Sinds de arrestatie van twee drugsdealers deze zomer, is IJmuiden het podium geworden van een criminele territoriumstrijd. De doos met gemeentelijke dwangmiddelen is nagenoeg leeg, en meer politiecapaciteit niet voorhanden. ‘Deze jongens trekken zich niets aan van repressie.’
Joop zat zaterdagavond voor zijn breedbeeldtelevisie toen een harde klap zijn lijf deed trillen. Naast een steekvlam zag hij vanachter zijn raam nog net de silhouet van de man die kort daarvoor een explosief door het raam van een buurvrouw naar binnen had gegooid. ‘Hij had een capuchon op.’ De explosie in de Scheldestraat was het zoveelste geweldsincident in IJmuiden in maanden en de tweede brandbom in een woonwijk dat weekend.
Joop, die vanwege zijn veiligheid alleen onder gefingeerde naam zijn verhaal in de krant wil doen, was niet eens meer verbaasd over de explosie. Vanaf dag één is het een komen en gaan van ‘die’ figuren, zegt hij over de benedenwoning waar een jaar of drie geleden een nieuwe buurtbewoner haar intrek nam. Drugstypes, noemt hij ze ook wel. ‘De politie heeft al een stuk of tien keer een inval gedaan. Ik zou zeggen: ontruimen die boel, de hele straat heeft er last van. Maar blijkbaar is het zo makkelijk niet.’
Over de auteurs
Elsbeth Stoker verslaat als regioverslaggever van de Volkskrant ontwikkelingen in Amsterdam en omstreken. Eerder schreef ze veel over politie, justitie en criminaliteit. Ze maakte onder meer de podcast Grijs gebied, over een omstreden undercovermethode.
Iva Venneman is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Makkelijk is het inderdaad niet. Tussen oktober en januari waren er dertig geweldsincidenten in IJmuiden: van explosies tot schietpartijen en steekincidenten. Het is zo hevig, dat burgemeester Frank Dales (D66) van de gemeente Velsen, waaronder IJmuiden valt, op 19 januari vrijwel de hele havenstad als ‘veiligheidsrisicogebied’ aanwees, in ieder geval tot augustus dit jaar.
Aanvankelijk leek het na inzet van dit ‘paardenmiddel’ iets rustiger te worden. Maar die relatieve rust was van korte duur. Afgelopen weekend waren er twee explosies, woensdagavond nog een. Het dieptepunt was twee weken geleden: toen werd een 26-jarige IJmuidenaar doodgeschoten.
‘Dit is een territoriumstrijd’, zegt burgemeester Dales. De ellende begon toen de politie deze zomer twee drugsdealers oppakte. Sindsdien is er ruzie over wie mag dealen in de vrijgekomen wijken. De gemeente en politie hebben twintig tot dertig jongens in beeld, allemaal twintigers, zegt de burgemeester. ‘We hebben de namen en rugnummers, maar het lastige is dat niemand praat. En het lukt niet om ze op heterdaad te betrappen.’
Om de andere IJmuidenaren te beschermen heeft de burgemeester zijn ‘hele gereedschapskistje’ omgekeerd: gebiedsverboden, dwangsommen, camera’s en preventieve fouilleeracties. ‘Ook is er meer politiecapaciteit toegezegd’, zegt Dales. ‘Maar de politie heeft niet zomaar een blik agenten dat ze kan opentrekken, en ik weet ook: als ik hier nóg meer agenten vraag, dan hebben mijn collega’s in andere gemeenten een probleem. Ik heb alle instrumenten gebruikt, nu kunnen we alleen maar wachten.’
Op straten zie je meer politie en marechaussee, in de lucht hoor je vaker helikopters, zegt Alberto de Jong (37), eigenaar van sportschool Crossfit IJmuiden. Hij loopt deze middag met zijn vriendin toevallig langs shishabar Marbella, een van de ondernemingen die op last van de burgemeester is gesloten. Onveilig voelt hij zich niet. ‘Als er iets gebeurt, is het meestal in de avond. Mijn Syrische buren vroegen wel: moeten we ons zorgen maken? Ik heb gezegd: geen zorgen, het is niet tegen jullie gericht, gewoon alert zijn als je op straat loopt.’
Een jongen van 17, die naast zijn 18-jarige vriend op een bankje in het centrum zit, werd onlangs zomaar gefouilleerd. Los daarvan merken de jongens weinig van het geweld en de aangescherpte veiligheidsmaatregelen, zegt de 18-jarige. Had hij niet onlangs een taser gekocht?, herinnert zijn vriend hem. ‘Oja’, klinkt de reactie. Hij had het stroomstootwapen aangeschaft nadat er op een uitgaansnacht een jongen op met een getrokken wapen op een scooter voorbij was gereden. ‘En je moet je ook kunnen verdedigen voor het geval er iemand met een mes voor je staat. Maar als je dat van die taser opschrijft, mogen onze namen niet in de krant, hoor.’
Burgemeester Dales merkt inmiddels dat al zijn tijd en die van zijn ambtenaren wordt opgeslokt. ‘Dat betekent in praktijk dat iedereen die zich normaal gesproken bezighoudt met bijvoorbeeld horecavergunningen, bestrijding van illegale prostitutie, of mensenhandel, nu hiermee bezig is.’
In dat licht heeft de conferentie over de legalisering van drugs, onlangs georganiseerd door zijn Amsterdamse collega-burgemeester Femke Halsema, hem aan het denken gezet. ‘Ik weet nog steeds niet wat ik ervan vind, maar ik vraag me wel af hoe lang we dit als land nog volhouden’, zegt Dales. ‘We zetten nu alleen in op repressie, maar daar trekken deze jongens zich weinig van aan. Het vreet bovendien politiecapaciteit. Ik heb de oplossing niet. Maar ik vind wel dat dit probleem aan de Haagse formatietafel moet worden besproken.’
In de Scheldestraat is Joop er inmiddels ‘helemaal ziek’ van. Hij ‘telt’ de dagen tot hij kan verhuizen. ‘Ik heb gisteren weer gebeld, en gevraagd of er al een woning vrij is. Er wordt over vergaderd, werd mij verteld.’ Verhuizen was hem al eens geadviseerd, toen hij jaren geleden aan de bel trok over de drugscriminaliteit in de straat. ‘De eerste keer dat ik dat hoorde, gingen mijn haren recht overeind staan’, zegt hij. ‘Ik wilde niet vluchten. Maar nu denk ik: het is beter voor mijn gemoed.’ Hij is inmiddels zo ver dat hij laatst tegen een voormalige buurman, een notoire overlastgever met een alcoholprobleem, zei: ‘Ik dacht niet dat ik het ooit uit m’n bek zou krijgen, maar ik mis je. Alles beter dan de huidige bewoner.’
Source: Volkskrant