Elk jaar overlijden meer dan 170 duizend Nederlanders, van wie de meesten een digitale nalatenschap hebben: ze beschikken over een account op sociale media of bewaren bijvoorbeeld foto’s en documenten online. Toch hebben veel Nederlanders nog nooit van de term digitale nalatenschap gehoord, laat staan dat ze iets geregeld hebben voor na hun overlijden. Door het gebrek aan bewustzijn over de digitale nalatenschap staan nabestaanden vaak voor een lastige uitdaging: waardevolle bestanden – of die nu nodig zijn om het afscheid te regelen of om troost bij te zoeken – zijn verspreid over apparaten en accounts, lang niet altijd makkelijk terug te vinden en met soms elk hun eigen wachtwoord.
Als een overledene geen testament had opgesteld en geen erfgenaam had aangewezen, bepaalt de wet wie toegang mag krijgen tot bijvoorbeeld computergegevens. Dat is als eerste een echtgenoot of geregistreerd partner, daarna kinderen, ouders en tot slot broers of zussen. Met de akten van overlijden en erfrecht mogen de wettige erfgenamen in iemands computer kijken – zonder die akten zou dit gelden als computervredebreuk – maar het is niet makkelijk om dat te doen zonder wachtwoorden.
Over de auteur
Frank Rensen is wetenschapsjournalist en schrijft voor de Volkskrant over technologie. Hij studeerde sterrenkunde in Leiden.
Google, Apple en Microsoft bieden nabestaanden de mogelijkheid toegang te krijgen tot accounts van overledenen, maar dit vereist geduld, papierwerk of zelfs de expliciete voorafgaande toestemming van de overledene zelf. Op sociale media werkt het iets anders: men kan accounts op Facebook, Instagram, LinkedIn en X (voorheen Twitter) op verzoek en met aanlevering van een overlijdensakte laten verwijderen. Ook is het mogelijk een herdenkingspagina te laten oprichten.
Deze officiële routes leiden niet altijd tot de gewenste toegang – bijvoorbeeld omdat bedrijven de privacy van een overledene blijven beschermen. Er zijn andere mogelijkheden. Zo kunnen ‘ethisch hackers’ tegen betaling en met toestemming van de erfgenaam accounts of apparaten openbreken. ‘Ik heb laatst nog de harde schijf uit een laptop gehaald, om die in een ander apparaat te stoppen dat niet met een wachtwoord was beveiligd. Zo kon ik bij het nog te publiceren manuscript van een onverwacht overleden wetenschapper komen’, vertelt goedwillende computerkraker Erik van der Heijden.
Bij elke klus gaat Van der Heijden eerst in gesprek met de nabestaanden: ‘Het is belangrijk om de verwachtingen te bespreken, zeker omdat men troost zoekt in de computer.’ Het lukt Van der Heijden niet altijd de bestanden te bemachtigen en als het hem wél lukt, bestaat de kans dat hij bestanden ontdekt die de nabestaanden liever niet hadden gezien.
Beter/Leven
In de rubriek Beter/Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van o.a. gezondheid, geld en duurzaamheid.
Zelfstandige hackers als Van der Heijden hebben niet de software en apparatuur die bijvoorbeeld de politie gebruikt voor opsporingswerk. Er is in Nederland één bedrijf dat toestemming heeft om zulke forensische instrumenten te gebruiken om de data terug te vinden na een overlijden, Digital Life Legacy. Zij zijn vaker succesvol dan hackers als Van der Heijden, maar ook duurder.
Verstandiger is om dit soort zaken van tevoren te regelen. Begin met het inventariseren waar data staan opgeslagen – op apparaten zoals smartphones, tablets of computers, of via clouddiensten als iCloud, OneDrive en Google Drive, zegt Van der Heijden.
‘Stap twee is om na te gaan hoe je daarop inlogt: wat zijn de wachtwoorden, de pincodes? Heb je een digitale wachtwoordmanager en wat is daar de toegangscode van?’ Een actuele lijst met wachtwoorden en herstelsleutels maakt vaak het verschil. Schrijf dat niet op post-its rondom het computerscherm, dat is niet veilig. ‘Zo’n lijst kun je het best in een afgesloten kast of kluis leggen en daar een paar vertrouwelingen over vertellen.’
‘Het belangrijkste wachtwoord is dat van de e-mail’, zegt Van der Heijden. Daar gaan alle aanvragen voor het herstellen van accounts en wachtwoorden heen.’ Een nieuwe app, My Goodbye, laat gebruikers deze gegevens en andere relevante informatie in één plaats opslaan.
Wie een account heeft op de clouddiensten van Google en Apple, doet er goed aan gebruik te maken van de mogelijkheid erfgenamen aan te wijzen., Zij krijgen na een overlijden toegang tot het account. Apple noemt hen erfeniscontacten. Google laat gebruikers instellen hoe lang hun account ongebruikt moet zijn – dat er niet op is ingelogd, bijvoorbeeld – voordat het bedrijf het eigenaarschap van het account overzet naar een digitale erfgenaam, met daarbij een gekozen selectie bestanden. Zo zijn onplezierige verrassingen voor nabestaanden te voorkomen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden