Clinton Onyeka heeft geen idee hoe zijn leven er vanaf dinsdag uitziet. De 33-jarige derdelander is zijn baan in de keuken van het Amsterdamse Hard Rock Café dan waarschijnlijk kwijt en hij weet ook niet of hij in de opvang in Amstelveen mag blijven wonen. Maar één ding is voor hem duidelijk: ‘Ik ga niet terug naar Nigeria, ook niet voor 5.000 euro.’
Derdelanders zijn mensen die vanwege de oorlog Oekraïne ontvlucht zijn, maar niet de Oekraïense nationaliteit hebben en ook niet over een EU-paspoort beschikken. Het betreft met name Nigerianen, Marokkanen en Algerijnen die in Oekraïne werkten of studeerden. Zij kregen aanvankelijk dezelfde behandeling als Oekraïense ontheemden en verblijven in dezelfde gemeentelijke opvanglocaties.
Over de auteur
Marjolein van de Water is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie, religie en de multiculturele samenleving. Eerder was ze correspondent in Latijns-Amerika en chef van de buitenlandredactie.
Maar terwijl de bescherming van Oekraïners is verlengd tot maart 2025, houdt het voor derdelanders dinsdag op, tenzij ze een aanvraag voor asiel of een reguliere verblijfsvergunning hebben lopen. Dat is het geval bij zeker 860 van de 2.540 derdelanders. De rest van de groep moet ofwel binnen vier weken het land verlaten of alsnog aankloppen als ‘reguliere’ asielzoeker.
Om hun terugkeer te stimuleren, krijgen derdelanders die zich uiterlijk op 4 maart melden, een gratis vliegticket plus 5.000 euro aangeboden door de regering. Onyeka laat die deadline aan zich voorbijgaan. ‘Ik peins er niet over om dat geld aan te nemen’, zegt hij. ‘Ik heb niks te zoeken in Nigeria. Ik heb geen familie en ik heb tijd en geld geïnvesteerd in mijn studie in Oekraïne. Mijn toekomst ligt in Europa.’
Hij is niet de enige. ‘Wij merken dat hier veel stress over is onder vluchtelingen’, zegt een woordvoerder van Vluchtelingenwerk. De organisatie vreest dat sommige derdelanders op straat zullen gaan zwerven in plaats van te vertrekken. ‘Velen van hen zien geen toekomstperspectief in hun land van herkomst. Zij verkiezen dan misschien liever de illegaliteit.’
Het is zondagmiddag. Onyeka zit in zijn hotelkamer, op de achtste verdieping van hotel Ibis in Amstelveen. Zijn kamergenoot, met wie hij noodgedwongen het tweepersoonsbed deelt, is de hort op. Op de kleine koelkast ligt een zak krentenbollen, in de vensterbank rijpen twee bananen. ‘Eerlijk gezegd verkeer ik in totale verwarring’, aldus Onyeka. ‘Waarom moet ik weg? Ik werk, ik betaal belasting en ik wil best op zoek naar eigen woonruimte.’
Volgens staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel) kunnen de meeste derdelanders veilig terugkeren naar hun land van herkomst en is het dus niet nodig hen nog langer hier op te vangen. Maar Onyeka wacht liever tot het weer veilig is in Oekraïne. ‘Ik ben hier gekomen met alleen een rugzakje’, zegt hij. ‘Zelfs mijn laptop heb ik in de haast achtergelaten, al mijn spullen liggen nog in Kyiv.’
Een groep advocaten kondigde zaterdag aan bezwaar te gaan maken tegen het terugsturen van derdelanders. Ze doen dat onder meer door de terugkeerbesluiten aan te vechten die de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) al aan hun cliënten heeft verstuurd. ‘Bij een terugkeerbesluit moet een cliënt eerst gehoord worden’, aldus Marjon Ristra-Peeters, een van de advocaten. ‘Dat is nu niet gebeurd.’
‘Het gaat zeker om duizend gevallen’, vertelt Ristra-Peeters. Mochten ze winnen, dan zou dat de tijd die derdelanders in Nederland mogen blijven weer wat verlengen. ‘We zullen de rechter dan vragen om voorlopige voorzieningen voor deze mensen’, aldus de advocaat. ‘Zodat ze recht op opvang houden.’ Woensdag komt haar eerste zaak voor de rechter.
Derdelanders die asiel hebben aangevraagd, moeten dinsdag eigenlijk vertrekken uit de opvanglocaties voor Oekraïners en verhuizen naar de reguliere asielzoekerscentra. Maar die zitten overvol. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) tast in het duister over wat vanaf dinsdag met deze groep zal gebeuren. ‘Het is heel onduidelijk’, aldus een COA-woordvoerder. Onyeka vermoedt dat hij in het hotel mag blijven: ‘Ik heb niks gehoord.’
Intussen wedt Onyeka op meerdere paarden, zonder precies te begrijpen wat binnen de mogelijkheden valt. ‘Ik heb vorige week bij het Hard Rock Café gevraagd of ze voor mij een werkvisum kunnen aanvragen.’ Hij tuurt even door het raam naar buiten en haalt dan weemoedig zijn schouders op. ‘Ik heb niks meer van ze gehoord.’ Onyeka heeft zich ook aangemeld bij een aantal universiteiten. ‘Misschien krijg ik dan een studievisum?’
Tegelijkertijd loopt ook een asielprocedure. ‘Ik heb die aanvraag alleen gedaan om tijd te rekken’, legt Onyeka uit. ‘Nigerianen maken geen enkele kans op asiel.’ En als alle wegen doodlopen? ‘Dan ga ik de illegaliteit in.’ Zijn stem klinkt vastberaden, zijn ogen staan dof. ‘Ik weet wat dat betekent’, zegt hij. ‘Geen rechten, geen toegang tot zorg, leven in voortdurende angst voor de politie. Maar het is beter dan terugkeren.’
In Kyiv werkte Onyeka als leraar Engels, terwijl hij een master management deed aan de universiteit. ‘In Oekraïne zijn de mensen veel racistischer’, vertelt hij. ‘Als ik in Kyiv de bus nam, kwam er nooit iemand naast me zitten.’ In Amsterdam heeft hij daar geen last van, toch vond hij het leven in Oekraïne beter. ‘Daar hoefde ik me geen zorgen te maken over mijn papieren’, zegt hij. ‘Hier word ik gek van de continue dreiging dat ik het land uit moet.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden