Lazzaro Senese (49) aait een kalfje van tien dagen oud over het voorhoofd. De politieman let tijdens zijn inspecties van boerderijen altijd op het gedrag van de dieren. ‘Als ze bang zijn, is dat een slecht teken.’ Het rondje door de stal is deel van het inspectiebezoek van Senese en zijn collega Vincenzo Raimo aan een kaasboerderij, gelegen tussen de uitgestrekte velden ten noorden van Bologna.
Senese en Raimo zijn niet zomaar agenten: ze maken deel uit van de carabinieri NAS, een eenheid binnen de politie die zich bezighoudt met publieke gezondheid, voedselveiligheid en commerciële voedselfraude. Je zou de NAS, die verspreid over het land ongeveer duizend agenten telt, ook wel de FBI van het eten kunnen noemen.
Over de auteur
Rosa van Gool is correspondent Italië, Griekenland en de Balkan van de Volkskrant. Zij woont in Rome.
Senese en Raimo gaan in burger maar met dienstwapen op pad. Meer dan eens voeren ze maanden durende onderzoeken uit, inclusief telefoontaps. Hun werk, waarin ze als politie-eenheid meer bevoegdheden en ervaring hebben dan de meeste voedselinspecties in andere landen, staat regelmatig aan de basis van het oprollen van internationale voedselfraude.
Die zat in 2022 flink in de lift, constateerde de Europese Commissie (EC) vorig jaar. Naast usual suspects als kaas, vlees en vis, zijn ook olijfolie en honing in Europa bijzonder fraudegevoelige producten, zo zag de EC.
Niet toevallig richt de NAS zijn aandacht dan ook vaak op olijfolie, en met succes. In een gezamenlijke operatie onderschepten Spanje en Italië in december honderdduizenden liters namaakolijfolie. Gezien de slechte oogsten en hoge prijzen is olijfolie de laatste jaren voor oplichters een steeds lucratievere business.
Ook Senese en Raimo zijn geschoold in het herkennen van nep-olijfolie. Daarvoor volgden ze een speciale cursus bij de nationale vereniging van olieproevers. Zo kunnen ze bij een verdenking direct een slokje nemen. Want om zonnebloemolie met groene kleurstof van olijfolie te onderscheiden, heeft een beetje Italiaan geen laboratoriumonderzoek nodig. ‘Nooit letten op de kleur’, doceert Senese. ‘Die zegt niets.’
Vandaag staat er geen olie op het menu, maar brengt het werk hen naar het hart van de streek waar de officiële Parmezaanse kaas (Parmigiano Reggiano DOP) vandaan komt. Hoofd kwaliteitscontrole Dario Biglietto (41) gaat de politieagenten met ontspannen pas voor door de koeienstal, de fabriekshal en de opslagloods, waar duizenden Parmezaanse kazen, op planken gestapeld tot aan het metershoge plafond, liggen te rijpen.
Zorgen maakt Biglietto zich niet. Hij is de controles wel gewend, want wie de beschermde Parmezaanse kaas wil produceren, is daar voortdurend aan onderworpen, legt hij uit. ‘We krijgen hier zestien verschillende entiteiten op bezoek.’
De regels en verplichtingen zijn eindeloos: van het tellen van de dode muggen die achterblijven in de blauwe anti-insectenlampen tot het controleren van de herkomst van de melk. Die mag namelijk alleen afkomstig zijn van koeien voorzien van een paspoort dat aantoont dat ze geboren en getogen zijn in het aangewezen gebied rondom Parma, Modena en Bologna.
Die laatste regel is weliswaar afkomstig van het consortium van Parmezaanse kaasmakers, maar als Senese en Raimo aanwijzingen voor gesjoemel zouden vinden, zou dat ook hun zaak zijn. Want wie een kaas als parmigiano reggiano DOP verkoopt terwijl de melk uit Zuid-Italië komt, pleegt commerciële voedselfraude.
Zelfs bedrijven die de regels volgen, zoals deze kaasmakerij, moeten uiteindelijk vaak een klein deel van hun kazen degraderen. Als ze de test van het consortium niet doorstaan, waarbij een inspecteur elke kaas een voor een met een hamertje komt bekloppen om te horen of hij van binnen de juiste consistentie heeft, mogen ze de beschermde naam parmigiano reggiano niet dragen.
Ze moeten dan de markt op als goedkopere ‘Italiaanse kaas’, of worden in echt ernstige gevallen naar de laagste trede op de ladder van kwaliteitskaas verbannen: de fabriek van voorverpakt raspsel. Ook daar komen hij en zijn collega’s van de NAS regelmatig, vertelt Senese, om erop toe te zien dat de percentages verschillende kazen in het mengsel kloppen met wat er op de pakjes staat.
De NAS bestaat al sinds 1962, toen tijdens jaren van ongekende economische groei ook de voedselindustrie in Italië ontplofte. Tegelijk met de oprichting van de speciale politie-eenheid voerde Italië wetten op het gebied van voedselhygiëne en -veiligheid in die konden wedijveren met de de strengste ter wereld. Desondanks bleef fraude een probleem, met als dieptepunt het methanol-schandaal in 1986: vijftien mensen stierven en negentien werden blind door het drinken van wijn die methanol bevatte, toegevoegd om het alcoholgehalte te verhogen.
Op de kaasboerderij hebben Senese en Raimo hun ronde intussen voltooid. Ze stappen weer in hun witte Jeep, met in de koeltas een hermetisch verpakt flesje melk, dat als monster naar het laboratorium gaat.
Vandaag vermoeden ze niets geks, maar door de jaren heen maakten ze alle denkbare schandalen mee. Van internationale gezondheidskwesties als fipronileieren en gekkekoeienziekte, tot de keer dat ze na een tip van Franse collega’s een vrachtwagenlading Portugese kokkels staande hielden op de snelweg, illegaal opgevist en verkocht als authentieke Italiaanse vongole.
In een anoniem kantoorpand, net zo undercover als hun burgerkleding, brengen de agenten na afloop van de inspectie verslag uit aan commandant Fabrizio Picciolo, in vol kolonelsornaat. De NAS maakt internationaal naam, merkt Picciolo op. Zo vormden Frankrijk en Spanje al – veel kleinere – eenheden naar hun voorbeeld, zegt hij trots.
Toch is de Italiaanse situatie volgens hem uniek. ‘Naast de veiligheid bewaken wij ook het merk Made in Italy, dat waarde heeft en dus veel gekopieerd wordt.’ Maar het feit dat Italië voedselfraude zo fanatiek bestrijdt, komt zeker niet alleen voort uit commercieel belang, stelt Picciolo. ‘Het zit in onze cultuur. Wij hebben nu eenmaal meer aandacht voor de kwaliteit van eten.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden