Het expertisecentrum Rutgers zet zich schrap voor de Week van de Lentekriebels. Vorig jaar kregen medewerkers een golf van haat en intimidatie over zich heen na onlinelastercampagnes waarin werd gesteld dat het voorlichtingsproject leerlingen zou aanzetten tot seksuele handelingen. Hoe zal het dit jaar gaan?
Het gesprek met Elsbeth Reitzema (47) is halverwege als ze plotseling vochtige ogen krijgt, en niet voor het laatst deze ochtend. Het gebeurt als Reitzema, senior programmamedewerker seksuele vorming bij expertisecentrum Rutgers, schetst hoe haar werk in korte tijd een compleet andere connotatie heeft gekregen.
Wat voor haar zeventien jaar lang de leukste week van het jaar was, was vorig jaar ineens ‘de heftigste ever’ en belooft ook dit jaar spannend te worden.
Waar ze zich voorheen vooral hoefde te bekommeren om de vraag hoe Rutgers basisschoolleraren kan ondersteunen bij het bespreekbaar maken van seksualiteit, weerbaarheid en relaties, heeft ze er nu een zware opgave bijgekregen: hoe kunnen haar organisatie en basisscholen zich teweerstellen tegen leugens, haat en intimidatie? En dat allemaal omdat haar geesteskind, de Week van de Lentekriebels, op het slagveld belandde van de felle cultuuroorlog die al enige tijd in Nederland woedt.
Over de auteur
Robert van der Griend is algemeen verslaggever bij de Volkskrant en schrijft onder meer over armoede, polarisatie en seksueel misbruik. Irene de Zwaan is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jongerencultuur en onderwijs.
Dat begon, zoals vaker, met het verspreiden van halve en hele onwaarheden op sociale media door radicaal-rechtse opiniemakers als Raisa Blommestijn, ‘momfluencers’ als Kim Feenstra en oerconservatieve christenen als actiegroep Gezin in Gevaar. Leerlingen zouden in de Week van de Lentekriebels worden aangezet tot seksuele handelingen en vatbaar worden gemaakt voor seksueel misbruik, klonk het veelvuldig. Sommige ouders hielden hun kinderen daarom thuis.
De desinformatie vond haar weg naar de Tweede Kamer via Denk en Forum voor Democratie (FvD). Zo beweerde Forum-voorman Thierry Baudet tijdens het vragenuurtje in de Kamer dat kinderen van 4 jaar op school werd bijgebracht hoe ze moesten pijpen, wat totale onzin was.
Hoewel de Week van de Lentekriebels op de meeste scholen rustig verliep, was de toon gezet. Bijna niemand had het meer over het thema van de week – Wat vind ik fijn? –, dat was bedacht om leerlingen via een positieve boodschap iets te leren over hun lijf, relaties en seksualiteit. Alle media-aandacht ging uit naar de commotie die was ontstaan.
Voor de medewerkers van Rutgers brak een week aan vol bezorgde en boze telefoontjes, haatberichten op Facebook en Twitter, en een man die het pand in Utrecht binnenkwam: complotdenker Max van den B., die vorig jaar vijf maanden de cel in moest nadat hij D66-leider Sigrid Kaag thuis had opgezocht met een brandende fakkel.
Rutgers deed aangifte van de bedreigingen, maar tot een rechtszaak is het nooit gekomen. Wel zijn de lijntjes met de politie sindsdien kort, vertelt Reitzema vanachter een kop thee. Ze kijkt met ‘een dubbel gevoel’ naar de aankomende editie van de Week van de Lentekriebels (4-8 maart), die in het teken zal staan van online-weerbaarheid. Scholen kunnen via de website van Rutgers achtergrondinformatie downloaden over het thema en wordt geadviseerd om voor de lessen relationele en seksuele vorming één van de drie door het RIVM erkende lespakketten te kiezen, die elk hun eigen insteek hebben. Het pakket van Rutgers, Kriebels in je Buik, is er één van.
‘Ik ben heel gepassioneerd over mijn werk’, zegt Reitzema. ‘Want ik wil heel graag dat kinderen veilig opgroeien. En dan wordt er zo veel onterechte informatie verspreid, die zo haaks staat op waar je het voor doet. Namelijk ervoor zorgen dat kinderen een positiever zelf- en lichaamsbeeld krijgen, leren hun grenzen aan te geven en die van anderen te herkennen en te respecteren, en leren gezonde en plezierige relaties aan te gaan. Als je dan wordt uitgemaakt voor pedofiel, komt dat wel binnen, ja’
Voor dit jaar heeft Rutgers extra veiligheidsmaatregelen genomen. De deur van het kantoor, dat zich in een complex met meerdere organisaties bevindt, blijft niet meer openstaan. De mensen achter de receptie zijn getraind hoe ze moeten omgaan met haattelefoontjes.
Ook de medewerkers van Rutgers hebben een training gehad, gericht op het vergroten van hun mentale weerbaarheid. Daarnaast hebben ze traumatherapie gevolgd, in de vorm van groepssessies, om de gebeurtenissen van vorig jaar te verwerken. ‘Daar is flink wat gehuild’, zegt Reitzema.
Sommige collega’s hebben aangegeven dat ze dit keer niet meer betrokken willen zijn bij de Week van de Lentekriebels. ‘Die hebben het echt heel zwaar gehad.’ Reitzema treedt bewust als enige medewerker van haar team naar voren in de media, om haar collega's te beschermen.
‘We ondersteunen scholen dit jaar nog meer bij het informeren en betrekken van ouders. Daarnaast hebben we een nieuwe website (seksueleopvoeding.info) en webinars voor ouders ontwikkeld, zodat zij zelf als primaire opvoeders thuis met de seksuele opvoeding, seksuele ontwikkeling en de online-weerbaarheid van hun kind aan de slag kunnen gaan.
‘We zijn ook preciezer gaan communiceren, want we realiseren ons dat alle informatie die we geven, verkeerd kan worden begrepen of verdraaid. Om die reden vindt bijvoorbeeld volgende week ook een onlinesessie met Kamerleden plaats, zodat iedereen goed is geïnformeerd.’
‘Nee. Ze zijn uitgenodigd, maar iedereen is vrij om te komen natuurlijk. De ChristenUnie, BBB en een aantal andere partijen zijn er wel bij.’
‘Dat is uiteraard jammer. Maar we hebben een lijst met veelgestelde vragen opgesteld en die sturen we naar alle Kamerleden.’
‘Hij was niet goed geïnformeerd. Hij werd geconfronteerd met desinformatie en wist niet hoe hij moest reageren. Toen deed hij uit de losse pols een aantal onhandige uitspraken.’
‘Ja.’
‘Ja, maar een paar dagen later nam de minister het initiatief bij ons op kantoor met alle collega’s in gesprek te gaan en dat hebben we zeer gewaardeerd.’
‘Nee. We zijn in samenspraak met de GGD bij dit thema uitgekomen, omdat ouders hierover veel vragen hebben, omdat leraren er tegenaan lopen en omdat de Kindertelefoon hier dertig telefoontjes per dag over krijgt. Kinderen krijgen al op heel jonge leeftijd een iPad in hun handen gedrukt. Ongeveer 70 procent van de kinderen tussen de 9 en 12 komt weleens per ongeluk naaktbeelden of porno tegen, als ze bijvoorbeeld iets opzoeken over het thema seksualiteit. Of omdat ze het doorgestuurd krijgen van vriendjes. Daar kunnen ze van schrikken, want het is niet voor hen gemaakt en bedoeld.’
‘We waarschuwen dat ze dingen kunnen tegenkomen die ze mogelijk niet prettig zullen vinden. Veel kinderen krijgen vanaf hun 8ste al allerlei beelden onder ogen, waaronder porno. Vaak gaat dit per ongeluk, of ze krijgen het doorgestuurd. Er zullen kinderen zijn die er wel bewust naar op zoek gaan, maar ook dan is het belangrijk dat je zegt: dit is voor volwassenen gemaakt. Het is niet hoe echte seks gaat, het is een toneelstukje. Kinderen moeten weten dat ze het kunnen wegklikken als ze het tegenkomen en dat ze met vragen terechtkunnen bij hun ouders of leerkrachten.’
‘We hebben ouders gevraagd om feedback te geven en kregen toen mee dat het thema verkeerd kan worden geïnterpreteerd. Een ouder zei: jullie bedoelen natuurlijk dat jullie porno gaan laten zien in de klas. Maar dat is uiteraard niet zo en we leren kinderen ook niet hoe ze een naaktfoto van zichzelf moeten maken. We leren hen wel hoe ze er verstandig mee kunnen omgaan. Dat je bijvoorbeeld nooit zomaar een foto van jezelf moet sturen en al helemaal nooit iets van een ander mag doorsturen.’
‘Ja, we zien dat het online alweer opspeelt, dus het maakt voor dit soort organisaties niet uit welk thema je kiest. Ze vinden er toch wel iets van. De eerste boze telefoontjes zijn ook al binnengekomen.’
‘Nee, dat heeft geen zin. Scholen zijn wettelijk verplicht om aandacht te besteden aan seksuele vorming en er bestaan natuurlijk verschillende visies op het thema. Daarom is het ook goed dat een van de lespakketten waar scholen uit kunnen kiezen een christelijke signatuur heeft. Het vervelende is dat zo’n organisatie als Gezin in Gevaar (die niets van doen heeft met de lespakketten, red.) verkeerde informatie verspreidt, en dat wij dat dan weer moeten weerleggen.’
‘Dat klopt niet. We benoemen wel dat het aanraken van het geslachtsdeel een prettig gevoel kan geven en leggen uit dat er bepaalde regels zijn. Dat je er niet aanzit in de klas, net als dat het niet netjes is om in de klas in je neus te peuteren.
‘De onderliggende misvatting is dat kinderen eerder beginnen met seksuele handelingen als je met hen op vroege leeftijd over seksualiteit begint te praten. Het tegenovergestelde is waar. Je beschermt kinderen juist door ze belangrijke informatie en communicatieve vaardigheden mee te geven. Bovendien wijst onderzoek uit dat jongeren steeds later aan seks beginnen.’
‘We hebben korte tekstuele blokjes gemaakt voor Instagram, waarin we feitelijke informatie geven. En als mensen oprechte, inhoudelijke vragen stellen, dan geven we daar antwoord op. Op berichten waarin wordt gescholden of waarin bedreigingen worden geuit, reageren we niet.’
‘Ja, niemand kan meer om de Week van de Lentekriebels heen. Ondanks alle ophef zijn er vorig jaar 20 procent meer lessen gegeven dan het jaar ervoor. We weten dat er scholen zijn die voorheen niet meededen aan de projectweek en door alle aandacht alsnog een lespakket hebben aangeschaft. Er is meer nadruk komen te liggen op het belang van relationele seksuele vorming. Daarover zou het eigenlijk moeten gaan, niet over de mensen die zo nodig commotie moesten veroorzaken.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden