Het had woensdag in Brussel een formaliteit moeten zijn: de ambassadeurs van de EU-lidstaten zouden daar stemmen voor de zogeheten Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD), het eindpunt van een proces dat vier jaar heeft geduurd om in de toekomst te voorkomen dat grote bedrijven misstanden bij hun toeleveranciers nog kunnen negeren.
Over de auteur
Michael Persson is economieverslaggever en commentator van de Volkskrant.
In december hadden de lidstaten daarover al een voorlopig akkoord bereikt met de Europese Commissie en het Europees Parlement, dat afgelopen jaar voor de revolutionaire richtlijn stemde.
Maar woensdag zeiden Duitsland, Frankrijk en Italië onverwacht zich van stemming te onthouden, waardoor het voorstel geen gekwalificeerde meerderheid meer haalt. Alleen als de tekst nu in allerijl wordt aangepast, door het parlement wordt goedgekeurd en dan wél de onwillige lidstaten meekrijgt, is het voorstel nog te redden.
Over de richtlijn is jarenlang gesteggeld. Omdat de zogeheten ketenverantwoordelijkheid grote consequenties heeft voor de bedrijven, verzette de Europese bedrijvenkoepel zich er hevig tegen. Desondanks wist de Nederlandse Europarlementariër Lara Wolters (GroenLinks-PvdA) deze ‘anti-wegkijkwet’ begin juni door het parlement te loodsen.
De wet zou bedrijven met meer dan vijfhonderd werknemers en 150 miljoen euro omzet verplichten zichzelf vragen te stellen die nu nog vrijwillig zijn. Hoe zwaar is het werk van de naaisters in die textielfabriek in India waar onze kleding wordt gemaakt? Wat is de milieuschade die wordt aangericht bij het winnen van de metalen die nodig zijn voor onze windturbines? Worden die vrouwen die in Kenia de blaadjes plukken voor onze thee wel genoeg beschermd tegen hun opzichters?
In een persbericht noemt Wolters de uitkomst ‘beschamend’, omdat er al in december een akkoord was. Zij stelt dat de lidstaten een ‘historische kans’ hebben laten lopen. In april loopt het mandaat van het huidige parlement af, waarna de verwachting is dat er een veel rechtsere wind gaat waaien.
De onverwachte wending werd gekatalyseerd door de Duitse liberale partij FDP, de kleine partner in de coalitieregering. Minister Christian Lindner van Financiën liet begin deze maand, na overleg met het Duitse bedrijfsleven, weten dat Duitsland zich van stemming zou gaan onthouden. ‘De aansprakelijkheid die in de richtlijn wordt vastgelegd is groter dan de Duitse wet, waar van aansprakelijkheid geen sprake is, en zou een grote last leggen op de betreffende bedrijven’, schreven Lindner en zijn collega Marco Buschmann in een brief aan werkgeversverenigingen.
De vraag was daarop of ook andere landen bakzeil zouden halen. Italië en Frankrijk legden woensdag ook bezwaren op tafel. Frankrijk wilde ineens de drempel voor de minimale bedrijfsgrootte verhogen naar vijfduizend werknemers, waardoor het aantal bedrijven voor wie de wet zou gelden zou dalen van ruim zestienduizend naar iets meer dan tweeduizend.
Wolters sprak woensdag van ‘onverantwoord opportunisme’ van Lindner. De bezwaren van Frankrijk noemde zij een ‘flagrante belediging van het democratische proces’, en een bewijs dat de bedrijven president Macron maar hoeven te bellen om hem te laten buigen.
Veel maatschappelijke organisaties spraken hun teleurstelling uit. ‘De blokkade is bijzonder slecht nieuws voor alle werkenden en gemeenschappen die te maken hebben met mensenrechtenschendingen en milieuvervuiling in wereldwijde productieketens’, liet MVO Platform weten, een netwerk van organisaties op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Een Nederlandse initiatiefwet om bedrijven te dwingen tot maatschappelijke verantwoordelijkheid werd in september in de ijskast gezet. Zowel bedrijvenlobby VNO-NCW als de VVD wilde liever een Europese wet. Dat zou een gelijk speelveld garanderen en voorkomen dat Nederlandse bedrijven op achterstand zouden worden gezet door strengere regels.
‘VNO-NCW blijft voorstander om dit op Europees niveau te regelen’, zegt een woordvoerder nu. ‘We hopen daarom dat de zorgen van EU-lidstaten zo snel mogelijk geadresseerd kunnen worden zodat het Europese wetstraject geen lange vertraging oploopt.’
Ook de Nederlandse regering is nog steeds voor de Europese richtlijn. Het ministerie van Buitenlandse Zaken en Handel zou later woensdag met een reactie komen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden