Er is maar één verklaring voor het feit dat Vital Zjoek anderhalf jaar opsluiting in een Belarussisch strafkolonie heeft overleefd. ‘Brieven van familieleden hebben mij erdoorheen gesleept’, zegt Zjoek door de telefoon. Hij maakt zich ernstige zorgen over politieke gevangenen die al meer dan een jaar volledig zijn afgesloten van de buitenwereld.
Terwijl de Belarussische alleenheerser Aleksandr Loekasjenko zondag parlementsverkiezingen liet orkestreren, is er al tijden niets vernomen van een groep politieke gevangenen. De laatste tekenen van leven van zes critici van president Loekasjenko dateren van meer dan een jaar geleden.
Over de auteur
Tom Vennink schrijft voor de Volkskrant over Rusland, Oekraïne, Belarus, de Kaukasus en Centraal-Azië. Hij reist geregeld naar de oorlog in Oekraïne. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Neem Maria Kolesnikova, een van de drie vrouwen die in 2020 leiding gaf aan de maandenlange volksprotesten tegen Loekasjenko’s regime. Het is 378 dagen geleden dat haar familie voor het laatst een brief van haar ontving. Ook haar advocaten zijn het contact met haar kwijtgeraakt.
De 41-jarige Kolesnikova is door de autoriteiten opgesloten in strafkolonie nummer 4 in Homel, in het zuidoosten van Belarus. In 2020 werd ze gearresteerd en veroordeeld tot 11 jaar strafkolonie wegens onder meer ‘extremisme’. Kort voordat haar familie voor het laatst een brief van haar ontving, kampte Kolesnikova met gezondheidsproblemen en had ze net een operatie ondergaan in verband met een maagperforatie.
‘We weten niet waar ze is, we weten niet hoe haar gezondheid is’, schrijft haar zus, Tatsiana Chomitsj, op Facebook.
Ook Svetlana Tichanovskaja, de leider van de Belarussische democratische beweging in ballingschap, leeft in voortdurende onzekerheid over het lot van haar echtgenoot Sergej Tichanovski, die in 2021 werd veroordeeld tot 18 jaar strafkolonie wegens zijn beoogde deelname aan de presidentsverkiezingen in het land. ‘Ik heb geen idee of hij in leven is’, zei Tichanovskaja vorige week in een toespraak op een conferentie in Frankrijk.
Vital Zjoek (38) kent de omstandigheden waaronder politieke dissidenten in de Belarussische strafkolonies. Hij zat er anderhalf jaar vast, omdat hij Loekasjenko ‘een moordenaar’ had genoemd op sociale media. Net als andere politiek gevangenen takelde hij af door een strengere behandeling dan voor andere gedetineerden. Een half jaar lang zat hij in eenzame opsluiting, in een vochtige cel van 3,5 bij 3,5 meter, zonder verwarming, ventilatie en wandelingen, tot hij instortte en met een ambulance moest worden opgehaald.
Hij vergelijkt de kampen onder Loekasjenko met de goelags onder Stalin en de concentratiekampen onder Hitler. ‘Het verschil is dat er nog geen mensen worden verbrand in ovens’, zegt Zjoek. ‘Maar de kampleiding creëert dermate verschrikkelijke omstandigheden dat de gevangene langzaam sterft.’
Voor de vijfde keer sinds de massaprotesten overleed er vorige week een politiek gevangene in Belarus. Ihar Lednik, een activist die tot 3 jaar strafkolonie werd veroordeeld wegens het ‘discrediteren’ van Loekasjenko in een artikel, overleed op 64-jarige leeftijd in gevangenschap, zo maakte de partij bekend waarbij hij was aangesloten. Lednik was hartpatiënt en zijn gezondheid ging hard achteruit in de strafkolonie.
Belarussen vrezen dat het aantal doden zal oplopen. Van de 1.420 politieke gevangenen in Belarus hebben er 200 dringend medische hulp nodig, stellen activisten.
De zorgen zijn versterkt door de dood van de Russische oppositieleider Aleksej Navalny, aangezien de machthebbers in Moskou en Minsk nauw met elkaar samenwerken. ‘Als de democratische wereld niet met een hard en principieel antwoord op de dood van Navalny komt, zullen Poetin en Loekasjenko zich vrij voelen om politieke tegenstanders langzaam te doden in gevangenissen’, schrijft het gevluchte oppositiekopstuk Pavel Latoesjko op X. Hij roept het Westen op om ‘verpletterende sancties’ op te leggen aan de regeringen in Belarus en Rusland.
Ook Zjoek zegt dat westerse landen te weinig doen tegen Loekasjenko’s regime. Houten meubels die hij en andere gedetineerden onder dwang produceerden in een strafkolonie, werden tot voor kort in Europa verkocht met een keurmerk voor ethisch geproduceerde meubels. Belarussische mensenrechtenorganisaties eisen een onderzoek en beperkingen op de houthandel met Belarus. ‘Hout is een tweede goud voor Loekasjenko’, zegt Zjoek.
Hij kwam eind 2022 vrij na het uitzitten van zijn straf. Na zijn vrijlating is hij naar een EU-lidstaat gevlucht met zijn vrouw en vier kinderen. Maar zijn gedachten zijn nog geregeld bij Belarus, bij de politieke gevangenen in de strafkolonies van wie al tijden niets meer is vernomen en die geen steun kunnen putten uit brieven van vrienden en familie. ‘Ik weet natuurlijk niet of ze dood zijn’, zegt Zjoek. ‘Maar het leidt wel tot bepaalde gedachten.’
#Belarus Such a touching video! Political prisoner Vital Zhuk is meeting his children after serving a year and a half for “insulting Lukashenka”. When he was in jail, his wife’s apartment was searched several times. His wife and their 4 children had to leave Belarus. pic.twitter.com/iXZUiGClcR
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden