Onlangs maakten de universiteiten bekend dat ze zelf een rem willen zetten op de grote toestroom van buitenlandse studenten en de groei van Engelstalige opleidingen. Dit nadat een wetsontwerp met die strekking van minister van Onderwijs Dijkgraaf door de Onderwijsraad werd afgewezen en de politiek steeds ongeduldiger wordt over de ‘verengelsing’ van het onderwijs.
Inmiddels komt een kwart van de universitaire studenten uit het buitenland, op de bacheloropleidingen nemen internationale studenten 31 procent van de instroom voor hun rekening, aan de Universiteit van Amsterdam zelfs 40 procent, terwijl aan dezelfde universiteit 80 procent van de studenten psychologie uit het buitenland komt.
Volgens de Onderwijsraad staat hierdoor de kwaliteit van het onderwijs ‘onder druk’ en al eerder betoogden ook studentenorganisaties als het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) en de Landelijke Studentenvakbond (LSVb) dat er een ‘tijdelijke’ rem moest komen op de ‘explosieve’ toestroom. Daardoor, zo meenden ze, ‘ gaat de kwaliteit van het onderwijs achteruit ’.
Over de auteur
Bastiaan Bommeljé is historicus, uitgever en boekhandelaar; hij was 25 jaar redacteur van Hollands Maandblad.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Zulks maakt nieuwsgierig op welke kwaliteit men doelt. Zou ‘de kwaliteit van het onderwijs’ werkelijk lijden onder buitenlandse studenten? Het is gek, maar er klonk nimmer enige zorg over ‘de kwaliteit van het onderwijs’ toen daar Frans en Duits de afgelopen decennia als talen verdwenen, toen bleek dat ook de beheersing van het Engels door Nederlandse studenten onvoldoende is, toen de Onderwijsinspectie erop wees dat Nederlandse studenten zelfs wat betreft hun eigen taal een te lage schrijf- en leesvaardigheid hebben, noch toen openlijk werd vastgesteld dat studenten ‘het rationele discours steeds minder beheersen en niet goed meer kunnen denken aan de hand van taal ’.
Evenmin hoorde men enig protest over ‘de kwaliteit van het onderwijs’ toen de afgelopen jaren het curriculum van veel studierichtingen met 20 tot 25 procent werd beknot, toen boeken steeds meer plaats maakten voor pdf’jes met een voorgeschreven ‘leesbelasting’, en toen veel studierichtingen een aanzienlijk deel van het eerste jaar gingen gebruiken voor het vak ‘academische vaardigheden’ (bedoeld wordt: lezen, schrijven en rekenen).
Noch sputterde iemand tegen toen werd overeengekomen dat 20 procent plagiaat bij scripties toelaatbaar is, en evenmin toen het hoger onderwijs ermee instemde dat vijfhonderd bureaus voor scriptiebegeleiding de werkstukken van studenten tegen betaling mogen opkalefateren.
En wat de ‘explosieve’ toestroom van buitenlandse studenten betreft: de echte wildgroei van het Nederlandse hoger onderwijs kwam de afgelopen decennia vrijwel helemaal op het conto van met Nederlandse studenten bevolkte nieuwe ‘kundes’, zoals communicatiekunde, managementkunde, vrijetijdskunde, genderkunde en onderwijskunde.
Ook de populairste traditionele studies zoals rechten, psychologie en economie groeiden, maar daar is het uitvalpercentage dan weer steevast boven de 50 procent. In het algemeen neemt trouwens de uitval in het hoger onderwijs weer sterk toe, ook zonder buitenlandse studenten, waarschuwde de Onderwijsinspectie onlangs.
Dat de verdubbeling van het aantal hoger opgeleiden in Nederland (van zo’n 25 procent van de bevolking tussen 25 en 45 jaar in 1990 tot meer dan 50 procent nu) synchroon loopt met de door PISA-gemeten daling van de leesvaardigheid, schrijfvaardigheid en rekenvaardigheid onder hoger opgeleiden is grappig. Nog grappiger is dat dit alles ook consequenties heeft voor de cultuur van het hoger onderwijs.
Nu iedereen inhoudelijk op z’n hurken is gaan zitten, is als vanzelf een algehele infantilisering opgetreden. Zo wordt op menige universiteit thans college gegeven van negen tot drie in één vak, omdat afwijking van de schooluren ‘te verwarrend’ is voor studenten. Zo gaat een groeiend aantal klachten van studenten over ‘gebrek aan huiswerkbegeleiding’. Zo is het gemeengoed dat studenten aan hun docent vragen: ‘Meester, hebben we morgen les op school of is het al grote vakantie ?’
Bij infantilisering hoort ook een inherent anti-rationalistische houding, want rationalisme impliceert dat je zelf ongelijk kunt hebben, en dat wetenschappelijke besef past niet in een kinderlijk universum. Dit maakt het ook begrijpelijk waarom bij schaduwverkiezingen in het onderwijs de PVV als grootste uit de bus kwam en in het hoger onderwijs zowel Thierry Baudet als ‘wokisme’ populair zijn onder studenten. In dit perspectief is het geen wonder dat er een groei is van wetenschappelijke ‘safe spaces’ zoals ‘post-kolonialisme’ en postmodern ‘constructivisme’, waarin geldt dat ieder zijn eigen waarheid en kennis construeert.
De crux van deze ‘safe spaces’ is niet dat die ‘links’ is, zoals ter rechterzijde vaak wordt geroepen, maar wel dat de eenheid van wetenschap en kennis wordt ontkend. Dit heeft geleid tot een intellectuele klimaatcrisis waarbij hele wetenschapsgebieden onvruchtbare vlakten zijn geworden waar alleen nog zinnen als ‘The problematisation of the spatiality in the materiality of the posthuman self-reflexivity in our trans-global identity’ als zombies ronddolen.
Wie wil weten wat dit betekent, ja, of dit wat betekent, ziet de kern van de zaak niet. Hier is wetenschap veranderd in een veilige speech community. Die lijkt weliswaar op wetenshap (er zijn tijdschriften, congressen, colleges en NWO-subsidies), maar schermt zichzelf volledig af voor de kern van wetenschap: de wil om kritiek te ontvangen en het besef dat men ongelijk kan hebben. Hiermee wordt ook de bijl gezet aan de verheffende werking van onderwijs. Het is misschien weinig verrassend dat het hoger onderwijs voor zichzelf een nieuwe cao regelde met loonsverhogingen tot 14 procent en tal van vaste aanstellingen, terwijl de zorg het moest doen met 5 procent.
Laten we er niet omheen draaien. Er zijn nogal wat studies in het hoger onderwijs die onnozelheid een slechte naam geven. Maar ze hebben een functie, en die functie is wat tegenwoordig ‘elite overproduction’ heet. Het expanderend hoger onderwijs functioneert als een op hol geslagen reproductiemachine voor de geprivilegieerde klasse. Er zijn in Nederland nu 60 duizend onderwijskundigen, maar evenzovele vacatures voor docenten in het onderwijs, er zijn 80 duizend hogeropgeleide ‘coaches’ (voor inspiratie, diversiteit, creativiteit, alsook tegen burnouts en zingevingsnood), maar nog meer vacatures in de zorg, en zijn meer managers dan ooit , maar minder loodgieters en elektriciens dan ooit.
Om al deze redenen zou het eenieder sieren de bedreiging van ‘de kwaliteit van het onderwijs’ aan universiteiten en hogescholen niet alleen te wijten aan de wildgroei van buitenlandse studenten. Veel ernstiger is de erosie van de academische fundering. Studenten gaan hierbij niet vrijuit. Die presenteren zichzelf al te vaak als slachtoffers, maar accepteren gedwee hun privileges als vanzelfsprekend. Zo hoort men ‘de pechgeneratie’ nooit erover dat meer dan 30 procent van de studenten hun studiefinanciering heeft gebruikt om te investeren in aandelen en bitcoins.
Tegen fossiele subsidies protesteren is een veilige manier om morele verhevenheid te etaleren, maar het is iets anders om de kennis en de durf te hebben hoogleraren, docenten, bestuurders en politici ter verantwoording te roepen over het lage niveau, de infantilisering en de quasi-intellectuele kitsch die als student over je worden uitgestort.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden