Vrijdag stonden landen in de vergaderzalen van de Verenigde Naties stil bij de oorlog in Oekraïne. Rusland beet van zich af, maar de roep om naleving van het VN-Handvest is breed gedeeld.
‘Rusland is deze oorlog niet begonnen, het kwam om haar te beëindigen. (...) Het neonazisme is volledig tot wasdom gekomen sinds de bloedige staatsgreep van 2014. De incorporatie van nieuwe provincies was een logisch gevolg daarvan. (...) De Krim koos ervoor terug te keren naar het moederland. (...) Het Westen zal zich moeten verantwoorden voor wat Kyiv is aangedaan. (...) Oekraïners zijn de nieuwe aboriginals van het Westen.’
Als Vasili Nebenzja, de Russische ambassadeur bij de Verenigde Naties, eenmaal op gang komt, ’s ochtends in de Algemene Vergadering en ’s middags in de Veiligheidsraad, lijkt hij niet meer te houden. Westerse landen hebben Oekraïne ‘overgenomen’ en bedienen zich van ‘Orwelliaanse praktijken’ omdat ze de ‘werkelijkheid omdraaien’, vindt hij. Maar zonder gêne gooit hij oneliners eruit als ‘in Avdiivka waren de burgers blij met de bevrijding van hun stad’.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Nebenzja probeert in zijn betoog aan te sluiten bij onzekerheden en maatschappelijke strubbelingen in Europa. ‘Een ding is zeker, Oekraïne is aan het verliezen.’ En dat vinden Europeanen ook, zegt hij, verwijzend naar een recente opiniepeiling die inderdaad getuigt van pessimisme. ‘Ook de Europese boeren protesteren. Zij willen niet dat hun markt overspoeld wordt door Oekraïense landbouwproducten.’
Terwijl hij zijn bijtende uitspraken afvuurt in de Veiligheidsraad, lopen de Amerikaanse, Britse en Franse delegatieleiders tijdelijk weg van tafel (waar dan iemand lager in rang aanschuift), gevolgd door de Oekraïners. Uiteindelijk wordt het ook de Japanse onderminister van Buitenlandse Zaken, Kiyoto Tsuji, te veel. Maar op zijn beurt loopt Nebenzja weg als – na de vijftien leden van de Veiligheidsraad en Oekraïense buitenlandminister Dmitro Koeleba – ook acht Europese ministers van Buitenlandse Zaken het woord krijgen.
De Russische betogen, op de dag dat de Verenigde Naties stilstaan bij twee jaar grote oorlog in Oekraïne, zijn van belang omdat ze – direct en indirect – een antwoord geven op de oproepen van vooral landen buiten Europa om nu serieus te beginnen met onderhandelen. Zo roept ambassadeur Pedro Comissário Afonso namens Mozambique beide partijen op te stoppen met vechten en ‘de imperfecties van een compromis te omhelzen’.
Bijna alle landen die dat doen, ook de niet-Europese, voegen er wel aan toe dat dit moet gebeuren op grond van het VN-Handvest. Maar Nebenzja gebruikt andere taal: ‘Het is nog steeds mogelijk om Oekraïne in de een of andere vorm te behouden’ als het maar neutraal, niet nazistisch en ‘russofoob’, en geen bedreiging van Rusland is.
Oekraïne en de talloze landen uit de hele wereld die Kyiv steunen doen er op deze dag, twee jaar na het begin van de grote invasie, alles aan om te benadrukken hoe geïsoleerd Rusland staat. Ook benadrukken ze de mondiale gevolgen.
Spreker na spreker onderstreept hoe de oorlog heeft geleid tot gierende inflatie, hoge energieprijzen en toenemende honger in de wereld. Maar ook de milieuschade aan de Zwarte Zeeregio komt aan de orde en hoe de oorlog het behalen van klimaat- en ontwikkelingsdoelen bemoeilijkt.
De voorzitter van de Algemene Vergadering, Dennis Frances uit Trinidad en Tobago, begint met een lange opsomming van de kwalijke gevolgen en de talloze schendingen van VN-normen die Rusland heeft begaan. De ‘onnodige oorlog’ noemt hij ‘een katalysator voor grote geopolitieke en geo-economische veranderingen die grote schade berokkenen, niet alleen aan strijdende partijen maar vooral ook aan de vooruitzichten van zich ontwikkelende landen’.
Hij herinnert eraan, zoals tal van sprekers zullen doen, dat het Internationaal Gerechtshof in maart 2022 Rusland beval onmiddellijk de vijandelijkheden op te schorten.
De VN-Veiligheidsraad is al jaren te politiek verlamd om de vrede te bewaken – zijn centrale opdracht – maar dient wel als forum waarin wordt gestreden om de gunst van de wereldopinie. Daarbij speelt ook de Algemene Vergadering (waarin alle landen een zetel hebben) een steeds prominentere rol, al zijn haar resoluties niet bindend.
In de grote vergaderzaal van die Algemene Vergadering antwoordt de Duitse buitenlandminister Annalena Baerbock op het al jaren door Rusland en China gepropageerde kritiek dat het Westen meet met twee maten. ‘Een gedeporteerd Oekraïens meisje, weggerukt van haar ouders, is een kind dat lijdt. Een kleuter in Gaza die zijn ouders heeft verloren is een kind dat lijdt. Een jongetje met honger in Soedan is een kind dat lijdt. Het ergste wat we kunnen doen is de pijn van de een gaan uitspelen tegen de pijn van een ander. Dan spelen we diegenen in de kaart die ons willen verdelen en hun roekeloze agenda in de wereld willen doordrukken.’
Het probleem is wel dat er ook tijdens Baerbocks toespraak tientallen zetels van landen leeg blijven – niet alle landen voelen zich überhaupt geroepen vrijdag stil te staan bij twee jaar grote oorlog tegen Oekraïne.
Maar uiteindelijk is er één simpel onderscheid tussen de Russische ambassadeur en alle andere sprekers, inclusief China. Al die sprekers onderstrepen dat respect voor het VN-Handvest en de territoriale integriteit van landen cruciaal is. Er is brede steun voor het Oekraïense vredesplan, dat op deze VN-beginselen berust en dat onlangs in Davos door meer dan tachtig landen werd besproken.
Ambassadeur Nebenzja wuift dit Oekraïense plan weg als ‘ultimatum’, maar weinig landen in de zaal lijken zin te hebben in een wereld waarin het recht van de sterkste geldt. ‘Als de agressor beloond wordt’, zegt ook de Japanse onderminister, ‘creëren we ruimte voor zulke agressie in andere delen van de wereld.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden