En daar boft u mee, aldus een onderzoeksteam in vakblad Nature, onder leiding van biomedicus Itai Yanai van de Universiteit van New York. Mogelijk konden apen zonder staart zich beter oprichten en rechtop zitten, aldus Yanai – een opmaat naar lopen op twee benen. Dat zou verklaren waarom de mutatie zich snel verspreidde, met als gevolg dat mensapen zoals gorilla’s, chimpansees en wij nu zonder staart zitten.
Maar andere experts hebben hun twijfels. ‘Echt onzin’, noemt bij Naturalis evolutiebioloog Frietsen Galis de suggestie dat het verlies van onze staart ons op de een of andere manier uit de bomen zou hebben verdreven. ‘Gibbons en orang-oetans hebben ook geen staart. En die doen het prima in bomen.’
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech.
Bovendien kan een staart ook voor rechtop lopende apen reuzehandig zijn, betogen twee andere wetenschappers, in een commentaar in Nature. ‘Staarten ondersteunen bijvoorbeeld de houding van capucijneraapjes als ze stenen werktuigen verplaatsen of op twee poten lopen.’ Een staart: een beetje aap kan eigenlijk niet zonder.
Wellicht was het verlies van onze staart misschien een gevalletje prehistorische pech, toen een toevallig staartloze groep apen geïsoleerd raakte, en vervolgens de stamouders werden van alle huidige mensapen. Voor ingewikkelde organen zoals poten, vleugels en staarten geldt immers: weg is weg, wijst Galis op een bekende evolutionaire vuistregel.
Het maakt de ontdekking van Yanai er niet minder intrigerend op, vinden ook critici. In een van de genen die betrokken is bij het maken van staarten, ontdekten de New Yorkers een stukje ‘springend dna’, dat daar als een soort kiezelsteentje in is geschoten. Opvallend is dat alle staartloze apen de mutatie inderdaad hebben.
Om uit te vissen wat dat betekent, ging Yanai over tot een opmerkelijk experiment: hij bouwde de mutatie in bij muizen. Die ontwikkelden vervolgens inderdaad geen staart, of hooguit een heel korte. Kennelijk kan het lichaam het gen, genaamd TBXT, niet goed meer aflezen.
Maar Galis betwijfelt of het wel zo simpel ligt. ‘Het is waarschijnlijker dat de staart geleidelijk korter is geworden, en dat daarbij meerdere genen betrokken waren’, stelt ze. ‘De staartlengte varieert namelijk in de meeste groepen apen met een staart.’
Zo hebben beermakaken en Japanse makaken een heel kort staartje, slingerapen een staart die ze gebruiken als grijparm, en java-apen juist weer een lange dunne staart. ‘Staartlengte is, kortom, een eigenschap die gemakkelijk verandert in de evolutie’, constateert Galis. ‘Zolang je er tenminste nog een hebt.’
In zeer zeldzame gevallen worden er ook mensen geboren met een korte staart. Een tamelijk onschuldige terugkeer naar ons oude bouwplan, was lang de gedachte. Totdat medici ontdekten dat de staart een serieus geboortedefect is, dat in de regel gepaard gaat met andere ernstige aangeboren problemen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden