‘Ik interview liever schrijvers. Grote muzikanten worden tegenwoordig in allerlei verschillende landen zeventien keer geïnterviewd. Je bent wel even bezig eer je door hun promotiepraatje heen geprikt hebt en vaak heb je maar een halfuurtje.
‘Dat was vroeger anders. In de jaren negentig maakte ik voor het VPRO-programma Lola Da Musica televisiedocumentaires. Daarvoor kwamen we soms wel vier dagen thuis bij muzikanten als Sparklehorse en Nick Cave.
‘Bij Nooit meer slapen merk ik hoe leuk het is om schrijvers te interviewen. Natuurlijk zijn er ook fotografen of muzikanten die goed kunnen praten, maar hun expressiemiddel is fotografie of muziek. Schrijvers daarentegen zijn van het woord. Als je ze een beetje de tijd geeft, kunnen ze hun gedachten vlijmscherp formuleren.
Over de auteur
Gijs Beukers is mediaredacteur bij de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
‘Ik ben dan ook blij dat ik VPRO Boeken, dat zondag terugkeert op tv, mag presenteren. Vorig jaar besloot ik een screentest te doen. Ik heb erbij gezegd dat ik tot een minderheid behoor, want er zijn weinig oudere vrouwen op televisie. Dat werkte. Nu ga ik mijn tv-debuut maken op mijn 64ste. Ik vind het wel chic.
‘Met de redactie, die uit vier mensen bestaat, lezen we grofweg de eerste vijftig pagina’s van alle recent uitgekomen literaire fictie, literaire non-fictie, verhalen- en poëziebundels. Als die bevallen, lezen we door. Aan de hand daarvan maken we een selectie.
‘Ik ben nou toch een boek over schubdieren aan het lezen’, zei een redacteur onlangs. Dat bleek van Anne Broeksma te zijn. Zij is een dichter die tijdens een ayahuasca-sessie hallucineerde en schubdieren begon te zien, waarna ze daarvan bezeten is geraakt. Van haar spaargeld is ze naar Tanzania, Cambodja en Vietnam gereisd, waar ze onder meer hokken heeft gepoetst in een dierenopvang. Zij komt langs in aflevering 4.
‘Zondag zijn Murat Isik, Libris Literatuurprijs-winnaar in 2018, en debutant Rinske Bouwman te gast.
‘In de Centrale Bibliotheek op de Neude in Utrecht interview ik hen allebei aan een klein tafeltje twaalfenhalve minuut. Dat is het – we hebben verder geen rubrieken, het wordt lekker simpel.’
‘Ik zal niet vragen hoe je verliefd werd op je vrouw als dat niet relevant is voor het boek. Maar als een boek over vaders gaat, vind ik het wel geoorloofd om te vragen welke rol de vader van de schrijver heeft gespeeld.
‘Het is moeilijk om een boekenprogramma enerverend te maken. Bij een uitzending over de 100 meter sprint laat je de actie zien. Bij een muziekprogramma laat je de uitvoering zien. Bij een boekenprogramma heb je alleen het boek.
‘Mijn idee bij cultuurinterviews is dat je mensen die niet a priori geïnteresseerd zijn in cultuur, of het boek niet hebben gelezen, erbij kunt betrekken door universele thema’s aan te snijden. En in boeken gaat het altijd over universele thema’s. Nou ja, niet bij het schubdier. Of toch wel. Dat boek, Een verhaal met schubben, gaat over hoe de mensheid zich verhoudt tot de natuur – een heel urgent thema, eigenlijk.’
‘Dat vind ik een duivels dilemma. Mag ik daar later op terugkomen?’
‘Nostalgie vind ik stom, kitscherig. Ik ken mensen die erin blijven hangen en zeggen dat de Roxy of de punktijd het beste is wat ze ooit hebben meegemaakt. Of ze vonden de VPRO vroeger geweldig en nu niet meer.
‘Waarom naar een coverband luisteren die nummers van Pink Floyd speelt? Waarom dat verheerlijken van en verlangen naar vroeger? Zorg er gewoon voor dat het heden net zo leuk is.
‘Melancholie is volgens mij iets anders. Dat is een oprecht gevoeld verdriet over alles dat steeds maar voorbijgaat. Toen mijn kinderen het huis uit gingen, ben ik een paar jaar niet depressief geweest, maar wel melancholisch. Gewoon, over het idee dat de vanzelfsprekendheid van het gezin voorbij was.
‘Alleen al het fysieke aspect: als hummeltjes zaten ze op mijn schoot of om me heen. Nu – ik heb een tweeling van 24 – komen ze donderdag eten en krijg ik een zoen op mijn wang. Dat is het. Maar dat is ook niet erg.’
‘Ik woon in Amsterdam, houd van Amsterdam maar heb niets met Noord-Holland. Brabant is lief. Als ik toeter in Breda, waar ik ook heb gewoond, gebaren mensen geschrokken dat ik voor mag. O fuck, denk ik dan, ik ben in Brabant. De mensen zijn daar aardiger. Je kunt er ook tien minuten later komen. Tien over elf is ook elf uur.
‘Omdat ons gezin eerst groter werd en daarna kleiner – ik heb zes broers en zussen – verhuisden we vaak in Brabant. Ik ben geboren in Tilburg.
‘Ik ben katholiek opgevoed en ging, met witte kniekousen, een plooirokje en zwarte lakschoentjes, naar de nonnenschool. Ik vond het verschrikkelijk. Over alle wreedheid had ik nachtmerries. Eerst over het Oude Testament, waarin God iedereen maar naar believen strafte. En daarna over het Nieuwe Testament, waar Jezus door al die mensen wordt gekruisigd.
‘Ik kon het allemaal niet geloven. Een man op een wolk? Hou op! Op mijn dertiende hoefde ik niet meer mee naar de kerk. Later zijn ook mijn ouders van hun geloof gevallen.’
‘Villa 65, een radioprogramma waarvoor we in de jaren negentig bandjes in de studio ontvingen, was bijzonder. Maar voor Nooit meer slapen mag ik een uur lang met iemand praten over kunst en cultuur. Ik kan echt niks leukers bedenken.
‘Het begon toen ik in 2006 eindredacteur werd van De avonden. Dat deed ik eerst samen met Wim Brands en daarna alleen. Mijn wens was om het programma, dat weggestopt zat op Radio 6, op Radio 1 te krijgen. Dat is gelukt en vervolgens kreeg het de naam Nooit meer slapen (naar een roman van Willem-Frederik Hermans, red.), een knipoog naar De avonden (een roman van Gerard Reve, red.).
‘Het liefst had ik VPRO Boeken nu ook Het leven is vurrukkulluk (van Remco Campert, red.) genoemd, maar men hechtte aan de naam en dat snap ik ook.
‘Doordeweeks is Nooit meer slapen dagelijks in de nacht te beluisteren van twaalf tot een. Femke van der Laan presenteert van maandag tot en met donderdag, ik doe de vrijdag. Het programma heeft een dubbelleven. We hebben de live-luisteraars, die doorgaans wat ouder zijn en met de wekkerradio in slaap vallen. En we hebben de podcastluisteraars, die jonger zijn. We staan altijd hoog in de podcastlijsten.’
‘Ik wil Wim kiezen omdat ik met hem heb samengewerkt en hij onfortuinlijk is gestorven (in 2016 maakte hij een eind aan zijn leven, red.). Maar Adriaan heeft net De kolonie mept terug – Over witte arrogantie en voortschrijdend inzicht: een denkoefening en leesreis geschreven, zo’n goed en waardevol boekje. Hij omarmt het nieuwe, is helemaal niet nostalgisch.
‘Maar als het gaat over hoe zij hun boekenprogramma’s presenteerden, kies ik Wim. Bij Hier is… Adriaan van Dis was Van Dis theatraal, dandy-achtig. Wim is meer van: we gaan zitten, we kijken elkaar aan en we gaan praten. Daar voel ik me meer mee verwant.’
‘Fictie. Bij non-fictie heb ik toch altijd het idee dat ik het allemaal moet onthouden, dat ik wat aan het leren ben. Bij fictie kun je je helemaal laten meezuigen in een andere wereld.’
‘Ik heb Nederlands gestudeerd. Aan de Hogeschool van Amsterdam, zeg ik daar meteen bij. Ik kom nog uit de tijd dat als ik zei dat ik Nederlands studeerde, me werd gevraagd aan welke universiteit, en als ik dan hbo zei, was de conclusie dat ik geen Nederlands studeerde, maar leerde.
‘In die tijd voelde ik me verloren. Over mijn studententijd in de grote stad had ik allerlei fantasieën, als punker stelde ik me discussies voor over het marxisme. Maar het hbo was schools en ik moest gewoon iedere ochtend om negen uur beginnen, vaak met het vertalen van zeventiende-eeuwse literatuur. P.C. Hooft was een hoofdvak.
‘Toen was ik even helemaal klaar met Nederlands en ben ik Amerikanen gaan lezen. Ik houd vooral van de romans van Philip Roth, Jonathan Franzen en Michael Cunningham over gezinnen. Ken je dat gedicht van Philip Larkin?
They fuck you up, your mum and dad.
They may not mean to, but they do.
They fill you with the faults they had
And add some extra, just for you.’
1959 Geboren in Tilburg
1979-1983 Nederlands aan de Hogeschool van Amsterdam
1983-1988 Freelancejournalist voor popblad Vinyl
1986-1996 De Wilde Wereld, Nozems-a-gogo en Villa 65 op 3FM
1996-2006 Regisseur van Lola da Musica en andere tv-programma’s
2006-2014 Eindredacteur en presentator De avonden
2013 Scenarist A Long Story
2014-2019 Eindredacteur Nooit meer slapen
2021-nu Presentator Nooit meer slapen
2024 Presentator VPRO Boeken
Lotje IJzermans woont met haar man in Amsterdam. Ze hebben een volwassen tweeling.
VPRO Boeken is vanaf zondag 25 februari wekelijks om 17.45 uur te zien op NPO 2.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden