Vlees maakt veel emotie los, zowel bij de hartstochtelijke consumenten ervan als bij tegenstanders die er de oorzaak van veel onheil in zien. Die tegenstanders vinden dat het zo snel mogelijk minder moet met de vleesconsumptie om ons voedselsysteem te verduurzamen. Daarmee lossen we het stikstofprobleem op en redden we het milieu. In Nederland is de gehaktbal inmiddels uitgegroeid tot het symbool van behoud van de Nederlandse identiteit en culturele waardes.
Over de auteur
Bart de Steenhuijsen Piters is onderzoeker internationale voedselsystemen bij Wageningen University & Research.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Die polarisatie tussen voor en tegenstanders van vlees is jammer en onnodig. Als we de vernieuwing van ons voedselsysteem omarmen, hebben we binnenkort een betere, goedkopere en gezondere gehaktbal die net zo lekker is als die van oma, gemaakt van vlees.
Wereldwijd zien we een enorme innovatiekracht in kenniscentra en agro-industrie die zich richten op de ontwikkeling van plantaardige en andere bronnen van proteïnen. Ook in Nederland is deze trend zichtbaar. Discussies over de toekomst van onze landbouw en leefomgeving, en daarbij passende economische modellen, wijzen in de richting van innovatieve sectoren met de meest toegevoegde waarde en een afname van de meer traditionele, arbeidsintensieve industrieën. Maar Nederland is wat verduurzaming van de landbouwsector internationaal nog geen koploper, zoals Denemarken en Zwitserland dat inmiddels wel zijn.
Vernieuwingen in de agro-industrie trekken steeds meer private investeringen aan en brengen producten op de markt die zullen gaan renderen. Het is een kwestie van tijd voordat de producten op basis van plantaardige- en andere proteïnen de vleesproducten uit de markt concurreren. Dan worden die laatste steeds duurder en die eerste goedkoper en ‘mainstream’. Dat kantelmoment wordt echter uitgesteld als we deze verandering niet omarmen.
Het oude moet plaatsmaken voor het nieuwe en dat gaat nooit zonder weerstand, pijn en een periode van strijd. dat is vaker vertoond in de geschiedenis van de mensheid. Voorlopers baanden de weg, een middengroep keek wat afwachtend toe en een steeds kleiner wordende groep verzette zich tegen de vernieuwing. Denk aan de introductie van gepasteuriseerde melk, wat grote gezondheidseffecten heeft gehad. Recenter kennen we het succes van Tony Chocolonely dat de strijd tegen kinderarbeid in de cacaoproductie bij een breed publiek onder de aandacht heeft gebracht.
Verzet tegen ingrijpende vernieuwingen komt, simpel gezegd, uit twee richtingen: machtige bedrijven of groeperingen die veel bij die vernieuwing te verliezen hebben en alle middelen – vaak politieke druk door bijvoorbeeld lobby en beïnvloeding – inzetten om alles bij het oude (lees: hun winstmodel- of bevoorrechte positie) te houden. Maar verzet kan ook uit minder machtige hoek komen, zoals van gewone burgers die niet het belang van de vernieuwing inzien of er niet bij gebaat zijn.
Transformatieleer zegt ons dat kleine veranderingen in een samenleving kunnen plaatsvinden ondanks machtig verzet. Maar willen die kleine veranderingen doorbreken en mainstream worden ondanks dat machtige verzet, dan moet er meer gebeuren, zoals gericht overheidsbeleid of massale verandering van burgeropinie. Dat laatste kan geholpen worden door middel van ‘nudging’ oftewel: verleiding en dat is de simpele manier om een vernieuwing echt daadwerkelijk in het voordeel van de groep die zich verzet te laten werken.
Uit Wagenings onderzoek bleek dat door de standaardkeuze op een restaurantmenu te veranderen van vlees naar vegetarisch, de vegetarische opties substantieel vaker wordt gekozen. Dit aanpassen van het zogenaamde ‘default mechanisme’ heeft ook enorm goed gewerkt om ons rookgedrag aan te passen waarbij roken steeds minder als normaal gezien wordt in de brede samenleving.
Terug naar het dilemma: hoe komen we zo snel mogelijk uit de polarisatie en omarmen we de transformatie van ons voedselsysteem Ten eerste moet onze overheid de subsidies verleggen van de oude naar de nieuwe agro-industrie. Het moet lonen om te veranderen en het nieuwe moet de toekomst zijn. Denk aan boeren die overstappen op een minder intensief veehouderijbedrijf, een langdurig perspectief biede.
Maar misschien is het allerbelangrijkste om consumenten te verleiden de nieuwe producten te omarmen. Oma’s plantaardige gehaktbal moet nog lekkerder, goedkoper en aansprekender zijn bij de echte bal-liefhebbers. Veranderen kan, met behoud van waar we echt om geven. Dat vraagt om wederzijds begrip en samen werken voor een gedeelde toekomst voor iedereen. Alleen door depolarisatie bereiken we dat doel.
Disclaimer: dit verhaal geldt ook voor shoarma, saté en köfte.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden