‘In het openbaar niet, tussen mensen onderling wel, in kleine kring. Lang niet alle Russen zijn ermee bezig, in een peiling van vorig jaar zei 20 procent van de ondervraagden niet te weten wie Navalny was. In de staatsmedia hier zie je niets terug van de ontwikkelingen rondom Navalny, zoals het getouwtrek over zijn lichaam, of waar en wanneer de begrafenis zal zijn.
‘Op social media wordt daar wel over gespeculeerd, maar niemand die het echt weet. Het team van Navalny is op zoek naar een plek waar afscheid kan worden genomen. Daar heb je een ruimte voor nodig, maar het lukt niet om die te vinden. Ze krijgen te horen dat ruimtes bezet zijn. Men durft het niet aan. Hetzelfde geldt voor het vinden van een priester. Navalny was Russisch-orthodox en voor een uitvaart heb je een priester nodig, maar wie zou dat willen doen? Iedereen die zich inlaat met Navalny, loopt een risico. Die mensen zullen zich wel drie keer bedenken.
‘Er is gisteren weer een advocaat van Navalny aangehouden, zogenaamd voor het verstoren van de openbare orde. Inmiddels is hij weer vrij, maar hij beschouwt het als het hinderen van zijn werk als advocaat. Drie andere advocaten van Navalny zijn eerder al gearresteerd op verdenking van ‘extremistische’ activiteiten, twee anderen zijn naar het buitenland vertrokken.’
‘Over zijn doodsoorzaak is voorlopig geen nieuws te melden. Zijn moeder heeft de overlijdensakte ondertekend, maar onbekend is of de familie nog een eigen onderzoek op het lichaam heeft gelast. Het enige wat je kunt constateren is dat de geheimzinnigheid over het vrijgeven van zijn lichaam sterk doet denken aan 2020, toen Navalny vergiftigd werd en het lang duurde voordat hij uit het Russische Omsk mocht worden overgebracht voor behandeling naar Duitsland. Dat werd heel lang tegengehouden, de patiënt zou niet te vervoeren zijn geweest, was het verhaal.
‘Toen wisten we de precieze toedracht nog niet, maar die heeft Navalny later met onderzoeksjournalisten kunnen achterhalen. Nu zullen we misschien niet meer direct aan de hand van het lichaam kunnen vaststellen wat er met Navalny is gebeurd, maar misschien wel uit andere informatie. Journalisten in het buitenland zijn bezig zoveel mogelijk gegevens in te winnen over zijn laatste dagen, het team van Navalny heeft ook een beloning uitgeloofd voor iedereen die waardevolle informatie heeft. Er moeten mensen zijn die wat weten, gevangenispersoneel, medegedetineerden, mensen die in de buurt wonen.’
‘Orlov is van een heel ander kaliber. Navalny was een politicus die met toespraken massa’s op de been wist te krijgen, Orlov is geen politicus maar heeft wel op ander vlak veel dapperheid getoond. Al sinds de jaren tachtig is hij een verdediger van mensenrechten.
‘Hij begon met het plakken van briefjes tegen de oorlog van de Sovjet-Unie in Afghanistan, daarna was hij betrokken bij de oprichting van mensenrechtenorganisatie Memorial. Die documenteerde de repressie in de Sovjettijd, vooral onder Stalin. Hij zette zich in voor de mensenrechten in de deelrepublieken van de noordelijke Kaukasus en heeft bijvoorbeeld Russische krijgsgevangenen vrij gekregen die door Tsjetsjenen werden vastgehouden. Decennialang heeft hij zich voor anderen ingezet.
‘Hij heeft zich ook uitgesproken tegen de oorlog in Oekraïne en noemt Rusland een fascistische staat. Daarom is hij nu veroordeeld.’
‘Er zijn veel mensen die het niet eens zijn met wat er in Rusland gebeurt, maar door de repressie kunnen zij zich moeilijk uiten. De afgelopen maanden zijn toch honderdduizenden mensen in beweging gekomen, bijvoorbeeld door een handtekening te zetten om de kandidatuur te ondersteunen van Boris Nadezjdin voor de presidentsverkiezingen. Een kandidaat die politieke gevangen vrij wil krijgen, en een einde wil aan de strijd in Oekraïne. Hij mag echter niet meedoen aan de verkiezingen.
‘Een lichtpuntje is ook wat we de afgelopen twee weken hebben gezien met de vrij massale betuigingen van medeleven na de dood van Navalny. In meer dan 140 steden gingen mensen bloemen leggen en dat bleven ze doen, ook al zijn er honderden mensen aangehouden. Gisteren legden Russen opnieuw bloemen op de brug bij het Kremlin in Moskou waar Nemtsov in 2015 is doodgeschoten.
‘En tot slot zijn er rechtszaken, zoals ook de zaak van Oleg Orlov, waar veel mensen op afkomen. Meer dan 120 mensen kwamen steun betuigen aan Orlov, niet iedereen kon naar binnen. Die aanwezigheid bij rechtszaken is ook een manier van Russen om hun standpunt kenbaar te maken. Hoewel de uitkomst van tevoren al vaststaat, is de rechtszaal een van de zeldzame plekken waar nog open over bepaalde zaken kan worden gesproken. In een eerder proces tegen Orlov ging het over de Stalinterreur, over Oekraïne, over de definitie van fascisme.
‘Orlov weigerde in dit proces vragen van de rechter te beantwoorden, maar hield wel een slotwoord. Daarin zei hij wat hij al vaker heeft gezegd: dat er vroeg of laat dingen zullen veranderen in Rusland en dat iedereen die meedoet aan de vervolging van andersdenkenden zich zal moeten verantwoorden. Wellicht niet voor de rechter, maar in ieder geval voor hun kinderen en kleinkinderen. Het zou de grootste straf zijn als zij zich richting hun nageslacht moeten schamen voor hun daden.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden