Het is de meest bestudeerde kosmische explosie uit de menselijke geschiedenis. Supernova 1987A verscheen in, zoals de naam al suggereert, 1987 plots aan de nachtelijke hemel als helder lichtpuntje, en werd daarmee de eerste ster-explosie sinds 1604 die de mens met het blote oog kon zien.
De afgelopen drie decennia zijn astronomen vervolgens op zoek geweest naar wat er na die explosie nog precies van de ontplofte ster resteerde. Nu komt een internationaal team van astronomen in het vakblad Science eindelijk met het verlossende woord. De explosie leverde een pulsar op, schrijven zij: een dicht samengepakt, rap rondtollend sterrenlijk dat krachtige stralingsstromen uitstoot, een soort kosmische variant van een vuurtoren.
Over de auteur
George van Hal is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart. Van Hal publiceerde boeken over alles van het heelal tot de kleinste bouwstenen van de werkelijkheid.
Zo’n pulsar – een type neutronenster – was overigens sowieso al het meest waarschijnlijke eindpunt van deze sterontploffing. De krachten die bij een supernova vrijkomen, persen de overblijfselen van de ontplofte ster samen. Heeft de originele ster wat minder massa, dan perst de zwaartekracht het restant na de explosie wat minder stevig samen en levert dat een neutronenster op, heeft deze juist wat meer massa, dan is het eindresultaat een zwart gat. Op basis daarvan voorspelden de sterrenkundige modellen een neutronenster als eindpunt. Toch viel een zwart gat, of nog exotischer opties, niet uit te sluiten, en dus speculeerden astronomen er de afgelopen decennia stevig op los.
Het restant van SN 1987A werd tot nog toe namelijk aan het spiedende oog onttrokken van zelfs de meest krachtige telescopen. De ster of het zwarte gat zat gehuld in de wolk van kosmisch puin die bij de explosie de omliggende ruimte in werd geblazen.
Sterrenkundige Ralph Wijers van de Universiteit van Amsterdam, zelf niet bij het onderzoek betrokken, noemt het ‘heel mooi’ dat het overblijfsel van SN 1987A nu eindelijk is gevonden. ‘Dit is de afsluiting van een heel lange saga. De afgelopen jaren kwamen er steeds nieuwe onderzoeken die stelden iets te hebben gezien, en dan moest men dat later toch weer corrigeren. Ditmaal is de meting echter enorm overtuigend’, zegt hij.
Overigens houdt Wijers wel een slag om de arm of wat de onderzoekers nu gezien hebben daadwerkelijk een neutronenster is. ‘Tussen een pulsar en een zwart gat kun je heel moeilijk het verschil zien. Je merkt dat de auteurs het in hun artikel ook consequent een ‘compact object’ noemen. Blijkbaar zijn ze zelf dus ook nog niet honderd procent zeker dat het inderdaad om een neutronenster gaat.’
Dat dat compacte object überhaupt te zien is, komt doordat de astronomen sinds 2022 ruimtetelescoop James Webb tot hun beschikking hadden. ‘Die is voor deze golflengten van licht én veel gevoeliger én heeft een veel grotere ruimtelijke resolutie’, zegt hij. ‘Er bestaat momenteel geen ander instrument dat deze waarneming had kunnen doen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden