‘Mijn mening moge duidelijk zijn: het is ontoelaatbaar als geen enkele Europese functie wordt ingenomen door de lidstaten in het oosten’, zei Klaus Johannis begin deze maand in gesprek met Roberta Metsola, voorzitter van het Europees Parlement.
In Brussel, waar hij het Parlement toesprak over de toekomst van Europa, zijn de belangrijkste posities vergeven aan een Duitser (Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen), een Belg (EU-president Charles Michel), een Spanjaard (EU-buitenlandchef Josep Borrell) en een Noor (Navo-baas Jens Stoltenberg). Al ruim 25 jaar zijn landen ten oosten van het gevallen IJzeren Gordijn lid van de Navo, maar een Navo-chef mochten ze nooit leveren.
‘Alle relevante posities worden bezet door zeer competente mensen, maar dan uit het oude Europa’, zei de Roemeense president. ‘Het is een van de redenen dat veel Oost-Europeanen zich een beetje buitengesloten voelen. Het is een fout en ik hoop dat deze fout niet nog eens wordt gemaakt.’
Twee weken later lijkt dat wel weer te gebeuren: Reuters en Politico meldden donderdag dat tweederde van de Navo-lidstaten, inclusief de VS, het VK, Frankrijk en Duitsland, Rutte steunt als nieuwe secretaris-generaal van de Navo. Nog dezelfde dag bracht Bloomberg het nieuws dat Rutte een tegenkandidaat krijgt, de Roemeense president Klaus Johannis.
Johannis werd in 1959 geboren in de Transsylvanische stad Sibiu, Hermannstadt in het Duits, als zoon van een technicus en een verpleegster. Hij is onderdeel van de Duitse gemeenschap in Roemenië, die al eeuwen vooral in Transsylvanië woont. In de jaren dertig van de vorige eeuw waren er zo’n achthonderdduizend Duitse Roemenen, nu zijn het er iets meer dan twintigduizend.
Velen vluchtten aan het begin van het bewind van Nicolae Ceaușescu of na de val van het IJzeren Gordijn. Ook zijn ouders en zus besloten gebruik te maken van een speciale Duitse regeling en emigreerden in 1992 naar het Beierse Würzburg, maar Johannis besloot in Roemenië te blijven wonen en werken.
Hij was toen scheikundedocent op een middelbare school in Sibiu en lid van de politieke partij voor Duitsers in Roemenië. In 2000 besloot hij namens die partij mee te doen aan de burgemeestersverkiezingen in zijn geboortestad. Hij won; verrassend, aangezien maar 2 procent de ongeveer 140 duizend inwoners etnisch-Duits was.
Als burgemeester wist hij infrastructuurprojecten die al sinds de val van het IJzeren Gordijn braak lagen succesvol te voltooien en de middeleeuwse binnenstad op de poetsen tot toerismebestemming. Mede omdat hij het in 2007 in Brussel voor elkaar kreeg Sibiu de culturele hoofdstad van Europa te maken, stromen nu de toerisme-euro’s binnen.
Tot driemaal toe werd hij met gemak herkozen. Zijn populariteit in Sibiu was voor de liberale partij (PNL) reden hem te vragen als presidentskandidaat. Dat deed Johannis en hij verraste opnieuw: 55 procent van de Roemenen gaf de voorkeur aan de outsider, een etnisch-Duitse burgemeester van een middelgrote stad en bovendien een Lutherse protestant in een grotendeels orthodox-christelijk land, boven de toenmalige sociaal-democratische premier Victor Ponta.
Johannis profileerde zich als een pro-Europese corruptiebestrijder, een stabiele factor in een land dat de afgelopen vijf jaar vijf verschillende kabinetten kende. In 2021 wist hij zijn eigen partij en de sociaal-democratische PSD samen te krijgen om na een lange impasse een regering te vormen. Dat kwam hem ook op kritiek te staan: vooral de PSD bracht de corruptie terug die Johannis juist beloofd had te bestrijden. Het afgelopen jaar daalde zijn populariteit.
In november loopt zijn tweede termijn af en moet hij stoppen. Roemeense media meldden vorig jaar al dat hij uitzag naar een Europese functie. Oekraïne noemde hij tegenover het Europees Parlement deze maand ‘een trouwe buur’ die steun nodig moet krijgen ‘zolang als het nodig is’. Johannis is een uitgesproken voorstander van toetreding van Oekraïne tot de EU, net als van toetreding van het Roemeenstalige Moldavië. ‘Uitbreiding versterkt de Unie alleen maar.’
Bij Johannis’ kandidatuur speelt mogelijk mee dat Rutte er in Roemenië niet goed op staat: jarenlang blokkeerde hij toetreding van Roemenië en Bulgarije tot de Schengenzone, uit angst voor migranten. Vorig jaar ging Nederland toch akkoord.
Dat Johannis als president vooral een ceremoniële functie heeft, is in zijn nadeel. Rutte woont als regeringsleider Europese toppen bij, Johannis moet die aan de Roemeense premier overlaten. Dat zal zijn netwerk niet ten goede zijn gekomen, terwijl Rutte juist netwerker bij uitstek is.
Johannis heeft dan weer zijn talenknobbel mee. Hij spreekt traag, gedragen en keurig geformuleerd in het Roemeens, Duits én Engels (zijn vrouw is docent Engels) en kan in het Frans uit de voeten. Daar steekt het ‘Jes, zenk joe’-Engels van Rutte wat schril bij af.
• Mark Rutte mag dan de topfavoriet zijn, ‘zijn’ defensieuitgaven blijven achter bij die van Johannis. Nederland kwam vorig jaar niet verder dan 1,7 procent van het bbp, terwijl Roemenië met 2,4 de Navo-norm wél haalt. Ook dit jaar haalt Nederland de norm niet, al komen de uitgaven met een verwachte 1,94 procent wel een stuk dichterbij.
• Populair bij velen is de Estlandse premier Kaja Kallas, die in november zei de functie wel te zien zitten. Ze speelde een aanvoerende rol bij de eerste sanctieparketten tegen Rusland en zou bovendien de eerste vrouwelijke Navo-baas worden. Estland haalt met 2,7 procent van het bbp de Navo-norm ruim. Nadeel is dat Kallas door sommigen als te uitgesproken anti-Russisch wordt gezien. Rusland zette haar twee weken geleden op een opsporingslijst, zonder duidelijk te maken waar ze van wordt verdacht.
• De Letlandse minister van Buitenlandse Zaken en vorige premier Krisjanis Karins gaat tegen de ongeschreven regels in door actief campagne te voeren voor zijn kandidatuur als Navo-secretaris-generaal. Zijn belangrijkste speerpunt: de baas van de Navo moet wel uit een land komen dat de Navo-norm haalt. Letland kwam vorig jaar tot 2,3 procent van het bbp.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden