Een half jaar na de staatsgreep gelden in Niger de sancties van het regionale samenwerkingsverband Ecowas nog altijd. Maar het afknijpen van de coupplegers heeft niet geholpen; de junta zit er nog, en het is een kwestie van tijd voordat de sancties van de baan zijn.
Macaroni uit Turkije, cornedbeef uit Brazilië en melkpoeder uit Nederland; in Alimentation Riyad, een buurtsuper in een buitenwijk van de Nigerese hoofdstad Niamey, voelt een rondje langs de schappen als een reis om de wereld. ‘Bijna alles komt hier uit het buitenland’, knikt Hassan Yayé, die de supermarkt met zijn oudere broer runt.
De winkelvoorraad op peil houden was al geen eenvoudige klus. Buitenlandse goederen bereikten Niger, dat door zeven landen is omgeven, meestal via de haven van Cotonou. Vanuit deze commerciële hoofdstad van Benin reden vrachtwagens naar Niamey, bijna duizend kilometer noordwaarts. Deze aanvoerroute werd vorig jaar zomer plots geblokkeerd, toen enkele dagen nadat militairen in Niger een staatsgreep hadden gepleegd, de meeste buurlanden hun grenzen sloten – ook Benin.
Over de auteur
Saskia Houttuin is correspondent Sub-Sahara Afrika voor de Volkskrant. Zij woont in Dakar, Senegal.
Dit gebeurde op initiatief van Ecowas, het regionale samenwerkingsverband van landen in West-Afrika. Nadat de militaire coupplegers president Mohamed Bazoum op 26 juli vorig jaar hadden afgezet en gevangengenomen, reageerde het blok, samen met de West-Afrikaanse centrale bank, met een zwaar sanctiepakket. Deze sancties – het opschorten van financiële transacties, het bevriezen van tegoeden in het buitenland en het sluiten van de grenzen – houden tot op de dag van vandaag stand.
De sancties waren gebonden aan één belangrijke eis: volledig herstel van de constitutionele orde, inclusief de terugkeer van de afgezette president Bazoum. Het blok dreigde zelfs met een militaire interventie, maar dit had een averechts effect: de junta groef zich verder in, met brede steun van de bevolking. Het besluit verloor aan momentum en uit angst voor een totale oorlog haakte de ene na de andere Ecowas-lidstaat af.
Dat de Nigerese militairen een half jaar na de coup nog altijd weigeren af te treden, noch van plan lijken om Bazoum vrij te laten, heeft Ecowas in een bijzonder lastig parket gebracht. Pogingen tot onderhandelingen liepen op niets uit, en de relatie met Niger is zelfs slechter dan ooit: eind januari stapte het land uit Ecowas, samen met Burkina Faso en Mali, met wie ze samen de nieuw opgerichte Alliantie van de Sahelstaten (AES) vormen. In hun gezamenlijke verklaring verwijten zij de organisatie onder invloed te staan van ‘buitenlandse krachten’ en ‘een bedreiging’ te vormen voor zijn eigen leden.
Toch worden de sancties tegen Niger zeer binnenkort opgeheven, voorspelt Djidénou Steve Kpoton, jurist in internationaal recht. ‘Mogelijk valt het besluit dit weekend al, wanneer Ecowas-leiders elkaar ontmoeten voor een speciale top.’ Vanuit zijn woonplaats Cotonou werkt hij als consultant voor diverse internationale organisaties, waaronder Ecowas. ‘Het werd tijd’, zegt Kpoton. ‘De sancties zijn nooit ingevoerd om voor altijd te blijven.’
Wat bij Ecowas voor groot ongemak zorgt, is dat burgers het grootste slachtoffer zijn van hun sanctiepolitiek. De prijzen van basisvoedsel, zoals rijst en olie, schoten omhoog. Elektriciteit, aangevoerd vanuit buurland Nigeria, werd afgesloten met veel stroomstoringen tot gevolg. En al gauw ontstonden er tekorten – vooral aan medicijnen. In Niger, een van de armste landen ter wereld, hakt dat er in.
‘We hebben vaak geen paracetamol en maagzuurremmers op voorraad’, zegt Ibrahim Issoufou, farmaceut bij apotheek Choukr-Allah. ‘Maar het grootste probleem is het gebrek aan medicatie voor diabetes- en schildklierpatiënten.’ Of Issoufou het de militaire leiders kwalijk neemt? Hij schudt zijn hoofd. ‘Dit is allemaal de schuld van Ecowas.’
Ook Burkina Faso en Mali, waar tussen 2020 en 2022 eveneens militaire staatsgrepen plaatsvonden, werden onderworpen aan sancties van Ecowas. Maar deze zijn uiteindelijk opgeheven, omdat de landen zich bereidwillig toonden om verkiezingen te organiseren. Die belofte hebben beide landen niet waargemaakt. Toch blijven nieuwe sancties uit.
Het lijkt erop dat Niger hetzelfde staat te wachten en Ecowas de sancties opheft. ‘Ecowas is tijdens een bijeenkomst in december al afgestapt van het idee dat Bazoum ooit nog zal terugkeren.’ Als binnenkort de sancties vervallen, wordt onderstreept wat langzaamaan al duidelijk was geworden: een erkenning van de militaire junta, in eigen land beter bekend als de Nationale Raad voor de Bescherming van het Vaderland (CNSP), als de nieuwe machthebbers van Niger.
Een heropening van de grenzen zou goed nieuws betekenen voor Nigerese handelaren, al hebben zij inmiddels eigen manieren gevonden om grensblokkades te omzeilen. Op de Marché Dar-es-Salam gebaart marktkoopman Yaou Zakari naar een stapel bloemkolen in zijn houten kraam. ‘De beste komen uit Nigeria’, verzekert hij. Voor een groot exemplaar vraagt hij 3.500 West-Afrikaanse francs, omgerekend meer dan vijf euro. Veel? ‘Nee hoor,’ zegt Zakari. ‘Vorig jaar kostten ze exact hetzelfde.’
Hetzelfde geldt voor de Nigeriaanse tomaten, wortels en chilipepers. Waar vrachtwagens kort na de staatsgreep nog eenzaam aan de gesloten grens met Niger stonden, rijden door het poreuze grensgebied nu motortaxi’s met groenten en fruit stiekem het land in.
Supermarkteigenaar Hassan Yayé heeft een andere oplossing: om zijn klanten te blijven voorzien van blikken Franse doperwten en zakken Indiase basmatirijst, nemen zijn leveranciers nu een omweg, vertelt hij. ‘Dankzij de route door Burkina Faso.’ Via het bevriende buurland rijden vrachtwagens vanuit Benin door gebieden die geplaagd worden door terreurgroepen. Een gevaarlijk geitenpaadje, maar: het werkt.
Smokkelaars hebben deze handelsroutes nu overgenomen. ‘Zíj doen nu goed zaken’, zegt Kpoton. Maar ondertussen zien inwoners in de grensgebieden hun inkomen als gevolg van de handelsboycot in rook opgaan. ‘In het noorden van Benin en Nigeria wordt die pijn gevoeld, het is ook in hun eigen belang om de sancties zo snel mogelijk op te heffen. Landen die daar verder vandaan zitten, zoals Ivoorkust en Ghana, vinden dat moeilijker; dat de sancties tegen Niger zo zwaar zijn, heeft te maken met angst voor een domino-effect van militaire staatsgrepen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden