‘Ik had hartstikke dood kunnen zijn’, zegt John (81). Drie jaar geleden kreeg hij een harde duw van een man met wie hij een zakelijk conflict had. John viel achterover op het asfalt, met een zware hersenschudding tot gevolg.
John was een minuut lang bewusteloos, de verdachte hielp hem niet. Dat is te zien op beelden van een bewakingscamera. Toch vond het Openbaar Ministerie (OM) het uiteindelijk onnodig de man te vervolgen. Dat pikte John niet: hij stapte met Slachtofferhulp Nederland naar een gerechtshof, waar hij afdwong dat de dader alsnog voor de rechter moest verschijnen. Vorig jaar kreeg de man 30 uur taakstraf opgelegd.
Over de auteur
Menno van Dongen is verslaggever van de Volkskrant op het terrein van criminaliteit, politie en justitie
Slachtofferhulp staat steeds vaker mensen bij die zich niet neerleggen bij het besluit van politie of justitie het onderzoek in hun zaak stop te zetten, ofwel deze seponeren. De stichting deed dat vorig jaar 2.777 keer, blijkt uit cijfers die de Volkskrant opvroeg. Dat is meer dan drie keer meer dan in 2018, toen het om 770 zaken ging.
Dat komt onder meer door personeelstekorten bij de politie, het OM en de rechterlijke macht. Het OM moet ‘scherpere keuzes maken’, zei topman Rinus Otte eind december in De Telegraaf. ‘Er zijn altijd meer misdrijven dan we aankunnen. Zware criminaliteit en zedenzaken hebben absolute prioriteit. Maar veel van wat daaronder zit, krijgt wat ons betreft minder aandacht.’
Dat beleid heeft ingrijpende gevolgen, waarschuwt Rosa Jansen, bestuursvoorzitter van Slachtofferhulp Nederland. ‘De meest genoemde redenen voor een sepot zijn ‘capaciteitsgebrek’ en ‘gebrek aan bewijs’. Vaak hangen ze samen: omdat in alle drukte weinig onderzoek is gedaan, gaan verdachten vrijuit. Ook als er getuigen en camerabeelden zijn. Veel slachtoffers zijn stomverbaasd als ze vervolgens horen dat er te weinig bewijs is.’
Zo stond Slachtofferhulp Nederland de afgelopen jaren een 58-jarige autoliefhebber bij van wie twee oldtimers werden vernield. Via een zogeheten artikel 12-procedure dwong hij af dat de verdachte alsnog werd vervolgd. Het slachtoffer had bijna 7.000 euro schade.
De oldtimers stonden in een parkeergarage. Een getuige zag twee verdachte jongens naar binnen gaan en tipte de wijkagent, die ter plekke een wegrennende verdachte oppakte.
De auto’s stonden al ruim een week in een donkere hoek van de garage. Waarschijnlijk was het niet de eerste keer dat de verdachten er waren. In de opengebroken oldtimers lag veel potentieel bewijsmateriaal, zoals half opgerookte joints, lege blikjes en gebruikte condooms. De agent en de eigenaar van de wagens deden plastic handschoenen aan en stopten de rommel in een tas. Ook wees het slachtoffer de politie erop dat er beveiligingscamera’s in de parkeergarage hingen.
Na de aangifte moest de autoliefhebber twee jaar wachten op een besluit: de zaak werd geseponeerd, bij gebrek aan bewijs. Dat het na zijn bezwaarschrift alsnog tot een rechtszaak kwam, deed hem deugd. Eindelijk werd hij serieus genomen.
‘Maar helaas ging de verdachte vrijuit’, vertelt het slachtoffer, dat niet met naam in de krant wil om problemen met de dader te voorkomen. ‘Terwijl ik nog extra bewijs had aangeleverd: op de Facebookpagina van de verdachte stond een foto waarop hij in mijn auto zat! De rechtbank noemde het aannemelijk dat de jongen in de oldtimer was geweest, maar achtte niet bewezen dat hij ook de vernieler was. Ik weet wel waarom: de politie heeft er te weinig tijd in gestoken. Ze hadden bijvoorbeeld dna-onderzoek kunnen laten doen.’
Rosa Jansen van Slachtofferhulp Nederland noemt het ‘heel droevig’ dat slachtoffers zo teleurgesteld raken in het rechtssysteem. ‘Het begint al met heel lang wachten. Daarna wordt hun zaak geseponeerd. En dat nieuws krijgen ze vaak in een formeel briefje, zonder goede uitleg.’
Wat veel cliënten ook vervelend vinden, is dat het OM steeds vaker besluit om zelf een straf op te leggen, zonder tussenkomst van een rechter. In 2022, het laatste jaar waarover cijfers beschikbaar zijn, kwam dat 36.800 keer voor. Dat is 15 procent meer dan in 2021.
Dat heeft nadelen. Zo kunnen slachtoffers in zo’n geval geen gebruik maken van hun spreekrecht en alleen een schriftelijk verzoek om schadevergoeding indienen. De procedure speelt zich buiten hun zicht af: ze moeten het doen met een bericht waarin staat welke straf is opgelegd en hoeveel de dader moet betalen. Zonder toelichting.
Volgens Jansen is het tijd voor een maatschappelijke discussie over de toename van het aantal sepots en strafbeschikkingen. ‘Onze medewerkers kijken elk jaar honderdduizenden slachtoffers in de ogen, ze zien dat ook kleinere strafbare feiten veel impact hebben.’
‘De meeste slachtoffers zijn gemiddelde burgers. Ze willen ontzettend graag geholpen worden binnen ons rechtssysteem, en gehoord worden in de rechtszaal. Maar ze merken gaandeweg dat hun zaak ondersneeuwt. Uiteindelijk komen ze tot een pijnlijke conclusie: zittingen zijn er kennelijk niet voor dingen die voorkomen in mijn wereld, maar voor zware criminaliteit, terrorisme en andere grote strafzaken. Dat is een zorgelijke ontwikkeling. Zo worden ze tweemaal slachtoffer: eerst van een delict, dan van het rechtssysteem.’
Ook voor de mishandelde John was het een frustrerende ervaring. ‘Bij het Openbaar Ministerie ging alle aandacht uit naar de verdachte, en niet naar mij. Daardoor had het OM een verkeerd beeld van de zaak, en kwam de dader er bijna mee weg. Dat kan trouwens nog steeds, hij is in hoger beroep gegaan.’
John weet nog dat hij voor het eerst werd benaderd door Slachtofferhulp Nederland. ‘Toen dacht ik: wat moet ik daarmee? Uithuilen? Maar uiteindelijk hebben ze ervoor gezorgd dat er recht is gedaan. Dat vind ik geweldig.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden