Bij het verstrekken van subsidie voor de vergroening van Tata Steel moet het kabinet ook vastleggen dat de gezondheid van omwonenden moet verbeteren, stelt de Expertgroep Gezondheid IJmond.
"De overheid overweegt om miljarden te investeren in een duurzamere fabriek", zegt Marcel Levi, hoogleraar geneeskunde en voorzitter van de expertgroep. "Als ze dat doen, kunnen ze voorwaarden stellen. Dat factoren die bijdragen aan gezondheidsschade op een significante manier moeten verminderen."
De expertgroep is door demissionair staatssecretaris Vivianne Heijnen (Infrastructuur & Waterstaat) gevraagd om een advies uit te brengen over de gezondheidssituatie rond de staalfabriek. Ze deed dat nadat het RIVM had geconcludeerd dat inwoners van Wijk aan Zee gemiddeld 2,5 maanden korter leven door de uitstoot van Tata Steel.
Het RIVM-onderzoek kan in de toekomst worden uitgebreid om meer gezondheidseffecten te beoordelen, zoals het risico op hart- en vaatziekten en mentale klachten bij omwonenden. "Die zou je allemaal op precies dezelfde manier kunnen benaderen en kunnen betrekken in de verbeterplannen die nu voorgesteld worden."
Volgens Tata Steel zal de vergroening van de staalfabriek veel gezondheidswinst voor de omgeving met zich meebrengen. Als het bedrijf deels overstapt van kolen op aardgas of waterstof, gaan er minder schadelijke stoffen de lucht in.
Maar volgens de expertgroep is nog altijd te onduidelijk wat Tata Steel nou eigenlijk uitstoot, en in hoeverre de uitstootcijfers zijn gebaseerd op metingen of schattingen. Het bedrijf "lijkt tot op heden terughoudend met het verstrekken van deze gegevens, ook aan de expertgroep", staat in het rapport.
Bij de vergroeningsplannen communiceert Tata de verwachte uitstootdalingen vooral in percentages, zonder duidelijk te maken wat de absolute uitstoot wordt. "Meer transparantie is hier noodzakelijk", stelt de expertgroep.
Eind vorig jaar maakte NU.nl-verslaggever Jeroen Kraan de podcastserie Tata's ijzeren greep. Hij onthulde onder meer afspraken waardoor het bedrijf jarenlang te veel mocht blijven uitstoten. Alle afleveringen zijn te beluisteren via NU.nl, Spotify en Apple Podcasts.
De hoogleraren vinden de vergroening van Tata Steel ook te lang duren. De bouw van de nieuwe fabrieken zal zes jaar duren, terwijl de oude fabrieken nog staan te roken. In die tijd zal de gezondheidsschade in de omgeving juist oplopen, vrezen de experts.
Tata Steel wil de beruchtste fabriek, de kooksgasfabriek 2, in 2029 sluiten. Dat moet eerder, vindt de expertgroep. Maar Levi benadrukt dat de staalfabriek wat de expertgroep betreft gewoon kan blijven bestaan. "Die is heel belangrijk voor de regio, misschien wel voor het land. Maar hij moet wel veel groener worden en minder effect hebben op de gezondheid van omwonenden."
Niet alleen Tata, maar ook de overheid moet de ambities volgens de experts verhogen. Tata wil dat de luchtkwaliteit in de IJmond in 2030 voldoet aan de normen die de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in 2005 opstelde. Maar die zijn inmiddels achterhaald door een veel strengere WHO-richtlijn uit 2021.
Nederland moet ervoor zorgen dat de luchtkwaliteit in het hele land vanaf 2035 aan die strengere normen voldoet, vindt de expertgroep. De WHO-richtlijn zou ook moeten worden gebruikt bij het opstellen van de vergunningen voor Tata Steel. De provincie Noord-Holland, die verantwoordelijk is voor de vergunningen, beklaagt zich juist over het feit dat het slecht mogelijk is om bij het verlenen van de vergunningen rekening te houden met gezondheidseffecten.
Het volgen van de strengere WHO-normen is voor Den Haag en Brussel voorlopig ook een brug te ver. Heijnen schreef in 2022 aan de Tweede Kamer dat het voorlopig onmogelijk is om de luchtkwaliteit zo sterk te verbeteren. EU-lidstaten werden het vorige week eens over nieuwe luchtkwaliteitsnormen die nog twee keer zo hoge concentraties ultrafijnstof en stikstofdioxide toestaan als de WHO adviseert.
Heijnen zegt woensdag dat ze de aanbevelingen van de expertgroep gaat bestuderen. Eerder zei de bewindsvrouw al dat in de klimaatafspraken met Tata rekening moet worden gehouden met gezondheidsschade. In de loop van het jaar moet blijken hoe dat precies gaat gebeuren.
Source: Nu.nl algemeen