Zondagavond verzamelde een stuk of twaalf bedroefde mensen zich in het bescheiden Anna Politkovskaja-parkje in Milaan, om bloemen neer te leggen voor Aleksei Navalny. Het strookje groen in het centrum van de stad is vernoemd naar de Russische journalist en criticus van het Poetin-regime die in 2006 werd doodgeschoten in de lift van haar Moskouse flatgebouw.
Bepaald geen gekke plek om Navalny te herdenken en er was vooraf toestemming gevraagd. Toch trok de samenkomst de aandacht van enkele passerende politieagenten. Zij waren gekleed in burger, leden van de antiterrorisme- en extremisme-eenheid, en vroegen de aanwezigen zich te identificeren. Ze fotografeerden de documenten en noteerden huisadressen.
‘Het lijkt me geen misdaad om voor een vermoorde dissident de straat op te gaan’, verklaarde een van de deelnemers na afloop boos tegenover dagblad La Repubblica. Die mening delen de meeste Italianen, tot in de politieke top: een dag later vond in Rome een officiële wake plaats, waarbij vertegenwoordigers van alle partijen aanwezig waren.
Het optreden van de politieagenten in burger in Milaan is geen teken van pro-Russische gezindheid bij de Italiaanse autoriteiten. Hoewel er op de verre rechter- en linkerflank van het politieke spectrum een aanzienlijk pro-Russisch sentiment bestond, klinkt dat geluid sinds de grootschalige invasie in Oekraïne minder luid.
Toch leidt het incident in Italië tot discussie. Niet zozeer over Rusland als wel over de toestand van de eigen rechtsstaat. Het nieuws van een door politie onderbroken Navalny-herdenking rijmt nu eenmaal moeilijk met de recente beelden uit Moskou, al is de situatie van de Italiaanse manifestanten uiteraard totaal anders: zij konden na zich te hebben geïdentificeerd, gewoon naar huis.
Nadat de organisatie van de herdenking zich op sociale media over de gang van zaken had beklaagd, volgde al snel politieke verontwaardiging. De centrumlinkse senator Filippo Sensi van de Partito Democratico kondigde aan dat hij de rechtse minister van Binnenlandse zaken Matteo Piantedosi in het parlement over het incident zou bevragen.
Piantedosi reageerde maandag direct al op de zaak in de pers. ‘Ook ik ben wel eens om mijn papieren gevraagd, dat beperkt de persoonlijke vrijheid niet’, meent de minister. ‘Identificatie vindt gewoonlijk plaats om veiligheidsredenen’, luidde zijn verklaring voor het optreden van de antiterrorisme-agenten in burger.
Het is waar dat de Italiaanse arm der wet wel vaker zonder evidente aanleiding overgaat tot het vragen om identificatie. Maar is dat ook zo’n sterk argument als Piantedosi lijkt te denken? Het zegt vooral veel over de wetgeving op het gebied van openbare orde, legt advocaat Nicola Canestrini uit tegenover nieuwssite Huffpost (voorheen The Huffington Post). Die wetgeving stamt uit 1931, toen de fascistische dictatuur van Benito Mussolini Italië volop in haar greep had en geeft de politie (zowel in uniform als in burger) de macht om wie dan ook, zonder opgaaf van reden, te vragen om identificatie en adres. Een politieagent heeft voor zulke controles niet eens toestemming van een meerdere nodig.
De gegevens – in dit geval van de Navalny-herdenkers – mogen volgens de Italiaanse wet vijftien à twintig jaar worden bewaard. Dat is veel langer dan het Europees verdrag voor de rechten van de mens toestaat, waarschuwt advocaat Canestrini. Nieuw zijn deze ongelimiteerde politiecontroles in Italië allerminst. En hoewel ze in 2023 frequenter waren dan in de jaren ervoor, vinden ze zeker niet uitsluitend plaats onder zeer rechtse regeringen als de huidige. Toch zet de onderbroken Navalny-herdenking dat wat al bijna honderd jaar als normaal geldt nu even in een ander licht: een schijnsel dat de zwarte wortels onder het moderne Italië accentueert.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden