Sommige momenten vergeet je nooit. Een daarvan is het spontane protest dat ontstond op straat, vlakbij het Kremlin, toen Aleksej Navalny op 18 juli 2013 werd veroordeeld wegens fraude. Een nieuw tijdperk van repressie was al begonnen en fake rechtszaken waren er onderdeel van. Poetin was het jaar daarvoor herkozen, maar hij was slecht geluimd na de grote protesten tegen zijn bewind. In tranen had Poetin op het podium gestaan huilend om zijn eigen overwinning op de ‘interne vijanden’.
Maar op die 18de juli ontstond er echte woede. Duizenden mensen trokken naar het centrum. In een autoritaire staat is niets mooier dan autoriteiten die in paniek raken. En dat gebeurde. Er was te weinig politie. Auto’s toeterden uit solidariteit. Betogers blokkeerden het verkeer. Leden van ordetroepen kregen plakkaten op hun rug geplakt in de chaos. ‘Navalny onschuldig’, stond erop. En: ‘Denk jij dat je niets kunt veranderen? Je kunt de waarheid kennen.’ Agenten met dikke nekken scholden woest en zwaaiden met hun wapenstok. Hun verlies van controle bood, hoe kort ook, een blik op de broosheid van Poetins almacht.
Over de auteur
Arnout Brouwers is journalist en columnist voor de Volkskrant, met als specialisatie veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Die avond werd Navalny vrijgelaten. Dat najaar won hij 27 procent van de stemmen in de Moskouse gemeenteverkiezingen. Poetins echte vijanden zijn intern. En dat het gevecht met deze interne vijanden is steeds verbetener geworden – en uitgemond in moord, doodslag en massale opsluiting van politieke tegenstanders.
In buurland Belarus gaat het niet anders. Daar zijn sinds de massale protesten van 2020 alle remmen los. Buiten de schijnwerpers van de wereldpers overleed vorige week de sociaal-democraat Ihar Lednik. Hij is de vijfde politieke gevangene die in Belarus in het strafkamp overleed sinds de protesten van 2020. Hij zat drie jaar uit voor het beledigen van Aleksandr Loekasjenko. Van een hele trits Belarusische oppositieleiders is al maanden geen levensteken vernomen.
In april 2013, een paar maanden voor de spontane protesten tegen Navalny’s veroordeling, begon het druk bezochte proces tegen Navalny in Kirov. Boris Nemtsov was er ook. ‘Ljosja, ze laten je niet binnen, de zaal zit vol!’, bulderde hij lachend toen Aleksej en Yulia arriveerden. Navalny en Nemtsov waren kopstukken van de oppositie omdat ze geen vrees kenden en omdat hun galgenhumor en optimisme-tegen-beter-weten-in over Ruslands toekomst aanstekelijk was.
Nemtsov zag die dag in Kirov een rode draad in de uitschakeling van Poetins vijanden. ‘Chodorkovski werd veroordeeld als waarschuwing aan de zakenwereld, de moord op Politkovskaja was een waarschuwing aan journalisten en het proces tegen Navalny is bedoeld om de mensen die verandering willen het zwijgen op te leggen.’ Minder dan twee jaar later werd Nemtsov zelf vermoord, op een brug tegenover het Kremlin. Nog steeds worden op die plek bloemen voor hem gelegd.
In Rusland en Belarus is onder activisten de vrees groot dat na Navalny’s dood de bandeloosheid helemaal kan zegevieren. De politieke gevangen in beide landen zijn een makkelijk doelwit voor autoriteiten om hun wreedheid op bot te vieren. De trieste waarheid is dat wat Navalny is overkomen, dagelijks ook gebeurt met minder bekende opponenten.
Zij verdienen veel meer aandacht van westerse politici en van actiegroepen. Soms kan dat helpen. Maar ik vermoed dat er modes zijn in actie voeren, en dat zij niet in de mode zijn. Toch kunnen wij wel wat doen – net als vroeger, toen een niet nader te noemen mensenrechtenorganisatie zich specifiek ontfermde over hun lot.
Schrijf een brief aan een politieke gevangene. Een levensteken van buiten, een hart onder de riem, dat helpt als je in een strafkamp een onterechte straf uitzit en denkt dat de wereld je vergeten is. Dat kan voor Belarus bijvoorbeeld ook digitaal, met mensen in het land die de brief dan fysiek zullen sturen om de kans te vergroten dat hij de politieke gevangene bereikt.
Terwijl Siarhei Tsikhanouski in een Belarussisch strafkamp zit, en Navalny’s familie een verwoede strijd moet voeren om hem respectvol te kunnen begraven, wordt de idee van vrijheid en een betere toekomst in deze twee landen nu vertegenwoordigd door Sviatlana Tsikhanouskaja en Julia Navalnaja. De zogenaamd ‘sterke’ mannen kunnen hun vijanden opsluiten, martelen en zelfs vermoorden, maar de hoop op een betere toekomst die zij vertegenwoordigen laat zich niet doven.
Source: Volkskrant