De coronapandemie is voor de meeste mensen een boze droom die alweer twee jaar achter ons ligt. Vergeten zijn de vaccins, de lockdowns en de mondkapjes. Maar in de jaarcijfers die de Nederlandse Spoorwegen (NS) dinsdag publiceerde, waart het virus nog volop rond.
De NS sloot 2023 af met een ruim een half miljard euro verlies, mede omdat het aantal reizigers achterblijft bij de verwachtingen. Om het vervoersbedrijf weer financieel gezond te maken, worden de treinkaartjes volgend jaar fors duurder, klinkt het dreigend. Tenzij de politiek opnieuw over de brug komt, zoals afgelopen jaar geschiedde. Toen maakte het kabinet 120 miljoen euro over aan de NS, opdat de tariefsverhoging zou uitblijven.
Volgend jaar gaan de prijzen met mogelijk wel meer dan 10 procent omhoog, zei president-directeur Wouter Koolmees in een toelichting op de jaarcijfers. ‘Tegelijkertijd heeft de politiek ook gezegd te willen kijken naar een structurele oplossing. Daaraan klamp ik me dan maar vast.’
Hulp kan het spoorbedrijf goed gebruiken. Personeelstekorten, achterstallig onderhoud, uitvallende of kortere treinen, broze viaducten en bruggen, oplopende kosten, inflatie en rente – aan de rampspoed komt maar geen einde in het jaarverslag.
Het enige lichtpuntje is dat de reiziger, die de trein ook na de coronapandemie leek te mijden, de weg naar het station weer weet te vinden. In 2022 telde de NS nog een kwart minder reizigerskilometers dan in 2019. Daarvan is een deel teruggekeerd, of er zijn andere voor in de plaats gekomen.
Toch ligt het aantal reizigerskilometers 11 procent onder het niveau van voor corona. De NS kreeg daardoor 191 miljoen te weinig in het laatje om alle kosten te dekken die het maakt.
Het bedrijf voelt de pijn niet alleen in het hier en nu, en voorziet dat ook in de toekomst te weinig treinreizen worden gemaakt om de schoorsteen te laten roken. Vandaar dat de NS in zijn jaarcijfers een forse afwaardering doet op zijn kroonjuweel: de concessie voor het hoofdrailnet tussen 2025 en 2033.
Het recht om als enige op het lucratiefste deel van het spoornet te mogen rijden, is plotsklaps 318 miljoen euro minder waard, vindt de NS, vanwege ‘een beperkte verdiencapaciteit met een lager rendement’. De boosdoeners? De stijgende rente, maar vooral de gedroomde reizigers die het laten afweten.
De somberte staat in schril contrast met de geluiden die voor 2020 nog klonken, toen de NS en spoornetbeheerder Prorail niet ophielden te waarschuwen dat er miljardeninvesteringen nodig waren om de explosieve aanwas van het aantal reizigers op te vangen en ‘Nederland bereikbaar te houden’. De regering sloot zich daar graag bij aan: om de filedruk te verminderen en het klimaat te ontzien moesten er meer mensen de auto uit worden gelokt.
Die miljarden zijn nog steeds nodig: het spoor zakt door zijn hoeven vanwege ouderdom en misrekeningen. Tot die laatste categorie behoren de jongste perikelen rond het hoofdpijndossier HSL. De hogesnelheidslijn rijdt op sommige delen van het traject in een slakkengangetje, omdat in 2020 werd ontdekt dat het spoor niet is berekend op de gewenste snelheid. Daar zijn scheurtjes in viaducten en bruggen bovenop gekomen, en er liggen meer ‘Rijpweteringen’ op de loer. Rijpwetering is het dorp in Zuid-Holland waar de HSL-machinisten al een jaar op de rem moeten trappen.
De vraag is nu hoe de reiziger weer valt te verleiden om de trein in te stappen, zodat de benodigde miljardeninvesteringen kunnen worden terugverdiend – helemaal als de prijs van de kaartjes maar blijft stijgen. Die vraag houdt experts al decennia bezig.
Net als de NS zelf zoekt reizigersvereniging Rover de oplossing in Den Haag: ze roept de politiek op om opnieuw fors te investeren in treinvervoer, om te voorkomen dat treinreizen voor veel mensen onbetaalbaar worden. Duurdere kaartjes zullen alleen maar meer reizigers kosten, waarschuwt Rover.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden