Het befaamde Nederlandse meubelmerk Pastoe is failliet. Het bedrijf kampte met een miljoenenschuld. Hiermee komt niet alleen een einde aan een 110 jaar oude meubelfabriek, maar ook verdwijnt ook een icoon van het Dutch design.
‘Pastoe is nationaal erfgoed’, zegt Anne van der Zwaag, auteur van het boek Pastoe: 100 jaar vernieuwing in vormgeving (2014). ‘Met eenvoudige maar stijlvolle meubels heeft het merk decennialang een stempel gedrukt op het Nederlandse wooninterieur. Hele generaties zijn opgegroeid met hun eettafels en kasten.’
Het begint in 1913 met de Utrechtse Machinale Stoel- en Meubelfabriek (UMS), opgericht door ondernemer Frits Loeb. Al na een paar jaar vestigt het bedrijf zich aan het Rotsoord in Utrecht, waar het tot 2015 zal blijven. De collectie bestaat dan nog uit toegankelijke variaties op de vooruitstrevende meubels uit de Amsterdamse School.
Het grote succes komt na de Tweede Wereldoorlog. In 1948 wordt de jonge ontwerper Cees Braakman aangetrokken. Op een studiereis naar de Verenigde Staten maakt hij kennis met de innovatieve meubels van onder anderen Ray en Charles Eames. Vervolgens introduceert Braakman de productie van gebogen multiplex en ontwerpt hij frisse, eigentijdse meubels met rechte en vlakke vormen. Hij laat zich ook inspireren door houten meubels uit Scandinavië, die makkelijk te maken zijn.
Over de auteur
Jeroen Junte is designjournalist. Hij schrijft sinds 2001 voor de Volkskrant over grafische vormgeving, productdesign en interieurarchitectuur.
De bedrijfsnaam wordt veranderd in Pastoe. Want de Utrechtse fabrikant geeft als een van de eerste merken consumenten de mogelijkheid om hun eigen smaak toe te passen op zijn ‘meubelen-naar-maat’. (Ikea is dan nog een obscuur fabriekje op het Zweedse platteland.) Ook in marketing is het bedrijf vooruitstrevend, zegt Van der Zwaag. ‘Al in de jaren vijftig wordt de huisstijl verzorgd door fotograaf Cas Oorthuys.’ De verkoop wordt verder aangewakkerd door de aanprijzing door Goed Wonen, het invloedrijke tijdschrift dat ‘goede smaak’ bij een breed publiek wil introduceren.
In de jaren zeventig doet Pastoe met het aantrekken van de jonge ontwerper Aldo van den Nieuwelaar een gouden greep. De ‘Amsterdammer’ die hij ontwerpt, een hoge kast met een rolluik in plaats van deurtjes, is een instant hit. Dat was hard nodig, want door de toenemende internationale concurrentie moet Pastoe ook dan al alle zeilen bijzetten om overeind te blijven. Door de handmatige productie in de eigen fabriek worden de meubels steeds duurder. Dat nadeel buigt Pastoe in de jaren tachtig om tot een voordeel: als klein designlabel richt het zich op het hogere segment met exclusieve ontwerpen, hoofdzakelijk kasten.
De samenwerking met internationale topontwerpers, zoals de Japanse zen-minimalist Shigeru Uchida, slaat bij een culturele avant-garde. De strakke, geometrische ontwerpen waarvan de consument – indachtig de ontwerpfilosofie ‘pas-toe’ – zelf de kleur en compositie kan samenstellen, sluiten naadloos aan bij de uitgebeende elektronica van Bang & Olufsen en de witte sofa’s van Jan des Bouvrie. Pastoe zit wederom bovenop de tijdgeest. Maar zakelijk blijft het wankel.
Terwijl de verkoop van Pastoe-meubels op Markplaats intussen wél alle records breekt. Het retrodesign van Braakman uit de jaren vijftig en de strakke dressoirs uit de jaren zeventig zijn gewilde vintage-items. ‘Pastoe wordt door bijna alle lagen van de bevolking erkend als optimistisch en doordacht design’, verklaart Timo de Rijk, directeur van Design Museum Den Bosch. ‘Tegelijkertijd staat Pastoe voor de Nederlandse vertaling van een internationale moderniteit van de laatste helft van de vorige eeuw. Het merk heeft allure.’
Er lijkt dan ook geen vuiltje aan de lucht als Pastoe in 2014 het eeuwfeest viert met een grootse tentoonstelling in de Kunsthal. Maar daarna gaat het mis. Onder directeur Rudy Stroink wordt in 2015 de fabriek aan het Rotsoord verkocht. Voormalig vastgoedondernemer Stroink wordt vervolgens veroordeeld voor een omkoopaffaire bij de bouw van een datacentrum van Google in Groningen. Hoewel bij Pastoe nooit dubieuze transacties zijn geconstateerd, verschuift de aandacht van doordacht design naar financiële perikelen.
In de voormalige fabriek Rotsoord zitten tegenwoordig innovatieve start-ups en creatieve ondernemers. Pastoe moet daarentegen in een anonieme fabrieksloods in Houten de verouderde en arbeidsintensieve productie van houten meubels oppakken. In nieuwe collecties wordt nauwelijks geïnvesteerd. Jonge doelgroepen zien het stijlvolle minimalisme vooral als saai, ouderwets zelfs. En is er bij Belastingdienst een miljoenenschuld opgebouwd.
Een omineus voorteken is de verwijdering van de merknaam op de gevel van het Rotsoord, vorig najaar. De schreefloze letters waren bijna een eeuw lang een baken dat Utrechtenaren met trots vervulde, maar waren sterk verwaarloosd. Na een opknapbeurt prijkt er inmiddels opnieuw Pastoe op het gebouw. De naam leeft voort – of dat ook voor het bedrijf zelf geldt, is de vraag.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden