Wanneer Hans Oerlemans naar zijn favoriete gletsjer wordt gevraagd, hoeft de emeritus hoogleraar Meteorologie niet lang na te denken. Al meer dan honderd keer bezocht hij de Morteratschgletsjer in Zwitserland om de staat van het ijs te bestuderen. En die is "beroerd", zegt Oerlemans.
De gletsjer, een bewegende ijsmassa van zo'n 6 kilometer lang, wordt jaarlijks 20 tot 30 meter korter in de laaggelegen delen. En dat beeld is tekenend voor alle grote gletsjers in Europa, zegt Oerlemans vanuit Zwitserland tegen NU.nl. "Ze worden kleiner en kleiner." Volgens de wetenschapper gaat dat wereldwijd steeds sneller.
Glacioloog Harry Zekollari doet al jaren onderzoek naar de ruim vierduizend gletsjers die de Alpen rijk zijn. Net als Oerlemans ziet ook deze wetenschapper de staat van de ijsmassa's al jaren achteruitgaan. "Daarbij komt dat vorig jaar en het jaar daarvoor dramatisch waren voor de Europese gletsjers", vertelt Zekollari. "In Zwitserland is in die korte tijdsperiode al zo'n 10 procent verdwenen."
Dat komt door temperatuurstijging. In de laatste paar jaar, maar vooral ook decennia. Een gletsjer voedt zich met sneeuw, en koude lucht zorgt er vervolgens voor dat die sneeuw niet meer wegsmelt. De druk zorgt er vervolgens voor dat de sneeuw wordt omgezet in ijs. Maar door klimaatverandering valt er minder sneeuw en smelten gletsjers sneller weg.
Een gletsjer reageert langzaam op de weersomstandigheden en loopt zo'n dertig tot veertig jaar achter. "Als we het klimaat vanaf nu constant kunnen houden, zouden ze toch nog jaren krimpen", zegt Oerlemans. "Ook dan heb je in 2050 nog maar een paar gletsjers over in de Alpen. Een hele hoop kleine gletsjers zijn al verdwenen."
Dat pessimistische beeld wordt bevestigd door wetenschappelijke publicaties. Zo schreven wetenschappers vorig jaar dat zelfs als het Parijsakkoord (opwarming beperken tot 1,5 graden Celsius, red.) wordt nageleefd, in 2100 alsnog een kwart van de gletsjers wereldwijd is verdwenen.
En dat is nog een optimistisch scenario; op dit moment koerst de aarde af op 2,5 tot 2,9 graden opwarming. Als dat doorzet is er in de Alpen geen gletsjer meer te vinden, vrezen beide wetenschappers.
En daar merken wij de gevolgen van. Naast dat het bijzondere natuurfenomenen zijn, hebben gletsjers belangrijke functies voor mensen. Het smeltwater van gletsjers wordt in Zwitserland en Oostenrijk gebruikt om elektriciteit mee op te wekken via waterkrachtcentrales. En gletsjers zijn een bron van drinkwater in Europa.
Daarnaast kunnen er gevaarlijke situaties ontstaan als gletsjers krimpen. Steenlawines, die soms ontstaan als een gletsjer verschuift of kleiner wordt, kunnen zowel het toerisme als het vervoer in de bergregio's in de problemen brengen.
Maar ook op wereldwijde schaal voorspellen wetenschappers gevolgen van de verdwijnende ijsmassa's. Bijvoorbeeld in Nederland: het smeltwater van gletsjers kan de zeespiegel namelijk laten stijgen. "Al is het effect van alleen de Alpengletsjers minimaal", zegt Oerlemans.
Veel ingrijpender zijn de gevolgen wanneer je alles bij elkaar optelt, dus ook de gletsjers in de Himalaya, Alaska en de Andes. In dat geval zou de zeespiegel dertig centimeter stijgen, laat een recente studie zien.
Het verdwijnen van de Alpengletsjers heeft daarnaast effect op rivieren. De waterstand neemt dan af, doordat er geen smeltwater meer in de rivier terechtkomt. Een voorbeeld is de Rijn, waar het gesmolten water van de Zwitserse gletsjers in uitkomt.
Een gebrek aan smeltwater veroorzaakt dus droogte, wat weer gevolgen kan hebben voor de landbouw. Maar volgens de wetenschappers is dat effect in Europa vooralsnog klein.
In sommige landen wordt geëxperimenteerd met technologische oplossingen om het smelten tegen te gaan. Zo kijken bergregio's bijvoorbeeld naar de effecten van het spuiten van sneeuw op de gletsjers. En Zwitserland heeft met een gigantische uv-werende 'fleecedeken' de bekende Rhônegletsjer ingepakt. De deken moet in de zomermaanden de warmte tegenhouden.
Oerlemans vindt dat een mooi initiatief. Maar de wetenschapper denkt ook dat dit soort oplossingen eerder een druppel op de gloeiende plaat is: het biedt enkel uitkomsten voor de lokale gevolgen van één krimpende gletsjer. "We kunnen geen technologie inzetten om het wereldwijde probleem aan te pakken. Daarvoor zullen we de opwarming van de aarde moeten beperken."
Zekollari sluit zich daarbij aan. "Of onze kleinkinderen nog gletsjers zullen zien, hangt af van wat wij nu doen aan het terugdringen van onze emissies."
Source: Nu.nl algemeen