‘Gewoon een kwestie van je verantwoordelijkheid nemen’, zegt Tinkebell in de documentaire die over haar is gemaakt. Zo simpel is het, voor Tinkebell. Al decennia stort de kunstenaar, herkenbaar aan haar grote roze bril, zich op onrecht en misstanden: dierenleed, de mode-industrie, het fosfaattekort, de vluchtelingencrisis, de kernramp in Fukushima en de vervuiling van Tata Steel.
In haar pogingen ‘de wereld te redden’ neemt Tinkebell beslissingen die niet iedereen makkelijk kan volgen: zich laten steriliseren bijvoorbeeld (vanwege het fosfaattekort), menselijke botten meenemen uit Bangladesh (uit het puin van een ingestorte fabriek) en natuurlijk, haar bekendste project uit 2004: een tas maken van haar kat. Mensen maken zich daar kwaad om, talkshows werden aan haar kunstprojecten gewijd en ze krijgt regelmatig hatemail en doodsbedreigingen.
Over de auteur
Anna van Leeuwen is kunstredacteur bij de Volkskrant. Ze schrijft over tentoonstellingen, musea, kunstenaars en de kunstmarkt.
Probeer zo’n fenomeen maar eens te vatten. Al een aantal keer was een documentairemaker begonnen aan een documentaire over Tinkebell (kunstenaarsnaam van Katinka Simonse, 43) in opdracht van omroep NTR. Maar het lukte niet. Ze wil niet ‘in de weg worden gelopen’ en ook niet precies vooruitplannen. ‘Ze zegt dat ze die documentairemakers heeft weggestuurd’, vertelt filmmaker Judith de Leeuw (42). Toch durfde zij het aan. Het resultaat Who Killed the Blue Bird is dinsdagavond op televisie te zien.
De Leeuw nam voor haar film een radicaal besluit. Ze zou Tinkebell niet met een camera volgen, ze hoefde ook haar agenda niet te kennen. In plaats daarvan vroeg ze haar om haar gehele video-archief en een lijst met mensen die ze kon benaderen voor meer materiaal. Zo bemachtigde De Leeuw zo’n 400 uur aan bewegend beeld. Van een video waarin Tinkebell (toen nog Katinka) pasgeboren op een commode ligt tot Zoomgesprekken, Instagramstory’s en fragmenten uit tv-programma’s. Tinkebell bleek zichzelf thuis vaak te hebben gefilmd, urenlang, terwijl ze gewoon op de bank zat of met iemand belde. De Leeuw: ‘Dat was wel een fijne verrassing.’
Aangezien De Leeuw vijf jaar aan de film werkte, stuurde ze af en toe iemand bij Tinkebell langs om nieuwe video-opnames van haar telefoon en computer over te nemen. Maar: ze ging niet zelf op bezoek. Ze belde Tinkebell ook nooit om te vragen: waar zit ik nu eigenlijk naar te kijken, waarom heb je dit gefilmd? De Leeuw: ‘Ik wist dat ik om deze documentaire te kunnen maken ver uit haar buurt moest blijven. Zij heeft haar verhaal al klaar en ze is heel krachtig in hoe ze vertelt. Dat zie je ook in haar media-optredens. Ik wilde iets anders aanboren, haar binnenwereld laten zien.’
Who Killed the Blue Bird is daarom niet een lineair verhaal over een meisje uit Goes dat een landelijk bekende en soms verguisde kunstenaar werd. De Leeuw koos een intuïtieve en associatieve manier van monteren. ‘Dat heb ik deels zelf gedaan. Al had ik al sinds mijn afstuderen niet gemonteerd.’ De Leeuw gebruikt muziek, herhalingen en tijdsprongen. Heel intieme momenten en landelijke tv-optredens wisselen elkaar af. Soms doet de film denken aan een droom of een drugstrip. Het inkijkje is rauw en soms ontluisterend, zoals wanneer Tinkebell na haar sterilisatie huilend bijkomt uit de narcose.
Het was een behoorlijke worsteling om de film te maken. Na honderden uren Tinkebell-filmmateriaal bekijken raakte De Leeuw namelijk bevangen door een allesoverheersende irritatie. ‘Tinkebell maakt alles zo simpel, er is geen nuance, geen twijfel, ze is zó overtuigd van haar eigen verhaal.’ Die irritatie zat in de weg: ‘Ik moest in al dat filmmateriaal op zoek naar fragmenten waarbij ik liefde kon voelen. Dat vond ik in de video’s van haar jeugd en van toen ze net begon als kunstenaar: haar enorme scheppingsdrang, maar ook haar onbevangenheid. Ik vind het verdrietig om te zien dat die verloren is gegaan in de felheid van haar activisme van nu.’
De Leeuw oogstte veel lof met haar vorige documentaire over Ruut Weissman, de oud-toneelschooldirecteur en theaterregisseur en die in opspraak is geraakt vanwege aantijgingen van grensoverschrijdend gedrag. De Volkskrant noemde De hoofdpersoon een ‘ongenadig en eerlijk portret’. De Leeuw zoekt niet bewust naar omstreden figuren, zegt ze. ‘Dat is nu toevallig twee keer achter elkaar zo. Het is vooral interessant om te zien hoe mensen dealen met het leven. Ruut zit in een moeilijke situatie omdat hij moet dealen met die beschuldigingen. En Katinka zit in een moeilijke situatie omdat zij lijdt onder haar kunst.’ En dan zegt De Leeuw vlug: ‘Vind ik.’
Want Tinkebell vindt van niet. Sinds een paar weken hebben ze nauw contact, omdat de film voorafgaand aan de tv-première werd vertoond in musea, debatcentra en culturele instellingen. Samen reizen ze stad en land af voor de nagesprekken bij zulke vertoningen. ‘Jij hebt een heel ander beeld van mij dan ik zelf’, zegt Tinkebell daarbij bijvoorbeeld. Of: ‘Ik ben juist vaak heel vrolijk.’ Toch zegt ze in de documentaire: ‘Ik ben bang voor het volgende dat ik bedenk. Ik kan morgen wakker worden en nog iets vervelenders bedenken en dan moet ik dat weer doen. Het voelt alsof ik geen keuze heb, dat is de vloek.’
Judith de Leeuw: Who Killed the Blue Bird, 27 februari, NTR NPO 2, 22.20 uur.
Tinkebell exposeert vanaf 2 maart een nieuwe reeks kunstwerken, Arena Candidus Solvay, bij Torch Gallery in Amsterdam. De kunstwerken zijn gemaakt van schadelijk fabrieksafval dat is gedumpt in Rosignano Solvay aan de Toscaanse kust.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden