Veel jongeren in Senegal voelen zich niet gehoord door de overheid. Om te voorkomen dat ze bij rellen de levensgevaarlijke strijd met ordetroepen aanbinden, helpt een graffitischool hen om hun woede uit te drukken in kunst.
‘Macky Sall is een verrader!’ In een warm en zweterig klaslokaaltje in Golf Sud, een buitenwijk van de Senegalese hoofdstad Dakar, gaat Azou Sy er met een gestrekt been in. ‘Hij zou de president worden die Senegal een beter land voor jongeren maakt’, hij fronst zijn wenkbrauwen, balt zijn vuisten, ‘maar wat heeft hij ons de afgelopen twaalf jaar gebracht? Onder zijn leiding is Senegal alleen maar meer op een dictatuur gaan lijken. Vind je het gek dat we boos zijn?’
Sy is een van de zeventien jongens die vandaag bij elkaar zijn gekomen voor een les in het hoofdkwartier van RBS Akademya, een collectief dat in 2012 is opgericht door 25 kunstenaars om jongeren op te leiden tot graffitischilders. Omringd door portretten van zowel superhelden als Afrikaanse vrijheidsstrijders, krijgen leerlingen les om hun emoties en frustraties te kanaliseren in zwierige tags en kleurrijke muurschilderingen. In het lokaaltje werken de jongens op lange tekentafels aan schetsen: met potlood tekenen zij mooie vrouwen en hiphopsterren, maar ook portretten van politici en anti-Franse spotprenten.
Over de auteur
Joost Bastmeijer is correspondent Afrika voor de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal. Van 2017 tot en met 2022 woonde hij in de Keniaanse hoofdstad Nairobi.
Toch is de woede groter dan zij met hun kunst kunnen uitdrukken, blijkt als de jongens in groepsverband de politieke crisis in hun land bespreken. Bijna alle aanwezigen zijn de afgelopen weken de straat op gegaan om tijdens gewelddadige rellen te demonstreren tegen de overheid, nadat president Macky Sall op 3 februari aankondigde de verkiezingen in het West-Afrikaanse land met 10 maanden uit te stellen.
Hoewel het uitstel van de verkiezingen later door de Senegalese Constitutionele Raad werd teruggedraaid omdat deze ongrondwettig zou zijn, is de hoogspanning in hoofdstad Dakar nog niet verdwenen. President Sall heeft weliswaar aangekondigd te zullen stoppen als zijn ambtstermijn op 2 april afloopt, maar tot woede van de oppositiepartijen is er nog altijd geen nieuwe datum voor de verkiezingen bekendgemaakt.
De rellen zijn het laatste hoofdstuk in de politieke onrust die het voorheen zo stabiele Senegal al jaren in zijn greep houdt. Jongeren in het land zijn gefrustreerd: oppositieleden die opkomen voor de rechten van jonge Senegalezen worden opgepakt en veroordeeld, onafhankelijke media worden uit de lucht gehaald en bijeenkomsten en protestmarsen worden vrijwel allemaal verboden. Wie toch de straat op gaat, riskeert verwond of zelfs gedood te worden door de hard ingrijpende ordetroepen.
‘Onze leeftijdsgenoten worden vermoord’, vervolgt Azou Sy zijn betoog ten overstaan van zijn klasgenoten, verwijzend naar de vier betogers die eerder deze maand door politiegeweld om het leven kwamen. ‘Ze wilden een betere toekomst voor jongeren in ons land. Maar de president luistert niet. Hij wil koste wat het kost aan de macht blijven, en is het contact met de bevolking compleet verloren.’
De gemiddelde Senegalees is 19 jaar oud, van de 18 miljoen inwoners is ruim 40 procent jonger dan 15 jaar. ‘Veel jongeren willen echte verandering’, zegt Abdilson Mendy. Hij heeft het woord overgenomen van Sy, die weer op zijn plastic stoel aan de lange zwarte tekentafel is gaan zitten. ‘We doen wat van ons verwacht wordt, we gaan naar school en leren een vak. Alleen maar om er vervolgens achter te komen dat er helemaal geen werk is! Ja, Sall gaf ons openbaar vervoer. Maar wat heb je daaraan als je geen baan hebt?’
Mendy’s klasgenoten maken instemmende geluiden – jeugdwerkloosheid is in Senegal een hardnekking probleem. Het werkloosheidspercentage in Senegal is 17 procent en treft vooral de leeftijdsgroep van 15 tot 35 jaar. ‘De politici geven niet om ons’, concludeert Mendy. ‘In een land waar je als jonge man wordt doodgeschoten als je de straat opgaat om je stem te laten gelden, is geen toekomst. Geen wonder dat onze vrienden naar Europa vertrekken.’ In 2023 arriveerde een recordaantal van 55.618 migranten in Spanje – bijna twee keer zo veel als in 2022 – van wie de meesten illegaal per boot van Senegal, Gambia en Mauritanië naar de Canarische Eilanden reisden.
Vanuit een hoek in het klaslokaal hoort Mansour Madzoo Fall de spreekbeurten van zijn leerlingen aandachtig aan. Fall laat zich Serigne noemen, zoals religieuze raadsheren in Senegal worden genoemd. Waar andere leraren van de academie zich vooral richten op het artistieke aspect, leert hij de jongens over politiek, protestcultuur en geschiedenis.
In zijn les reageert Fall op wat de jongens hiervoor vertelden. In rappe zinnen, afwisselend in het Wolof en Frans, filosofeert de docent gepassioneerd over de verschillende politieke leiders van Senegal, de alomtegenwoordige invloed van ex-kolonisator Frankrijk, de werking van geopolitiek en waarom het volgens hem zo nodig is dat het Senegalese overheidssysteem grondig op de schop gaat. De jongens hangen aan zijn lippen.
Bij Fall melden zich steeds meer jongeren met politieke interesse, zegt hij zodra zijn les voorbij is, ‘maar ze weten vaak niet hoe ze iets met die interesse kunnen doen’. Fall wil voorkomen dat de jongens naar Europa vertrekken, zegt hij, maar ziet liever ook niet dat ze hun leven in de waagschaal stellen door het gevecht met de oproerpolitie aan te gaan. Door het verbod op bijeenkomsten en demonstraties zitten de jongens volgens Fall in een ‘mentale gevangenis’.
Om toch hun stem te laten gelden, leren Fall en de andere mede-oprichters van de graffitischool jongeren om zich door middel van kunst en graffiti te kunnen uitdrukken. Dat gaat volgens Fall een stuk verder dan een reguliere tekenles. ‘Verzet en vrijheidsstrijd is van alle tijden’, zegt hij gedecideerd. ‘Lessen over Afrikaanse vrijheidsstrijders uit de geschiedenis zijn daarom van levensbelang. We hebben goed geïnformeerde jongeren nodig, die snappen hoe geopolitiek, kapitalisme en kolonialisme hun wereld beïnvloeden. Als je iets wilt losmaken met je kunst en een revolutie wilt ontketenen, moet je eerst weten wat er speelt.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden