Levenslang is in Nederland in principe echt levenslang. Er zijn maar twee manieren om vrij te komen: doordat de veroordeelde onschuldig blijkt te zijn of via een herbeoordeling.
Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde in 2013 dat een levenslange gevangenisstraf zonder perspectief op (eventuele) vrijlating onmenselijk is. De Nederlandse Hoge Raad heeft dat overgenomen. Sinds 2016 kan er daarom een gratieverzoek worden ingediend voor iemand die tot levenslang veroordeeld is.
Dat gaat als volgt: nadat iemand 25 jaar van de straf heeft uitgezeten, wordt door juristen en gedragswetenschappers van het Adviescollege Levenslanggestraften gekeken of een veroordeelde in aanmerking kan komen voor terugkeer in de maatschappij. Daarbij wordt rekening gehouden met de mate van herstel, risico op herhaling en de belangen van slachtoffers en nabestaanden.
Het college adviseert de minister voor Rechtsbescherming, die uiteindelijk beslist of de gedetineerde mag werken aan terugkeer in de maatschappij. Dat betekent niet dat dit ook daadwerkelijk gebeurt. Dat hangt namelijk af van de voortgang van de gedetineerde tijdens het re-integratieproces.
Drie jaar na het advies van het college, buigen het Openbaar Ministerie (OM) en de rechterlijke macht zich over de zaak. Zij adviseren de minister voor Rechtsbescherming dan of het veilig is de gedetineerde te laten terugkeren in de maatschappij. De minister gaat met dat advies naar de koning, die uiteindelijk beslist of de veroordeelde gratie wordt verleend of niet.
Levenslang is de zwaarste straf die een rechter in Nederland kan opleggen. Dat gebeurt alleen wanneer iemand een heel zwaar misdrijf heeft gepleegd. Taghi werd veroordeeld vanwege het leiden van een "meedogenloze moordorganisatie", oordeelde de rechter. Het moet bijvoorbeeld gaan om één of meerdere moorden, terroristische daden, leiding geven aan een terroristische organisatie of een aanslag op de regering of koning. Taghi en zijn medeverdachten zijn onder meer veroordeeld voor zes moorden.
Naast straf voor de dader kan de veroordeling tot levenslang ook andere functies hebben. Bijvoorbeeld de bescherming van de samenleving (soms is een veroordeelde te gevaarlijk om ooit nog vrij rond te lopen). Of het creëren van een afschrikwekkend effect (in de hoop dat anderen zich laten ontmoedigen een zwaar misdrijf te begaan).
"Rechters in Nederland leggen enkele keren per jaar een levenslange gevangenisstraf op", zegt strafrechter Lieneke de Klerk in een video op rechtspraak.nl. Forum Levenslang, een stichting die zich inzet voor betere behandeling van tot levenslang veroordeelden, ziet sinds 2000 een forse stijging in het aantal opleggingen van een levenslange gevangenisstraf.
In 2022 zaten 42 veroordeelden een levenslange straf uit en 17 mensen waren nog niet onherroepelijk veroordeeld, blijkt uit cijfers van Forum Levenslang.
Source: Nu.nl algemeen