Meningen schieten alle kanten op. Van terechte wissel, tot desastreus voor het zelfvertrouwen van een jonge prof. Hoe landt een vervanging als die van Ajacied Anton Gaaei, na ruim een half uur bij AZ - Ajax?
Wat zielig, zegt de een. Zo’n jonge kerel, gewisseld voor een miljoenenpubliek. Geknakt, gebroken in de knop van zijn talent. Topsport is keihard, oordeelt de ander. Hij krijgt toch vorstelijk betaald? Ajax is te hoog gegrepen voor hem. Simpel. Doorselecteren.
De 21-jarige Deen Anton Gaaei wandelde in augustus een dromenland binnen. Bij een foto op Instagram schreven de zaakwaarnemers van het bureau met de joyeuse naam Boutique Transfers and Management: ‘The European Powerhouse has signed Gaaei in a record transfer from Viborg FF.’ Daarbij was een foto geplaatst met toenmalig directeur voetbalzaken Sven Mislintat en Gaaei. Contract tot 2028. Kostje gekocht.
Over de auteur
Willem Vissers is ruim 25 jaar voetbalverslaggever voor de Volkskrant. Hij versloeg acht WK’s. In 2022 is hij uitgeroepen tot sportjournalist van het jaar.
Van een powerhouse was alleen geen sprake bij Ajax, met zijn kwakkelende selectie zonder structuur en evenwicht, met een tekort aan kwaliteit en een dozijn nieuwelingen uit alle windstreken. Zondag zat Gaaei met zijn hoofd diep weggedoken in zijn jas, na een desastreus half uur en een wissel in het duel bij AZ, omdat trainer John van ’t Schip niet meer wilde wachten met zijn ingreep tot de rust. Oud-voetballer Kenneth Perez, analist bij ESPN en landgenoot: ‘Ik weet niet of het echt nodig was. Als trainer moet je ook naar de menselijke kant kijken. Wat is de impact op het veldspel, na zo’n wissel? En wat doet het op langere termijn met die jongen? Zij hebben de afweging gemaakt dat dit blijkbaar nodig was.’
Sportpsycholoog Tim Koning kan niet oordelen over het specifieke geval Gaaei, maar ziet na talloze gesprekken met sporters de twee kanten van de zaak helder. ‘Een sporter kan zich incompetent voelen. Zo’n wissel kan de bevestiging zijn van zijn gevoel dat hij het niveau niet aankan. Een gevolg van die twijfel kan zijn dat hij zichzelf onzichtbaar gaat maken: fouten liever vermijden, zodat je ook niet geraakt kunt worden. Het resultaat is vaak dat het de ontwikkeling remt.’
Dat onzichtbaar maken gebeurde bij Gaaei bijna letterlijk, met het wegstoppen van zijn hoofd in zijn jas en het verwijderen van berichten op sociale media, vanwege beledigende commentaren van supporters.
Koning: ‘Hij kan ook de uitdaging zien en de fouten gebruiken als feedback om het een volgende keer beter te doen. Dat brengt een andere motivatie met zich mee. Drie componenten zijn van cruciaal belang voor optimale motivatie; autonomie, verbinding en competentie. Of het lukt om zich te herpakken, is ook afhankelijk van zijn sociale vangnet. Het is van belang om je gevoelens te uiten, zodat je de knop kunt omzetten.’
Gaaei naar Ajax was een moderne, door data gedreven transfer. Een snelle, sterke jongen met een goede voorzet. Een talent met groeipotentie, oorspronkelijk aanvaller. Verdedigen kon hij allicht leren. Vooral met dat aspect schiet het niet op.
Zijn cijfers, in die 35 minuten tegen AZ: de laagste nauwkeurigheid in de passing. Hij leed het vaakst balverlies; tien keer in ruim een half uur, waarvan het laatste balverlies bijna fataal was, toen hij vrijwel zonder rugdekking op de rand van het strafschopgebied van AZ een kapbeweging probeerde, zonder overtuiging. Ruben van Bommel ontfutselde hem de bal en leidde de counter in.
Commentator Michiel Teeling van ESPN zei: ‘Een pupillenfout.’ Aanvallend was Gaaei beter. Hij was goed voor een van de drie schoten op doel. Ook volbracht hij twee intercepties, waarmee hij tweede stond.
De bedoeling was dat Gaaei langzaam zou integreren in de selectie. Wennen aan een andere positie en aan een hoger niveau, aan voetballen met veel ruimte in de rug. Er viel alleen weinig op te trekken aan anderen, want de belangrijkste spelers waren vertrokken en degene die hem haalde (Mislintat) was spoedig ontslagen, net als degene die openlijk twijfelde over de kwaliteit van al die nieuwelingen (trainer Maurice Steijn). Het was ieder voor zich in een darwinistische survival of the fittest.
Zo’n vroege wissel overkwam hem voor de tweede keer, na Feyenoord-thuis, toen hij zich makkelijk liet wegzetten door Quinten Timber en een fatale breedtepass gaf. Trainer Steijn gaf hem niet eens een hand. ‘Het proces herhaalt zich in alles, als je goed oplet’, aldus Steijn nu, die verder niet op de zaak ingaat. ‘Ik heb me nog nooit zo slecht gevoeld als toen’, reageerde Gaaei destijds in een interview met het AD. Hij voelde zich schuldig, moest het doen met invalbeurten, speelde geregeld met Jong Ajax en was vorige week invaller tegen Bodø/Glimt.
Tegen AZ formeerde trainer Van ’t Schip een systeem met zogenoemde wingbacks, dat ook op hem en linksachter Borna Sosa was afgestemd. Wingbacks zijn liefst snelle spelers die de hele flank bestrijken. Ze kunnen vaak beter aanvallen dan verdedigen en weten bij hun defensieve taken één centrale verdediger extra in de buurt. De afstemming klopte alleen niet, mede omdat Ajax één keer had getraind op de speelwijze.
De situatie roept herinneringen op aan voormalig trainer Aad de Mos, die de Israëliër Haim Megrelishvili in 2008 twee keer na een paar minuten verving bij Vitesse, een kleinere biotoop dan Ajax. Megrelishvili was oorspronkelijk ook ‘wingback’, maar speelde in de Arnhemse speelwijze 4-3-3.
De Mos: ‘We zijn veel met hem bezig geweest en hebben alles netjes uitgelegd. Hij beheerste het gewoon niet. Ik vond het zelf ook vervelend om hem snel te wisselen, maar je moet ingrijpen als trainer. Anders krijg je klachten van andere spelers. Dat je aan hun geld komt en zo. Ik heb hem rond een interlandperiode een tijdje naar Israël laten gaan met zijn vrouw. Later presteerde hij met vallen en opstaan.’
De Mos ziet een parallel met Gaaei. ‘Bij Viborg zijn data van spelers bepalend. Die kunnen goed zijn, maar ze zijn gebaseerd op voetballen in een lager elftal. En dan moet hij nog omschakelen naar de rol van rechtsback in 4-3-3, het systeem dat Ajax normaal speelt. Dan moet je dominant zijn op je positie en het systeem laten functioneren. Bij hem zie je steeds dat hij fouten maakt als hij een beetje onder druk wordt gezet. Alle twijfels over zijn kwaliteiten zijn begrijpelijk.’
Routinier Jordan Henderson, zondag reserve vanwege een lichte blessure, keerde bij de start van de tweede helft later terug uit de kleedkamer, nadat hij eerst op Gaaei had ingepraat. Andere spelers hadden een woord van troost voor hem of een schouderklopje. Ze beleven allemaal min of meer hetzelfde vanwege blamerende resultaten en ontvangen hoon en haat.
Ajax heeft professionals in de mentale begeleiding in dienst, waarbij het de vraag is in hoeverre spelers daarvan gebruik willen of durven maken. Steeds vaker omringen profs zich met specialisten van buitenaf, met wie ze onafhankelijk over problemen kunnen praten. Perez, die van mening is dat Ajax te hoog is gegrepen voor Gaaei: ‘Ik denk dat hij een mentaal sterke jongen is, maar dit doet echt wat met hem.’
Opvallend is de verharding in de houding van trainer Van ’t Schip, die kort na zijn komst vaderlijke gesprekken voerde met spelers. Nu de resultaten weer tegenvallen, reageert hij harder, ook naar de buitenwereld. Hij kon niet anders dan Gaaei wisselen, vond hij, na de ‘opeenstapeling van fouten’. En: ‘Hij zat er mentaal doorheen.’ Van ’t Schip gaf hem een handje, zonder hem echt aan te kijken.
Eerder zei Van ’t Schip over het ontbreken van Ar’jany Martha in de selectie dat Ajax geen liefdadigheidsinstelling is. In de weken daarvoor was middenvelder Kenneth Taylor, mede vanwege zijn gebrekkige omschakelen, slachtoffer bij het publiek. In Bodø zat hij op de bank. Als invaller maakte hij een gelukkig doelpunt dat Ajax naar de achtste finales van de Conference League bracht. Hij kreeg vragen over wat het mentaal met hem had gedaan. ‘Daarover ga ik niets zeggen.’
Taylor leert dat hij beter dient om te schakelen na balverlies. Symbolisch was zondag een razende sprint, waarmee hij na de laatste fout van Gaaei een doelpunt voorkwam. Hij schold luidkeels op de Deen, opvallend voor iemand die zelf geregeld soortgelijke fouten maakt. De reactie is typisch voor een team dat slecht draait en waar iedereen naar elkaar kijkt.
Gaaei vertrok in augustus van een club met vijfduizend toeschouwers naar eentje met vijftigduizend. Perez: ‘Het is niet niks als je komt van Viborg, waar het niet zoveel boeit, naar de belangrijkste club van een land waar elk dingetje onder de loep ligt.’
De Mos: ‘Ik hoop dat het kwartje nog valt bij hem. Hij heeft geen andere keuze dan doorgaan en wachten op nieuwe kansen. Het is daarbij een voordeel als hij ook een boefje kan zijn. In hun begintijd bij Ajax wilden zijn landgenoten Lerby en Arnesen soms ook naar huis. Kijk wat er van ze is geworden.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden