Alle provincies moesten voor 1 juli vorig jaar zogenoemde ‘gebiedsplannen’ inleveren bij minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof), waarin ze schetsen hoe ze de schadelijke stikstofneerslag op hun natuurgebieden tot aanvaardbare proporties willen terugbrengen. Het kabinet vroeg een aantal kennisinstituten die plannen te beoordelen op hun effectiviteit, oftewel: worden de wettelijke doelen voor de natuur- en waterkwaliteit hiermee gehaald?
Het antwoord van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), Wageningen Universiteit, Deltares en het RIVM is somber stemmend: waarschijnlijk niet. De hoofdconclusie uit het maandag gepresenteerde rapport luidt: ‘Het realiseren van de doelen in 2027, 2030 of 2035 betekent niet alleen een ongekende uitvoeringsopgave voor het landelijk gebied, maar vraagt ook om een ongekend hoog tempo waarin die opgave gerealiseerd moet worden. Gezien de omvang van de opgave en het tempo waarin die geklaard moet worden, is het halen van de doelen binnen de gestelde termijnen niet plausibel.’
Over de auteur
Yvonne Hofs is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën, economische zaken en landbouw, natuur en visserij.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
In combinatie met landelijke maatregelen als uitkoopregelingen voor veehouders moeten de provinciale stikstofplannen ervoor zorgen dat de natuurdoelen ‘onontkoombaar’ gehaald worden. Dat is tenminste wat Van der Wal publiekelijk als kabinetsdoelstelling heeft geformuleerd. Het regeerakkoord van Rutte IV sprak ook over een ‘onontkoombare aanpak voor natuurverbetering’. Vooralsnog komt daar dus niets van terecht, stellen de onderzoekers nu. Een aantal doelen zijn op papier nog wel haalbaar, maar dan moeten ‘bestaande natuurbeleidsafspraken voortvarend en ecologisch effectief worden uitgevoerd’, stelt het rapport.
De aanbevolen voortvarendheid is de laatste maanden juist verder uit zicht geraakt. De politieke verhoudingen in de Eerste en de Tweede Kamer zijn sterk veranderd door de verkiezingen van vorig jaar. Politieke partijen die natuurbescherming belangrijk vinden hebben veel zetels verloren, ten gunste van partijen die het landbouwbelang voorop stellen. De winnaars van de verkiezingen, PVV, NSC en BBB, zetten grote vraagtekens bij de stikstofaanpak van inmiddels demissionair minister Van der Wal en willen haar beleid mogelijk herzien, als ze gaan regeren.
De voorgestelde stikstofaanpak van de provincies stoelt te veel op onrealistische theoretische aannames, vinden de onderzoekers. Zo leunen provincies zwaar op technische maatregelen die veelal nog in de experimentele fase verkeren. Of die maatregelen in de praktijk het gewenste resultaat zullen hebben, is daarom onzeker.
Een ander voorbeeld is de geldkwestie. Het kabinet heeft 24,3 miljard euro opzijgezet voor het stikstofbeleid. Dat is in principe een eenmalig bedrag, waarvan ook de landelijke maatregelen als de uitkoopregelingen voor veehouders van betaald moeten worden. Maar de kosten van de beleidsplannen die de provincies bij Van der Wal hebben ingeleverd, tellen op tot minstens 58 miljard euro, constateren de onderzoekers. De plannen omvatten bovendien veel structurele subsidiemaatregelen voor boeren, die geen eenmalige, maar langdurige uitgaven vergen. Daarvoor heeft het kabinet nog helemaal geen financiering geregeld. Het gaat onder andere om veeljarige vergoedingen voor landschapsbeheer en subsidies voor een duurzamer bedrijfsvoering. Ondertussen heeft de Eerste Kamer nog niet eens ingestemd met het vrijgeven van de gereserveerde 24,3 miljard euro.
De analyse wijst ook op het gevaar van rechtsongelijkheid als elke provincie zijn eigen subsidieregeling mag ontwikkelen (daar lijkt het nu op). Een Friese boer krijgt dan misschien een hogere vergoeding voor een bepaalde maatregel dan een boer in Zuid-Holland. Problematisch is ook dat vrijwel alle provincies uitsluitend inzetten op vrijwillige medewerking van boeren. Dat maakt het halen van de beoogde doelen per definitie onzeker. Slechts enkele provincies willen eventueel dwingende maatregelen opleggen aan boeren als de natuurdoelen buiten bereik raken.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden