Stereotypen en vooroordelen zijn nauw met elkaar verbonden, maar wel degelijk verschillend. ‘Stereotypen zijn denkbeelden over groepen mensen, bijvoorbeeld dat alle Amsterdammers op een bakfiets rijden’, zegt Hanneke Felten. Zij doet bij kennisinstuut Movisie onderzoek naar het verminderen van discriminatie.
Stereotypen kunnen leiden tot vooroordelen. Een vooroordeel is een houding tegenover of een gevoel over iemand, puur omdat die persoon tot een bepaalde groep behoort. Felten: ‘Als iemand een hekel heeft aan Amsterdammers, of ze liever op afstand houdt, zijn dat vooroordelen.’ Op het moment dat zulke gedachten iemands gedrag beïnvloeden, is er sprake van discriminatie.
Iedereen heeft stereotypen en vooroordelen, onder meer omdat mensen van nature alles om hen heen categoriseren. Felten vertelt: ‘Het is nuttig dat je het verschil ziet tussen een leeuw en een poes. En als je niet kunt categoriseren, kun je niet de vorken bij de vorken leggen en doe je heel lang over het uitruimen van de vaatwasmachine. Maar het categoriseren van mensen kan wel problematisch uitpakken.’
Volgens hoogleraar jeugd en sociale rechtvaardigheid Judi Mesman (Universiteit Leiden) is het probleem niet dat categorieën zoals man en vrouw en wit en zwart bestaan, maar dat die categorieën zich vullen met kenmerken en oordelen. ‘Dat gebeurt op basis van al je ervaringen: wat je thuis ziet, de boeken die je leest, wat er in de media is en wat je hoort op school.’
De beste remedie tegen stereotypen en vooroordelen is omgaan met de mensen over wie je stereotypen en vooroordelen hebt. Positief contact met mensen uit een ‘andere’ groep vergroot empathie en inleving en vermindert angst. Het brengt ook vaak het inzicht dat de mensen binnen een bepaalde groep heus niet allemaal hetzelfde zijn.
Contact hoeft niet per se fysiek te zijn om vooroordelen te doen verminderen. Ook boeken, films, podcasts en theatervoorstellingen van of met bepaalde groepen mensen kunnen effectief zijn.
Het is wel cruciaal dat mensen een goed gevoel overhouden aan het contact. ‘Contact in het echte leven verloopt niet altijd positief. Daarom zijn interventies op scholen zo belangrijk’, vindt Felten. ‘Bijvoorbeeld met een professionele spreker die zijn ervaringsverhaal deelt.’
Beter/Leven
In de rubriek Beter/Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van o.a. gezondheid, geld en duurzaamheid.
Tal van experimenten hebben bewezen dat positief contact inderdaad vooroordelen vermindert. Zo lieten Amerikaanse onderzoekers studenten deelnemen aan een paneldiscussie met vier transgender personen die over hun ervaringen spraken én aan een standaard college over onder meer de definitie, prevalentie en zorg voor transgender personen. De paneldiscussie verbeterde de houding van de studenten ten opzichte van deze groep meer dan het college.
Negatief contact kan bestaande vooroordelen juist versterken. Proefpersonen die in een stinkende ruimte naar foto’s van homoseksuele koppels keken, kregen bijvoorbeeld negatievere gedachten over homo’s. Volgens Felten komt dat doordat walging een rol speelt in de negatieve houding die sommige mensen hebben ten opzichte van homoseksuele mannen. Stank versterkt die walging.
Wie zijn stereotypen en vooroordelen wil verminderen, doet er goed aan om stil te staan bij de gedachten die hij heeft. ‘Stop ze niet uit schaamte zo ver mogelijk weg, maar heb het er thuis over en vraag jezelf af waarom je dacht wat je dacht’, zegt Mesman. ‘Wanneer je dit proces al een keer bent doorgegaan, ga je vaker die gedachten vangen en zul je ze op een gegeven moment minder vaak hebben. En de kans wordt kleiner dat die gedachten je gedrag beïnvloeden.’
Ook de sociale norm heeft een belangrijke invloed op het voortbestaan – of niet – van stereotypen en vooroordelen. ‘Mensen zijn kuddedieren’, zegt Felten, ‘dus we vinden vaak wat de rest ook vindt.’ Het goede nieuws: de sociale norm is niet in steen gebeiteld en kan in de loop van de tijd veranderen.
‘Neem medeverantwoordelijkheid voor de stereotypen en vooroordelen die er zijn’, zegt Mesman dan ook. ‘Ben jij degene die er wat van zegt als iemand een racistische grap maakt in de kantine? Als je dat doet, durven anderen er de volgende keer ook wat van te zeggen. Langzaamaan verandert de norm en gaan ook de mensen die oorspronkelijk een andere mening hadden mee.’
Zelf een vraag voor deze rubriek? Beterleven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden