijftig die een paar maanden per jaar muziek maken voor Mello. ‘Ik schrijf in een jaar misschien wel twintig nummers waarvan er hopelijk een paar doordringen tot het festival. En dat is hard werken. De artiest moet het liedje goed vinden, het label en de managers moeten erachter staan en dan moet het nog geselecteerd worden door de SVT. Het is een wedstrijd lang voordat de competitie begint.’
Een goed Mello-nummer, zegt Deb, mag niet te complex zijn. ‘Het moet makkelijk en duidelijk zijn. Je hebt misschien één minuut en als je de kijkers dan niet overtuigd hebt, kan je wel inpakken. Elk kind moet het meteen kunnen meezingen.’ De keerzijde is dat de liedjes die komen bovendrijven nogal generiek en braaf zijn. ‘Ik zou willen dat we een keer voor een gewaagder liedje zouden stemmen, zoals het geweldige Cha Cha Cha van de Finse rapper Käärijä, dat vorig jaar tweede werd op het Eurovisie Songfestival. Ik vrees dat het niet snel gaat gebeuren. Het zit nou eenmaal in onze cultuur, je mag niet te veel afwijken van de gemene deler.’
Het is een reden dat niet iedereen gecharmeerd is van Mello. Veel producers vinden het goedkoop en makkelijk en doen er niet aan mee. Schrijver en columnist Alex Schulman hekelde maandag in de krant Dagens Nyheter het niveau van de inzendingen. ‘Het is zo debiel dat je je afvraagt of het nog muziek is’, schrijft Schulman. ‘Met de teksten is het nog erger. Ze zijn zo infantiel dat ze de taal in de richting van een existentiële crisis lijken te duwen.’
SVT-radiopresentator Caroline Norén vergelijkt de Mello-muziek met de eveneens Zweedse meubelgigant Ikea: laagdrempelig, voor ieder wat wils en een groot commercieel succes. Tijdens de Mello-maanden februari en maart wordt de nationale hitlijst Svensktoppen, die Norén ook presenteert, dikwijls overgenomen door Mello-liedjes. ‘Veel artiesten brengen in februari geen nieuwe nummers uit en zeker niet vlak na de finale. Omgekeerd proberen platenlabels nieuwe artiesten te laten debuteren op Mello. Als je het daar goed doet, kan het je doorbraak betekenen.’
Naast debutanten zijn er ook artiesten die vaak terugkeren, zoals de latere winnaar van deze zaterdag, Danny Saucedo, die al vier keer eerder meedeed. ‘We hebben daar een term voor, Mello Royalty. Dat zijn artiesten die elk jaar weer van de partij zijn maar waarvan je je afvraagt wat ze de rest van het jaar doen’, zegt Norén. ‘Het lijkt soms wel of we twee popindustrieën hebben: de reguliere met artiesten als Zara Larsson en Victor Leksell en de Mello-industrie.’
De apotheose van Mello 2024 vindt zaterdag plaats in een overdekt voetbalstadion in Stockholm. Aan de finale doen twaalf acts mee: de nummers een en twee van de vijf voorrondes en twee artiesten die derde of vierde eindigden maar via een bonusstemronde alsnog tot de finale werden toegelaten. Het wekelijkse stemmen − via de app of telefoon − en de discussies daarover op de bank voor de televisie, is een andere succesfactor van Mello. De invloed van het publiek loopt door tot de finale, waar de winnaar voor de helft wordt bepaald door het publiek thuis en voor de andere helft door een internationale vakjury.
Dat laatste is afgekeken van Eurovisie – of andersom, dat kan ook. Volgens Norén zijn Mello en de Europese evenknie deze eeuw meer naar elkaar toegegroeid. Zo introduceerde het Eurovisie songfestival in 2004 twee halve finalerondes en daarmee extra spanning, meer uitzendingen en grotere inkomsten. Een van de drijvende krachten achter die beslissing was de Zweed Svante Stockselius, die tussen 2003 en 2010 de hoogste baas was bij Eurovisie. Diezelfde Stockselius was in 2002 de architect van de nieuwe Mello-opzet.
In zijn kielzog kwamen ook Zweedse tv-producenten met Mello-ervaring helpen bij de jaarlijkse Eurovisie-uitzendingen. Met de Eurovisie-shows in Zweden (2013 en 2016) brachten de Zweden volgens Norén ook een lichtere toon en meer humor naar Europa. ‘Ik merk de nodige jaloezie omdat we zo’n prominente rol bekleden, zowel in de productie als in het aantal overwinningen, zegt de presentatrice, die enige trots niet lijkt te kunnen onderdrukken.
In de Arena in Eskilstuna is Europa nog ver weg. Daar praat het publiek op weg naar de uitgang na over wie gewonnen zou moeten hebben, terwijl schoonmakers met bezems de andere kant op gaan om de zaal klaar te maken voor de avond. De inburgerende Russische Viktoria komt enthousiast van haar stoel. ‘Nog beter dan op tv’, is haar conclusie, al twijfelt ze of iedereen echt zong. (Antwoord: sommigen playbackten om hun stem te sparen). Een minpuntje: dochter Anastasia is teleurgesteld, omdat ze niet kon stemmen. Vanavond weer kijken dan? ‘Natuurlijk, we moeten wel.’
Malena Ernman, operazangeres en moeder van de wereldberoemde Zweedse milieu-activist Greta Thunberg, won Melodifestivalen in 2009 met het mede door haar geschreven Engels-Franstalige operapopnummer La voix. Op het Eurovisie Songfestival werd ze 21ste in de finale. Het lied kwam afgelopen zaterdag nog voorbij in de Mello-uitzending, tijdens een eerbetoon aan de andere schrijver van het lied, Fredrik Kempe. De vader van Greta is acteur en producent Svante Thunberg, ook een bekende uit de Zweedse cultuurwereld.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden