Wat de Navo is voor westerse landen, is de CSTO voor Armenië en vijf andere voormalige Sovjet-republieken. Het bondgenootschap is opgericht in 1992 en staat onder leiding van Rusland. Net als zijn westerse tegenhanger, beschouwt de CSTO een aanval op één lidstaat als een aanval op alle lidstaten. Op papier geniet Armenië daarmee de bescherming van militaire supermacht Rusland.
Maar in de praktijk zegt Armenië daar de laatste jaren weinig van terug te zien. Het bondgenootschap heeft Armenië in de kou laten staan, zegt premier Nikol Pasjinjan.
In september 2023 viel het leger van Azerbeidzjan de enclave Nagorno-Karabach binnen. Ruim 100 duizend etnische Armenen ontvluchtten het gebied, in wat Armenië omschreef als een ‘etnische zuivering’. Rusland, dat enkele jaren een vredesmacht in het gebied had, liet het stilzwijgend gebeuren.
Officieel betrof de inname van Nagorno-Karabach geen aanval op Armeens grondgebied. De internationale gemeenschap beschouwde de enclave sinds de Armeense verovering van het gebied in de jaren negentig altijd als Azerbeidzjaans grondgebied.
Een directe verwijzing naar de Russische afzijdigheid ontbrak in de toelichting van premier Pasjinjan op zijn besluit, maar dat het een flinke wissel trok op de verhoudingen tussen Jerevan en Moskou, staat als een paal boven water. Bovendien was het niet de eerste keer dat Rusland weigerde in te grijpen. Zowel in 2021 als 2022 vielen Azerbeidzjaanse troepen Armenië binnen. Ook toen deden de Russen niets.
Voor Armenië is het na de definitieve verovering van Nagorno-Karabach duidelijk dat het van Rusland niet veel hoeft te verwachten bij eventuele toekomstige aanvallen.
Wat de opschorting precies betekent, zal nog moeten blijken. ‘We hebben nu onze deelname aan dit verdrag in de praktijk bevroren’, zei Pasjinjan donderdag in een interview met tv-zender France24. ‘Wat hierna komt, zullen we moeten zien’, klonk het vaag. Een woordvoerder van Rusland zei nog geen officieel bericht van Armenië te hebben ontvangen over het besluit.
In ieder geval onderstreept de beslissing de groeiende kloof tussen Rusland en Armenië. Nog voor de inname van Nagorno-Karabach noemde Pasjinjan de militaire afhankelijkheid van Rusland een ‘strategische fout’. Bovendien sloot Armenië zich in oktober officieel aan bij het Internationaal Strafhof in Den Haag, dat een arrestatiebevel tegen Vladimir Poetin uit heeft staan. Rusland, dat het hof niet erkent, noemde dat destijds een ‘extreem vijandige beslissing’.
De verslechterde verhoudingen met Moskou kunnen grote gevolgen hebben voor de Armeense veiligheid. Het land deelt lange landsgrenzen met de traditionele aartsvijanden Azerbeidzjan en Turkije. Nu het kleine en arme Armenië de deur van de Russische bescherming volledig in het slot lijkt te hebben gegooid, is het de vraag op wie het wel nog kan rekenen.
Daarvoor lijkt het nu de blik op het Westen te richten. Woensdag toog Pasjinjan nog naar Parijs voor een ontmoeting met de Franse president Emmanuel Macron. Twee dagen later volgde een bezoek van de Franse defensieminister Sébastien Lecornu aan zijn Armeense evenknie.
Frankrijk heeft beloofd het land bij te staan in het conflict met Azerbeidzjan met het leveren van militaire radarsystemen. ‘Het is een absolute prioriteit voor ons om Armenië te helpen zijn bevolking te beschermen’, zei Lecornu vrijdag. Eind vorig jaar hield Armenië ook al een militaire oefening met de Verenigde Staten.
Toch is de vraag wat het Westen voor Armenië kan en wil betekenen. Tot dusver heeft het een tamelijk onzichtbare rol gespeeld in het conflict met Azerbeidzjan. Rusland beschouwt de Kaukasus bovendien als zijn achtertuin en zal grotere invloed van het Westen in de regio niet zomaar over zijn kant laten gaan.
Dat terwijl de dreiging vanuit Azerbeidzjan er volgens Armenië niet minder om is geworden. De Azerbeidzjaanse president Aliëv maakt er geen geheim van dat hij delen van het buurland beschouwt als historisch Azerbeidzjaans grondgebied. De laatste jaren omschrijft hij het zuiden van het buurland steevast als ‘West-Azerbeidzjan’ en promoot hij de ‘grote terugkeer’ van Azerbeidzjanen naar hun ‘geboorteland’, te beginnen met Nagorno-Karabach.
Hoewel er de afgelopen maanden wordt gesproken over een vredesakkoord, twijfelt Pasjinjan openlijk aan Aliëvs intenties. Donderdag waarschuwde Aliëv nog voor een nieuwe oorlog. Onlangs kwamen vier Armeense soldaten in het grensgebied om het leven, bij wat Azerbeidzjan beschreef als een ‘wraakoperatie’ voor Armeense beschietingen.
De overname van Nagorno-Karabach heeft volgens Pasjinjan de expansiedrift alleen maar verder aangewakkerd. Zo heeft Aliëv zijn blik nu gericht op de Nachitsjevan, een exclave van Azerbeidzjan. Een corridor dwars door Armenië moet Azerbeidzjan niet alleen met Nachitsjevan verbinden, maar ook met Turkije.
Zo lijkt een onzekere toekomst voor Armenië aan te breken: omgeven door vijanden, zonder de traditionele Russische beschermheer en zonder een directe vervanger. ‘We voelen ons alleen en verlaten’, zei de Armeense minister van Buitenlandse Zaken eind september al. Azerbeidzjan zal dat met genoegen aanschouwen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden