Na zes jaar is dinsdag de uitspraak in het liquidatieproces Marengo. Ridouan T. en zestien medeverdachten staan terecht voor hun betrokkenheid bij zes huurmoorden en vier pogingen daartoe. Maar niet alleen de vele moorden maken Marengo ‘het giftigste proces ooit’.
Het beruchte Marengoproces vindt zijn oorsprong in een drugsoorlog – de zogenoemde Mocro War – die in 2012 ontbrandde nadat een partij cocaïne niet was aangekomen in de Antwerpse haven. Een lange reeks nietsontziende liquidaties tussen rivaliserende drugsbendes was daarvan het gevolg, zoals de dubbele liquidatie, eind 2012, die op klaarlichte dag met veel geweld in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt werd uitgevoerd, waarbij met mitrailleurs ook op de politie werd geschoten.
In 2014 begon de recherche een onderzoek naar de snelle, gestolen auto’s die na een liquidatie steeds uitgebrand werden gevonden. De politie vermoedde dat de bolides werden gebruikt als vluchtauto. Een peilbaken onder een gestolen auto leidde de politie naar een opslagloods in Nieuwegein, waar de grootste illegale wapenvondst in Nederland tot dusver werd gedaan. Justitie vermoedde toen al dat hier sprake was van een criminele organisatie die moorden pleegde op bestelling.
Van een aantal liquidaties tijdens het onderzoek naar de wapenvangst wist de recherche de schutters te achterhalen, maar nooit de opdrachtgever. Dat veranderde begin 2017, toen de destijds 30-jarige Nabil B. zich meldde bij een advocaat. Hij vertelde dat hij de vluchtauto voor een liquidatie had geregeld, maar in de problemen was gekomen toen niet het beoogde slachtoffer, maar zijn goede vriend Hakim Changachi abusievelijk was geliquideerd. Hakim was kort daarvoor getrouwd, zijn vrouw was zwanger van hun eerste kind.
Wil Thijssen is politie- en justitieverslaggever van de Volkskrant. Zij schrijft wekelijks de politieserie Die ene melding. Eerder was zij economieredacteur en reisjournalist.
Na deze vergismoord liet Nabil B. zich, in samenwerking met zijn advocaat, ‘gecontroleerd’ oppakken. In detentie legde hij in meer dan vijftienhonderd pagina’s proces-verbaal heimelijk 41 belastende verklaringen af, over liquidaties die tussen 2015 en 2017 zijn gepleegd en over de organisatie waartoe hij behoorde, die huurmoorden regelde op bestelling. Zo werd B. naast verdachte tevens kroongetuige. In ruil voor zijn verklaringen eisten de aanklagers halvering van zijn straf – 10 in plaats van 20 jaar cel.
Als gevolg van B.’s verklaringen en talloze cryptotelefoonberichten die later zijn ontsleuteld (en die B.’s verklaringen ondersteunen), werden steeds meer medeverdachten opgepakt – zestien in totaal. Het gaat om schutters, spotters, opdrachtgevers, moordmakelaars die moordopdrachten aannemen en uitzetten, en regelaars van wapens, geld, auto’s, cryptotelefoons en safehouses. Sommigen van hen zitten al ruim zes jaar in voorarrest, wat hoogst uitzonderlijk is.
Dinsdag horen de zeventien verdachten in het al ruim zes jaar voortslepende liquidatieproces de uitspraak. Ze staan terecht voor hun betrokkenheid bij zes huurmoorden op bestelling, vier pogingen daartoe en deelname aan een criminele organisatie.
Als opdrachtgever van de huurmoorden wees Nabil B. hoofdverdachte Ridouan T. aan. Volgens de aanklagers blijkt uit rechercheonderzoek dat bij T. ‘alle lijntjes van de verschillende moorden en uitvoerders samenkomen’. Deze drugsmiljardair kon zijn vooraanstaande positie volgens het Openbaar Ministerie (OM) binnen de organisatie handhaven door ‘totale controle en terreur’.
T. en zijn veronderstelde rechterhand Saïd R. stonden lange tijd op de ‘Most Wanted’’-lijst van Europol. De politie loofde aanvankelijk 25 duizend euro tipgeld uit voor ieder van hen en verhoogde dat naar een ton per persoon – het hoogste tipgeld tot dan toe.
Het bleek niet nodig: eind 2019 werd Ridouan T. in Dubai na internationaal rechercheonderzoek aangehouden en begin 2020 is Saïd R. in Colombia opgepakt. Tegen Ridouan T., zijn rechterhand Saïd R., diens broer Mohamed R., Achraf B., en de broers Mao en Mario R. hebben de aanklagers tijdens de zitting van 28 juni 2022 levenslang geëist. Zes keer levenslang in één strafzaak is een nieuw, triest record. De overige tien verdachten hoorden celstraffen tegen zich eisen variërend van 5 tot bijna 27 jaar.
Het Marengoproces was zonder de verklaringen van kroongetuige Nabil B. niet mogelijk geweest. Het onderzoek naar de liquidaties liep lange tijd heel moeizaam vanwege de strikte zwijgplicht binnen de organisatie van Ridouan T. Wie die omerta doorbreekt, kan de zwaarste afstraffing tegemoet zien: de dood. ‘Wie praat, die gaat.’
Het motief voor de meeste moorden en pogingen daartoe is volgens het OM dan ook wraak: de organisatie wilde de slachtoffers afstraffen omdat zij met de politie praatten, of omdat vermoed werd dat ze dat van plan waren. Het geeft volgens de aanklagers aan hoe weinig een mensenleven voor de betrokken criminelen waard is: ‘Mensen werden behandeld als wegwerpartikelen.’ Als ook de moordpogingen in de periode tussen de wapenvondst en de arrestatie van Nabil B. waren gelukt, gaat het over gemiddeld ongeveer een dode per twee maanden.
De geliquideerde slachtoffers zijn zes mannen in de leeftijd van 29 tot 59 jaar, onder wie de misdaadblogger Martin Kok. Deze meervoudig veroordeelde crimineel publiceerde op zijn website Vlinderscrime ongecensureerde foto’s en feiten van en over Ridouan T. en zijn handlangers, en moest dat met de dood bekopen. Een ander slachtoffer werd zittend naast zijn 7-jarig dochtertje in zijn auto doodgeschoten. Sinds deze drugsoorlog woedt, is 'vergismoord’ als gangbare term in de Dikke Van Dale opgenomen.
Het schokkendste van dit proces, en de reden waarom het al zes jaar lang ook internationaal in de belangstelling staat, is dat tijdens de strafzaak drie wraakmoorden werden gepleegd: op de broer, advocaat en vertrouwensman van de kroongetuige. Hoewel Nabil B. en zijn familie het OM herhaaldelijk hadden gewaarschuwd, werd zijn broer Reduan op 29 maart 2018 doodgeschoten, nog geen week nadat de aanklagers –tegen B.’s wil – op een zitting hadden bekendgemaakt dat Nabil heimelijk belastende verklaringen had afgelegd.
Anderhalf jaar later werd B.’s advocaat Derk Wiersum op 18 september 2019 voor zijn huis in Amsterdam geliquideerd. Toenmalig minister Grapperhaus noemde de moord ‘een aanslag op onze rechtsstaat’. Bijna twee jaar daarna, in de zomer van 2021, werd B.’s vertrouwenspersoon, de misdaadjournalist Peter R. de Vries, in het centrum van Amsterdam neergeschoten. Hij werd direct na de aanslag gefilmd door twee mannen, die dat filmpje volgens het OM verspreidden ‘om angst te zaaien’. De Vries overleed negen dagen later aan zijn verwondingen.
Als gevolg van de wraakmoorden leven twee voormalige advocaten van de kroongetuige, Bart Stapert en Peter Schouten, en zijn huidige advocaat Onno de Jong in een regime van strenge beveiliging, net als Telegraaf-journalist John van den Heuvel en de rechters en aanklagers in deze strafzaak. Het proces vindt plaats in de extra beveiligde rechtbank ‘de Bunker’ in Osdorp, waar tijdens zittingen steevast zwaarbewapende politiemensen en militairen omheen staan en een politiedrone in de lucht hangt. Journalisten worden al sinds de eerste zittingsdag verzocht de namen van rechters en aanklagers niet in hun publicaties te vermelden en tekenaars mogen de togadragers niet in beeld brengen, uit angst voor represailles van de organisatie van Ridouan T.
‘Niemand komt ongeschonden uit het Marengo-proces’, is dan ook een veelgehoorde opmerking van advocaten. Of deze: ‘Marengo is het giftigste proces ooit.’ Want ook sommige juristen worden beschuldigd van onwettige praktijken. Zo werd Youssef T., de neef annex ‘media-advocaat’ van de hoofdverdachte, op 8 oktober 2021 aangehouden voor het doorgeven van boodschappen van en naar de extra beveiligde inrichting (EBI) in Vught aan zijn neef, die niet mocht communiceren met de buitenwereld.
Youssef T. schreef zich uit als advocaat en werd op 23 januari 2023 veroordeeld tot 5 jaar en 6 maanden celstraf voor het doorgeven van informatie, waaronder het beramen van een gewelddadige ontsnapping uit de EBI. Het luchtruim boven de gevangenis werd om die reden zelfs enige tijd gesloten voor al het burgerluchtverkeer, modelvliegtuigen en drones, om te voorkomen dat er communicatiemiddelen en wapens de EBI konden worden binnengesmokkeld, of foto’s van bovenaf konden worden gemaakt.
Nog geschokter reageerde de samenleving op de arrestatie van Ridouan T.’s hoofdadvocaat, Inez Weski. Zij werd drie maanden na de veroordeling van Youssef T. eveneens vastgezet op verdenking van het doorsluizen van informatie van de hoofdverdachte. Haar zaak moet nog voorkomen. Ze heeft noodgedwongen de verdediging neergelegd van zowel Ridouan T. als die van de broers Mao en Mario R.
Weski werd vorig jaar opgevolgd door het advocatentrio Michael Ruperti, Arthur van der Biezen en Sjoerd van Berge Henegouwen, maar die legden onder protest hun functie neer, onder meer omdat ze vonden dat ze van de rechters te weinig tijd kregen om zich het dossier eigen te maken. Sindsdien zit Ridouan T. zonder advocaat.
Ook een van de advocaten van kroongetuige Nabil B. onderging een pijnlijke nederlaag. Na de moord op B.’s advocaat Derk Wiersum kreeg de kroongetuige een anonieme advocaat die zijn identiteit in een AD-interview onthulde: Oscar Hammerstein. Omdat hij volgens de Raad van Discipline vertrouwelijke informatie van Nabil B. en onjuiste informatie over B.’s vertrouwenspersoon Peter R. de Vries verspreidde, werd Hammerstein van het tableau geschrapt.
Zelfs het Openbaar Ministerie kwam niet ongeschonden uit het Marengoproces. In een ongekend kritisch rapport, Bewapenen en Beveiligen, concludeerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) op 1 maart 2023 dat het OM haar reputatie en het opsporingsbelang meer prioriteit gaf dan de veiligheid van Marengo-betrokkenen. Officieren van justitie die verantwoordelijk waren voor de veiligheid van de kroongetuige-familie, hebben volgens het rapport ‘inhoudelijke conflicten laten escaleren tot relationele conflicten’. Het ontbrak hun aan ‘empathisch en de-escalerend vermogen’, oordeelde de Raad. Cruciale informatie werd niet met de juiste personen gedeeld en een centrale regie ontbrak.
Niet alleen de vele moorden en pogingen daartoe maken Marengo tot een berucht en uitzonderlijk proces. De strafzaak telt over ruim zes jaar liefst 142 zittingen, zes (afgewezen) wrakingen van de rechters, tienduizenden pagina’s dossier, meer dan achthonderd pagina’s requisitoir en meer dan drieduizend pagina’s aan pleitnota’s van, iedereen meegerekend, in totaal meer dan dertig betrokken advocaten, van wie sommigen anoniem zijn gebleven.
Uit angst durfden de vele nabestaanden van alle slachtoffers niet naar de extreem beveiligde Bunker te komen. ‘Er is geen enkele nabestaande die het spreekrecht durft uit te oefenen’, zei een van de aanklagers tijdens haar requisitoir. ‘Zij zullen u niet vertellen wie hun vader, broer, zoon of geliefde was, wat hij voor hen heeft betekend en hoe hij wordt gemist.’
Het liquidatieproces Marengo heeft Nederland geleerd dat het rechtsstelsel volstrekt niet is toegerust op nietsontziende verdachten van dit zware kaliber. De Onderzoeksraad constateert dat de huidige kroongetuige- en beveiligingssystemen ernstig tekortschieten. Daar wordt aan gewerkt: de kroongetuigeregeling wordt uitgebreid, het beveiligingsstelsel wordt drastisch veranderd en minister Dilan Yesilgöz van Justitie heeft de nabestaanden excuses aangeboden voor alle door de staat gemaakte fouten, naast haar toezegging dat alle aanbevelingen van de Onderzoeksraad zullen worden overgenomen.
Zonder kroongetuige waren deze zeventien verdachten nooit vervolgd. Wordt met veroordelingen, dinsdag, de hele organisatie van Ridouan T. uitgeschakeld en de reeks liquidaties beëindigd? Nee, zeggen misdaadbestrijders keer op keer: ‘Voor elke dode of gearresteerde drugscrimineel staat gewoon weer een volgende op.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden