Interessant was daarom vooral de opkomst. Volgens officiële cijfers was die 41 procent, een laagterecord. Bij de parlementsverkiezingen van 2020 ging 42,5 procent van de kiesgerechtigden naar de stembus, in 2016 was het 62 procent. Bij de presidentsverkiezingen van 2021 was de opkomst 48 procent.
Over de auteur
Rob Vreeken is correspondent in Istanbul voor de Volkskrant. Hij schrijft over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden. Voorheen specialiseerde hij zich op de buitenlandredactie in mensenrechten en het Midden-Oosten.
Bij die cijfers moeten echter kanttekeningen worden gezet. Drie jaar geleden stemde 15 procent van de opgekomen kiezers blanco; vermoedelijk is iets dergelijks nu ook gebeurd. Bovendien voelen velen zich gedwongen te gaan stemmen omdat kiezers een stempel op hun identiteitskaart krijgen nadat ze hebben gestemd. Met name voor ambtenaren kan dit een reden zijn niet thuis te blijven.
Daarnaast kan hoe dan ook worden getwijfeld aan de officiële cijfers. Dat doet bijvoorbeeld de Group for Analyzing and Measuring Attitudes in Iran (Gamaan), een in Nederland gevestigde groep van Iraanse onderzoekers in ballingschap. Gamaan doet regelmatig online opinieonderzoek in Iran.
In de eerste week van februari werd een steekproef gehouden waaraan ruim 58 duizend Iraanse respondenten deelnamen. Ongeveer 15 procent was van plan te gaan stemmen, terwijl 77 procent zei niet te zullen stemmen. De resterende 8 procent had nog geen beslissing genomen.
Vergeleken met 2021 was het aantal blanco stemmen afgenomen van 18 naar 8 procent. Bijna al deze kiezers werden niet-stemmers, aangezien het percentage dat zei te gaan stemmen met slecht 1 procentpunt was toegenomen. Het aantal vastbesloten niet-stemmers steeg met 7 procentpunt.
Zelfs een opkomst van 41 procent echter toont al aan hoe gering het enthousiasme is onder de Iraanse bevolking voor de Islamitische Republiek. De hervormingsgezinde krant Ham Mihan had op de voorpagina de kop ‘De stille meerderheid’, een verwijzing naar de 60 procent van de kiezers die niet was komen opdagen.
Het Hervormingsfront, een groep hervormingsgezinde groeperingen en individuen die enkele jaren geleden nog geloofden in de mogelijkheid van verandering via de politiek, had dit keer geen kandidaten naar voren geschoven.
‘We kunnen niet deelnemen aan zinloze, oneerlijke verkiezingen die geen invloed zullen hebben op de manier waarop het land wordt bestuurd’, aldus een verklaring van het front op 10 februari. Het gebrek aan democratie heeft geleid tot ‘de inefficiëntie van de Iraanse regering en tot veel politieke, economische, sociale en culturele crises’.
De hervormers hebben bezwaar tegen het systeem waarin de Raad der Hoeders, een machtig orgaan bestaand uit twaalf islamitische geestelijken en rechtsgeleerden, besluit welke kandidaten kunnen deelnemen aan de verkiezingen. Van de 37 duizend personen die zich dit jaar hadden aangemeld, werden er slechts 15 duizend toegelaten. Onder hen waren enkele tientallen die als hervormingsgezind beschouwd kunnen worden.
Onder de afgewezen kandidaten was Hassan Rouhani, de pragmaticus die in 2013 en 2017 de presidentsverkiezingen won, tot onvrede van de hardliners binnen het regime. Een andere oud-president, de gematigde Mohammad Khatami (1997-2005), had gezegd niet te zullen gaan stemmen. Iran is volgens hem ‘ver verwijderd van vrije en competitieve verkiezingen’.
De verkiezingen van vrijdag waren de eerste sinds de landelijke protesten die volgden op de dood in een politiebureau van de 22-jarige Mahsa Amini op 16 september 2022. Zij was gearresteerd door de Iraanse zedenpolitie wegens overtreding van de wet die vrouwen dwingt hun haar te bedekken. In het protest klonken al spoedig oproepen om het islamitische regime omver te werpen. Na enkele maanden van zware repressie, die ruim vijfhonderd mensen het leven kostte, verliep de protestbeweging.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden