In medisch opzicht mag het op de terugtocht zijn (of in elk geval lijken), in de literatuur begint het covidvirus steeds nadrukkelijker zijn sporen te trekken. Engelstalige auteurs als Ali Smith (Companion Piece), Louise Erdrich (The Sentence), Claire Pollard (Delphi), Sarah Moss (The Fell) en Sarah Hall (Burntcoat) lieten zich de afgelopen jaren inspireren tot uiteenlopende romans, die alle hun inspiratiebron vonden in de coronapandemie en de gevolgen daarvan.
Bij dat gezelschap voegt zich nu Michael Cunningham, ook weer op een geheel eigen manier. Hij kiest ervoor woorden als ‘covid’, ‘corona’, ‘virus’ en ‘lockdown’ zorgvuldig te vermijden (zelfs het woord ‘ziekte’ valt slechts driemaal). Maar ook ongenoemd is covid in dit boek nadrukkelijk aanwezig en heeft het ingrijpende gevolgen.
Cunningham is vooral bekend geworden met zijn schitterende, vierde roman The Hours (1998), indrukwekkend verfilmd met Meryl Streep, Julianne Moore en Nicole Kidman in de hoofdrollen. Boek en film hebben de structuur die Cunningham aan het hart lijkt gebakken en die weleens met een knipoog de ‘heilige drie-eenheid’ is genoemd. De schrijver kan bij uitstek overweg met een verhaal dat in drie eenheden wordt verteld: of het nu vanuit drie personages is, of in drie episoden (of beide).
Over de auteur
Hans Bouman schrijft voor de Volkskrant over boeken en richt zich met name op literatuur en auteurs uit het Engelse taalgebied.
In een meer recente roman als Bij het vallen van de avond (By Nightfall) leek Cunningham afstand te willen nemen van deze structuur, maar in zijn achtste roman Dag (Day) is hij weer volop – en met succes – terug. Het boek beschrijft de gebeurtenissen op drie dagen: de ochtend van 5 april 2019, de middag van 5 april 2020 en de avond van 5 april 2021. Oftewel: tijdens de aanloop naar, het hoogtepunt van en de nasleep van de pandemie.
Plaats van handeling is, op een belangrijke uitzondering na, steeds Brooklyn, New York. Cunninghams personages zijn als vanouds wit, werkzaam in de meer creatieve sectoren van de maatschappij; ze maken deel uit van de goedopgeleide middenklasse, maar voelen zich niet noodzakelijkerwijs aangetrokken tot de mores van middle America.
Dan Byrne (in de vertaling om onduidelijke redenen steeds voluit ‘Daniel’ genoemd) is een voormalige rockmusicus die al lang over zijn nooit buitengewoon hoge hoogtepunt heen is, en thans als huisman fungeert, al droomt hij van een comeback. Zijn vrouw Isabel Walker werkt als fotoredacteur bij een tijdschrift dat voortdurend in zijn bestaan wordt bedreigd. Ze hebben twee kinderen, Nathan en Violet, die aan het begin van het boek respectievelijk 10 en 5 jaar oud zijn.
Het gezin woont in een klein rijtjeshuis, waarvan ze de zolderverdieping verhuren aan Isabels homoseksuele broer Robbie, die van zijn onderwijzerssalaris moeilijk een eigen woning in New York kan betalen. Helaas wil het geval dat Nathan en Violet een beetje te groot worden om nog samen op een kamer te slapen, dus wordt Robbie zo vriendelijk als maar mogelijk is gevraagd uit te zien naar alternatieve woonruimte.
Extra complicatie is dat Dan en Isabel een stagnerend huwelijk hebben, maar dat ze allebei gek zijn op Robbie. Bij Dan lijkt zelfs sprake van een zekere verliefdheid. Ook de kinderen kunnen het uitstekend met Robbie vinden. Natuurlijk kan een glorieuze muzikale comeback van Dan nieuwe perspectieven bieden, maar zit de wereld te wachten op de creatieve oprispingen van een veertiger die er al lang niet meer uitziet als ‘een serafijn van Botticelli’, zoals vroeger?
Een van Michael Cunninghams grootste kwaliteiten als schrijver is zijn stilistische finesse. Al vanaf de eerste zinnen van het boek, waarin hij de East River in het vroege ochtendlicht beschrijft, realiseer je je dat hier een meester aan het werk is. Cunningham maakt het matte huwelijk en de stroeve gezinssituatie schrijnend voelbaar, bijna meer tussen de regels door dan via het woordelijk benoemen van de situatie.
De leegte die de hoofdpersonen van deze roman voelen, wordt mooi verbeeld door het fictieve Instagrampersonage Wolfe, dat Violet en Robbie hebben geschapen. Wolfe is een sportief ogende, ongrijpbare dertiger die een interessant en onbekommerd leven leidt, 3.407 volgers heeft en grossiert in likes op al zijn doen en laten. Op hem projecteren Violet en Robbie hun dromen.
Genoemde coronapandemie fungeert in deze roman bijna ongemerkt als een drukmiddel. Eerst is er de dreiging, dan de heftigheid van het isolement, vervolgens de onzekerheid van de afwikkeling, die telkens worden weerspiegeld in de gebeurtenissen. Corona is zeker niet het onderwerp van dit boek, maar wel een heel krachtig aanwezig motief.
Dag is een roman over de onmacht van een groep gedesillusioneerde personages om aan hun bestaan te ontsnappen. Dat wordt nog eens benadrukt door het ‘tuinman en de dood’-motief in het middendeel, waarbij IJsland de rol van Isfahan krijgt.
Maar Cunningham laat de lezer niet achter met louter teleurstelling en desillusie. In het derde deel van de roman lijkt ruimte te gloren voor nieuwe perspectieven, onder meer belichaamd door de kinderen en door de secundaire personages Garth en Chess. Hun aanvankelijk puur zakelijke relatie (Garth is Chess’ spermadonor) krijgt gaandeweg onverwachte emotionele diepgang. Ook veelzeggend: de fictieve Wolfe wordt afgedankt. ‘Dit is het laatste, ik zet er een punt achter’, laat Isabel de fictieve instagrammer in zijn laatste post zeggen. ‘Het is het einde van Het Een en het begin van Het Ander.’
Michael Cunningham: Dag. Uit het Engels vertaald door Lucie van Rooijen en Inger Limburg. Prometheus; 272 pagina’s; € 23,99.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden