Door de regen van afgelopen maanden zijn de grondwaterstanden op veel plekken in Nederland nog altijd hoog. "Sterker nog, ze zijn hoger dan ze in jaren geweest zijn", zegt Bierkens, hoogleraar Geografische Hydrologie aan de Universiteit van Utrecht. En het lijkt nog wel even door te regenen.
Het hangt van de plek af of hoge grondwaterstanden en hevige regenval problemen opleveren. Als het grondwater ondiep - dus vlak onder de oppervlakte - zit in een woonwijk, dan kan dat bijvoorbeeld vervelend zijn. Bierkens: "Dan heb je water in je kruipruimte." Hierdoor zou er schimmel kunnen gaan groeien.
Hoe (on)diep het grondwater zit en hoe gemakkelijk regenwater weg kan, is mede afhankelijk van de grondsoort. Op dit moment ziet Bierkens wat dat betreft geen grote problemen. "Maar er zou over een maand een probleem kunnen optreden als het zo blijft regenen als nu." Dat geldt vooral voor gebieden met een bodem van klei, veen of leem. Dat soort gronden zijn vooral in het westen en noorden van Nederland te vinden.
Zo houdt klei bijvoorbeeld heel goed water vast en laat het extra water slecht door. "Dan krijg je een structuur waar je gewoon in wegzakt", zegt Bierkens. "Dan kunnen de boeren met trekkers het land niet op." Voor de landbouw op zogenoemde zwaardere klei-rijke gronden zou het dus prettig zijn als er binnenkort een wat drogere periode aanbreekt.
Op verschillende plekken in Nederland hebben mensen lokaal last van nattigheid door hoge grondwaterstanden en regenbuien. Zo blijft een speeltuin in IJmuiden langer dicht vanwege enorme plassen. Op Texel en Vlieland kunnen de lokale voetbalclubs niet spelen, omdat hun velden te nat zijn en in Hollands Kroon moeten vers gedolven graven worden leeggepompt.
Vorig jaar was een recordjaar qua nattigheid en ook het nieuwe jaar begon regenachtig. Er viel niet alleen veel regen in Nederland, maar ook in buurlanden. Dat water kwam gedeeltelijk door Nederland via de grote rivieren als de IJssel. Maar dat water is niet zomaar weg. "De systemen zitten goed vol", zegt een woordvoerder van de Unie van Waterschappen daarover.
Maar natuurorganisaties zijn tot nu toe erg blij met het extra water. "Vooralsnog zien we deze natte winter alleen maar als een zegen", zegt hydroloog Rob van Dongen van Staatsbosbeheer. "We zien bijvoorbeeld op de Veluwe beken stromen op plekken waar we al tijden geen water hebben gezien."
Natuurmonumenten merkt hetzelfde. In de Loonse en Drunense Duinen, bijvoorbeeld. De laagtes in het gebied staan allemaal onder water, iets wat al dertig jaar niet gebeurd is.
"We zien dat de grondwaterreservoirs allemaal aangevuld zijn", zegt boswachter en woordvoerder Sanne van Gemerden. Zo is zij blij met het grondwaterniveau in het Drentse Dwingelderveld. "Dat hebben we eigenlijk de afgelopen drie à vier jaar niet meer gezien."
Bierkens bevestigt dat het extra water vooral voor gebieden met veel zandgronden heel fijn is. Zoals Drenthe, Brabant, Gelderland en Overijssel. "Die gebieden hebben heel veel last van droogte." Met de buffers die er nu zijn, kunnen de gebieden een droge periode beter aan. "Op de Veluwe kun je daar meer dan een jaar plezier van hebben", denkt Bierkens.
"Het is een hele mooie voorraad", zegt Staatsbosbeheer-hydroloog Van Dongen. "We proberen het water ook zo veel mogelijk vast te houden." Ook Natuurmonumenten zet vanwege de toenemende droogte al een aantal jaren in op het vasthouden van water. Zo worden greppels dicht gegooid, sloten ondieper gemaakt en kronkelen beken weer bochtig door het landschap. "Zodat het water langzamer door het gebied gaat."
Van Gemerden hoopt dat waterschappen en boeren ook belang hechten aan het vasthouden van water. "Want je weet niet wanneer er weer nieuw water komt. Weg is weg." Vanwege het mestseizoen vreest zij dat de boeren de waterschappen zullen vragen om het waterpeilen te laten zakken, omdat zij anders met hun gierwagens vast komen te zitten in de modderige velden.
"Dat snappen wij natuurlijk, maar we zien het ook als een valkuil", zegt Van Gemerden. "Afgelopen jaren moesten boeren heel veel beregenen, omdat het grondwater zo laag was."
Overigens is het grondwaterpeil niet heel makkelijk te beïnvloeden. "Daar zit geen knop aan", zegt een woordvoerder van de Unie van Waterschappen. Waterschappen kunnen wel het waterpeil van het oppervlaktewater beïnvloeden, zoals in beken en sloten. Dat heeft indirect invloed op het grondwater. "Oppervlaktewater kan in een dag zijn weggepompt of weggevoerd, maar bij hoge grondwaterstanden kan het soms weken duren voordat deze gezakt zijn."
"Dat wil niet zeggen dat we er iets aan moeten willen doen", reageert Bierkens op de hoge grondwaterstanden. In plaats daarvan wil hij juist meer ruimte voor grondwater zodat we dat tijdens droge periodes kunnen gebruiken. "Dat kan niet in West-Nederland, behalve als je polders helemaal opgeeft." Daarom kijkt hij vooral naar het oosten. Op de zandgronden is veel ruimte voor wateropslag. Daarnaast is het belangrijk om rekening te houden met de manier waarop je bepaalde locaties gebruikt. Zo is het niet slim om huizen te bouwen op plekken waar het van nature heel nat kan worden.
Demissionair minister Mark Harbers (Infrastructuur en Waterstaat) had al een plan klaarliggen dat voor voldoende water en een gezonde bodem moest zorgen. Dit zou volgens Bierkens een oplossing kunnen bieden voor de stikstofproblematiek, de slechte waterkwaliteit en de effecten van klimaatverandering, zoals droogte en wateroverlast. "Of dat opgepakt wordt hangt van de volgende kabinetten af." Bierkens vreest dat de plannen op de plank blijven liggen. "Maar het is wel hard nodig." De huidige natte periode bewijst dat voor hem nog eens.
Source: Nu.nl algemeen