Het Hooggerechtshof van Alabama oordeelde twee weken geleden, in een ongekende uitspraak, dat ingevroren embryo’s voor de wet gelden als levende kinderen. Van schrik sloten vijf vruchtbaarheidsklinieken hun deuren. Wat als daar je bevruchte eicellen in de vriezer liggen?
‘Ik ben bang dat mijn vliezen breken’, zegt de 33-jarige Carmen. Ze wijst naar haar bolle buik. Haar partner, Jesse, grijpt haar hand vast. Het afgelopen uur hebben ze op hun hoekbank thuis in de heuvels van Birmingham, Alabama, verteld over de leuke dingen in hun leven. Nu is het tijd voor de minder leuke.
Net nog vertelde Carmen met een grote grijns over hun eerste ontmoeting, voor die lesbische bar in New York, toen ze Jesse van een motor zag afstappen. Dat ze verliefd werden en samen verhuisden naar Alabama, de zuidelijke staat waar Carmen is opgegroeid. Carmen wilden een gezin stichten in de nabijheid van haar familie. Als queer-koppel wilden ze bewijzen dat er óók in het conservatieve zuiden ruimte voor hen was.
Over de auteur
Maral Noshad Sharifi is correspondent Verenigde Staten voor de Volkskrant. Ze woont in New York.
Ze beschreven hun zoektocht naar een spermadonor met de donkere haren van Carmen en de blauwe ogen van Jesse. Hun kind moest en zou op hen beiden lijken. ‘Het was een slopend traject’, zegt Carmen, die advocaat is. Er werden eicellen uit haar lichaam gehaald, bevrucht met sperma en als embryo’s teruggeplaatst. In twee jaar kreeg ze meer dan tweehonderd naalden in haar lichaam. Méér hormonen, voortdurend slecht nieuws. Tot het 37 weken geleden eindelijk raak was: ze was zwanger!
Vijf levensvatbare embryo’s bleven achter in de vriezer van de kliniek. Jesse en zij willen later meer kinderen. En dan nu de narigheid: het is onduidelijk of dat ooit nog gaat gebeuren.
‘Ik ben zo kwaad!’, zegt Carmen opeens. Ze laat een foto zien van een klompje cellen: een van haar embryo’s. Het is de vraag of die vijf uit de vriezer ooit nog in haar buik worden geplaatst.
Het Hooggerechtshof van Alabama oordeelde twee weken geleden, in een ongekende uitspraak, dat ingevroren embryo’s voor de wet gelden als levende kinderen. Van schrik sloten vijf vruchtbaarheidsklinieken hun deuren. Veel embryo’s overleven het ivf-proces niet, of worden onderzocht op genetische aandoeningen en eventueel vernietigd. Artsen vrezen in de gevangenis te belanden voor moord als er iets misgaat. Honderden stellen weten niet waar ze aan toe zijn. Zijn ze strafbaar als ze de embryo’s niet gebruiken? Moeten ze die hompjes cellen voor eeuwig bevroren laten? Wetenschappers weten niet of ze met hun embryo-onderzoeken kunnen doorgaan.
‘Ik ben blij dat ze deze baby niet meer van ons kunnen afpakken’, zegt Carmen. Ze kijkt weer naar de foto. ‘Maar wat gaat er met onze embryo’s gebeuren? Niemand weet waar ze aan toe is.’
De gerechtelijke uitspraak in Alabama is een overwinning van de christen-fundamentalisten. Religieuze activisten proberen in de Verenigde Staten al tientallen jaren de definitie van het woord ‘leven’ zover mogelijk op te rekken. Hun grootste overwinning tot dusver behaalden ze in de zomer van 2022, toen het Hooggerechtshof het landelijk recht op abortus introk. In Alabama werd abortus zelfs in het geval van incest of verkrachting verboden. En er werd gewerkt aan nog extremere wetgeving.
De recentste uitspraak in Alabama begon met een inbraak. In 2020 drong een psychiatrische patiënt een vruchtbaarheidskliniek binnen in de stad Mobile en liet per ongeluk een aantal ingevroren embryo’s vallen. Drie echtparen spanden een rechtszaak aan. De kliniek was nalatig geweest, zeiden zij, en nu waren hun ‘kinderen’ dood.
Dat laatste bracht het Hooggerechtshof van Alabama tot een bizarre uitspraak. ‘Zelfs vóór de geboorte zijn alle mensen Gods evenbeeld’, schreef opperrechter Tom Parker, ‘en hun leven kan niet vernietigd worden zonder Zijn glorie geweld aan te doen’. Het machtigste rechtsorgaan van Alabama besloot, citerend uit de Bijbel, dat een klont bevroren cellen in een buisje dezelfde rechten bezit als elk levend mens.
‘Dit is een gigantische overwinning voor het leven’, reageerde Denise Burke van de anti-abortusclub Alliance Defending Freedom. ‘Ongeacht de omstandigheden is al het menselijk leven waardevol vanaf het moment van de conceptie.’
‘We wisten dat dit niet zou eindigen bij abortus’, zei Candace Gibson van het Guttmacher Institute, een denktank die ijvert voor het recht op abortus. Daar zagen ze het gedonder in Alabama van mijlenver aankomen. ‘De anti-abortusbeweging wil het recht op lichamelijke zelfbeschikking op alle mogelijke manieren inperken.’
Barbara Perry (40) staart naar de eieren op haar bord. Met haar vork prikt ze in de omelet die ze net heeft besteld in een lunchtentje in Birmingham. ‘Sorry dat ik schor klink’, zegt ze. ‘Ik huil al wekenlang elke dag.’
Barbara en haar vrouw Stephanie wilden binnenkort aan hun tweede kind beginnen. Ze hadden al contact opgenomen met de kliniek waar ze hun ze hun eerste kind hadden gekregen. Opeens blijkt de kliniek gesloten. Ze heeft geen toegang tot haar vijf embryo’s die daar werden bewaard. ‘Wij zouden in de zomer beginnen, maar nu is alles stilgelegd. Ik ben 40, zoveel tijd heb ik niet.’
2 procent van de Amerikaanse baby’s wordt geboren met behulp van ivf. De behandeling is een uitweg voor heterostellen die moeite hebben om zwanger te worden, voor kankerpatiënten die gezonde kinderen willen krijgen, maar lhbti-koppels worden het hardst geraakt: zij hebben meestal geen andere optie.
Hoewel Birmingham een liberale stad is in een zeer conservatieve staat, zie je overal houten kruisen. In restaurants houden gezinnen voor het eten elkaars handen vast en sluiten hun ogen voor het gebed. Meer dan 80 procent van de inwoners in Alabama gelooft in God. Veel lhbti’ers die hier zijn opgegroeid, zijn ooit bang geweest dat ze door de duivel bezeten waren. Sommigen leiden een dubbelleven uit angst hun familie of hun baan kwijt te raken.
‘Ik huil zoveel omdat ik moegestreden ben’, zegt Barbara, terwijl ze haar tranen laat lopen. Uit angst voor homofobe reacties kunnen zij en haar partner niet zomaar naar het platteland gaan waar mensen minder ruimdenkend zijn, of een kinderopvangplek vinden, of op het werk vrijuit over elkaar praten. Ze moesten trouwen in New York en daar hun huwelijksakte opvragen. Daar kwam deze gerechtelijke uitspraak bovenop.
‘Ons leven begint steeds meer op een hoofdstuk in een boek te lijken’, zegt ze. ‘Het is toch doodeng dat een groep oude mannen mag beslissen of ik me kan voortplanten?’ Mensen, zegt ze, die nog nooit ongesteld zijn geweest. Ze overweegt met haar gezin naar een andere staat te verhuizen.
De uitspraak in Alabama heeft het land in rep en roer gebracht. Democraten spreken er schande van hoe conservatieve krachten zich in de persoonlijke levenssfeer van mensen mengen. ‘Dit gaat over vrijheid’, zei vicepresident Kamala Harris in een toespraak, ‘en om de kwalijke gevolgen die mensen elke dag ondervinden.’
Aan de andere kant is ook Donald Trump zich lam geschrokken. Ook conservatieve stellen zijn afhankelijke van ivf, en hij vreest politieke repercussies. Als president benoemde hij de rechters die het landelijk recht op abortus hebben afgeschaft en heeft hij zo zelf de deur wagenwijd open voor de conservatieve beweging. ‘Ik sta volledig achter de beschikbaarheid van ivf’, zei Trump in een reactie op het nieuws over de gerechtelijke uitspraak over de status van embryo’s. ‘We willen het makkelijker maken voor moeders en vaders om baby’s te krijgen, niet moeilijker!’
Toch krijgen Republikeinen de geest niet zomaar terug in de fles. Steeds vaker worden fundamentalistische besluiten op regionaal niveau door het landelijke Hooggerechtshof gesteund. Wint Trump in november ook nog de presidentsverkiezingen, dan voelen conservatieve christenen zich nóg machtiger. Zij zullen strijden voor meer extremistische wetgeving.
Ook in Alabama proberen de Republikeinen de schade te beperken. Op donderdag nam het parlement van deze staat een tijdelijke wet aan die ivf-klinieken zou kunnen vrijwaren van vervolging. Toch zijn de klinieken nog altijd niet gerustgesteld.
Het is nog maar de vraag of met nieuwe wetgeving de kous af is. Ook in Georgia en Missouri zijn al wetten aangenomen die bevruchte embryo’s mensenrechten toekennen, twaalf andere staten werken aan soortgelijke wetten. Als het leven begint met de conceptie, dan zou een morning-afterpil potentieel ook strafbaar kunnen zijn. De nog extremere stap die in Alabama is gezet, is het leven wettelijk te laten beginnen bij de bevruchting, binnen of buiten de baarmoeder.
‘Misschien wordt ze wel schrijver!’, zegt Carmen. Samen met Jesse geeft ze een rondleiding door hun huis. De pasgeverfde babykamer staat vol boeken. Het meisje kan elk moment geboren worden. ‘Ik hoop vooral dat ze gelukkig wordt’, zegt Jesse.
Behalve van alles wat er in hun eigen staat is gebeurd, zijn ze de afgelopen weken ook geschrokken van de reacties uit andere delen van het land. In liberalere staten, waar deze kwesties ogenschijnlijk niet spelen. ‘Ze vinden wat hier gebeurt typerend voor Alabama’, zegt Carmen. ‘Ze denken dat wij in het zuiden vijftig jaar achterlopen. Maar in werkelijkheid begint veel extremistisch beleid hier, en wordt het later overgenomen in de rest van het land.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden