Het broeit in Polen. Sinds begin februari voeren Poolse boeren een maand lang actie op talloze stadspleinen en snelwegen. Ook blokkeerden ze grensovergangen. Dinsdag vond het grootste protest tot nu toe plaats, in hoofdstad Warschau. Ongeveer tienduizend boeren waren op de been.
De protesten leiden tot wrijving met bondgenoot Oekraïne. Poolse boeren hebben het voorzien op de invoer van Oekraïens graan, een van de redenen waarom ze de grenzen blokkeerden. Nu willen ze ook barrières opwerpen bij de grensovergangen met Litouwen en Slowakije. Volgens de boeren bereikt het Oekraïense graan via deze routes alsnog Polen.
Over de auteur
Arnout le Clercq is correspondent Centraal- en Oost-Europa voor de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Soms worden de transporten met landbouwproducten doelwit van vandalisme. Bij de Oekraïense grensovergang bij het Poolse Medyka openden demonstranten de wagons van een goederentrein, waardoor graan over het spoor stroomde. Dergelijke acties worden fel veroordeeld door Kyiv.
Ook vinden er sabotage-acties plaats die nog niet zijn opgehelderd. Zo hebben onbekenden afgelopen weekend de deuren van een vrachttrein bij het Poolse dorpje Kotomierz geopend, waardoor 160 à 180 ton aan Oekraïens maïs in de berm belandde. Het onderzoek loopt nog. Ondertussen lopen de spanningen tussen Polen en Oekraïne op.
De protesten in Polen hebben twee kanten. Enerzijds overlappen de motivatie en de acties van de Poolse boeren met die van hun collega’s in andere EU-landen, zoals in Frankrijk en België. Ze protesteren tegen de Green Deal, die volgens hen economisch slecht uitpakt voor boeren en leidt tot hogere regeldruk in de landbouwsector. Hierin worden ze gesteund door de nieuwe pro-Europese Poolse regering, die kritisch is op de Green Deal.
Daarnaast zit er een kenmerkende Poolse ‘smaak’ aan het protest, zegt Wojciech Przybylski, voorzitter van denktank Res Publica. Die draait om de invoer van landbouwproducten uit het door oorlog geteisterde buurland Oekraïne. Poolse boeren demonstreren al sinds vorig jaar tegen de in hun ogen oneerlijke concurrentie van Oekraïense collega’s en de invoer van goedkopere producten die de prijzen op de Poolse markt naar beneden drijven. Afgelopen najaar sloten ook vrachtwagenchauffeurs zich bij de acties aan.
‘De boeren doen een emotioneel appel op de overheid’, zegt Pryzbylski. Die oproep vindt plaats binnen een ‘vacuüm van passiviteit van opeenvolgende regeringen’. Toen de vorige regering van de rechtse PiS-partij aan de macht was, versoepelde de EU (met aanvankelijke Poolse instemming) het importbeleid. Ondanks gemaakte afspraken belandden Oekraïense producten op de Poolse markt. De nieuwe regering, die in december aan de macht kwam, erft deze crisis. In de overgangsperiode tussen beide regeringen bleef het dossier liggen.
Polen heeft een embargo ingesteld op bepaalde producten, die slechts worden doorgevoerd (de trein bij Kotomierz was bijvoorbeeld verzegeld). Maar het oorspronkelijke probleem is nog niet opgelost, zegt Sonia Sobczyk-Grygiel, landbouwexpert van denktank Polityka: ‘Poolse warenhuizen zitten nog steeds vol met Oekraïense producten.’ Daarnaast geldt het embargo niet voor andere producten, zoals bepaalde soorten fruit of gevogelte. Ook daar vrezen de boeren oneerlijke concurrentie.
Hier komen de twee hoofdthema’s van de protesten samen, zegt Sobczyk-Grygiel. ‘Aan de ene kant zien boeren hun kosten stijgen door de Green Deal. Dit verzwakt hun concurrentiepositie. Aan de andere kant heeft het beleid van de EU om de grenzen te openen voor Oekraïense producten, de prijzen omlaag gedreven.’ Dat de boeren tot de meest gesubsidieerde beroepsgroepen binnen de EU behoren, doet hier niets aan af. ‘De situatie in Polen is over het geheel verslechterd, dat leidt tot frustratie.’
Nadat boeren vorige week de grens met Oekraïne blokkeerden, greep de Poolse regering in. Ze riep grensovergangen uit tot ‘essentiële infrastructuur’. Hierdoor ontstaat een sterk gecontroleerd grensregime, wat verdere protesten bemoeilijkt.
Los daarvan treedt de Poolse regering niet te hard op tegen de boeren. In april vinden namelijk lokale verkiezingen plaats. De regering-Tusk wil haar zegetocht tegen de voormalige regeringspartij PiS voortzetten en rivalen na de parlementsverkiezingen in oktober ook in de lokale politiek een gevoelige slag toebrengen.
Uit peilingen blijkt dat de boerenprotesten grote steun genieten onder de Poolse bevolking. Volgens een peiling van de Poolse nieuwssite OKO.press staat 78 procent van de Polen achter de boze boeren. Met name op het platteland, waar de partij van premier Tusk het traditioneel minder goed doet, telt elke stem.
‘De lokale verkiezingen beperken de bewegingsruimte van de regering’, zegt Przybylski van Res Publica. ‘Ze wil laten zien dat zij de Poolse belangen goed kan verdedigen.’ De binnenlandse sores van Polen hebben mogelijk langdurig invloed op de relatie met Oekraïne. ‘Onlangs was ik in Kyiv, daar gaat men ervan uit dat dit probleem niet snel wordt opgelost.’ Toch beperkt de wrevel zich volgens Przybylski vooral tot het landbouwdossier. Op gebied van defensie en diplomatieke steun voor Oekraïne kunnen de nieuwe regering en de Oekraïense president Volodymyr Zelensky het juist goed vinden.
Sobczyk-Grygiel hoopt dat verdere escalatie uitblijft en de regering het hoofd koel houdt. ‘Ze weet dat Rusland dit gebruikt om bondgenoten uit elkaar te spelen.’ In Russische propaganda werd afgelopen tijd groot uitgepakt met de beelden van de protesten, het Kremlin verspreidt aan de lopende band desinformatie om de boel op te stoken. Sobczyk-Grygiel: ‘Een overeenkomst tussen Kyiv en Warschau met duidelijke afspraken, bijvoorbeeld over vergunningen voor Oekraïense producten, zou een win-win zijn.’ Op 28 maart staat een ontmoeting met Zelensky gepland in Warschau.
Intussen blijft Tusk laveren tussen de boze boeren en de Oekraïense partners. Volgende week vinden opnieuw boerenprotesten plaats. Donderdag belegt premier Tusk een overleg met de boerenorganisaties. Woensdag zei hij dat er overleg plaatsvindt met Oekraïne over een mogelijke sluiting van de grens: hij is bereid ‘harde besluiten’ te nemen, aldus de premier. De Oekraïense staatssecretaris Oleksandr Koebrakov schreef echter dat er helemaal geen gesprekken zijn met Kyiv over het sluiten van de grens.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden