Kunstenaar AiRich, nu in Schiedam met een solotentoonstelling, hoopt met haar werk met name zwarte jongeren te inspireren.
Een vrouw met Afrikaanse gelaatstrekken, een glanzende blauwe huid en lichtgele ogen staart je vanaf de museummuur intens aan. Ze is gehuld in een rupsachtig zwart gewaad met horizontale banden. Bij het kunstwerk Your Mother III is het niet helemaal duidelijk waarnaar je kijkt. Is het een foto of een met de computer gegenereerd beeld? Is de huid van het model blauw geschilderd of met Photoshop bewerkt? En dat rupsengewaad, draagt het model dat echt? Helemaal verklappen hoe haar beelden in elkaar zitten wil kunstenaar AiRich liever niet. Maar dit over de jurk: ‘Die heb ik van een Ikea-lampenkap gemaakt.’
Welkom in het universum van AiRich, waar alledaagse voorwerpen een buitenaardse glans krijgen. Samen lopen we door haar eerste solotentoonstelling, in het Stedelijk Museum Schiedam. Al zo’n tien jaar maakt AiRich (artiestennaam van Fana Richters, 33) kleurrijke fotocollages waarin portretfotografie, bodypaint, mode en digitale beeldbewerking samenkomen. Zwarte superwezens met buitenaards uiterlijk en geïnspireerd op Afrikaanse mythen en verhalen spelen er de hoofdrol. Zo verwijst de vrouw in de rupsenjurk naar de mythische oermoeder van wie de hele mensheid af zou stammen.
Over de auteur
Sarah van Binsbergen schrijft voor de Volkskrant over hedendaagse beeldende kunst.
De kunst van AiRich past binnen het afrofuturisme, een culturele stroming die ontstond vanuit de Afrikaanse diaspora. Afrofuturisme kent vele verschijningsvormen, van muziek tot film, mode en beeldende kunst. De Amerikaanse jazzmuzikant Sun Ra, die al in de jaren vijftig experimentele jazz, futuristische invloeden en Egyptische mythologie in de mix gooide, wordt vaak als de vader van de stroming gezien. Inmiddels zijn er ook meer mainstream voorbeelden, denk aan de superheldenfilm Black Panther uit 2018. De gemene deler is dat makers vaak Afrikaanse mythologie, sciencefiction en fantasy combineren om een alternatieve toekomst voor zwarte mensen te verbeelden.
‘Als klein meisje had ik al door dat zwarte mensen vaak aan het kortste eind trekken’, zegt AiRich. ‘Het lijkt soms, al is er op dat vlak zeker vooruitgang, alsof de zwarte identiteit historisch gezien altijd in de verdrukking komt. Om vrij te zijn van discriminatie en racisme moeten we daarom misschien wel onze eigen werelden creëren.’ Met haar werk hoopt ze met name zwarte jongeren te inspireren: ‘Ik wil laten zien dat je mag dromen van een toekomst waarin je honderd procent jezelf kunt zijn.’ Dat ze voor het verbeelden van die toekomst gebruik maakt van alledaagse materialen is expres: ‘Het laat zien dat je niet veel nodig hebt om je eigen wereld te kunnen bouwen.’
Creativiteit is haar met de paplepel ingegoten: moeder is spokenwordartiest, vader beeldend kunstenaar. Toch vond ze niet vanzelfsprekend haar weg in de overwegend witte kunstwereld. ‘De vraag is hoe wij daar als zwarte kunstenaars blijvend een voet aan de grond krijgen’, zei ze in 2020 tegen NRC over de kunstwereld. ‘Subsidies aanvragen klinkt voor de kunstenaars die ik ken als iets wat nog niet helemaal voor ons is. Het is alsof je die taal niet goed genoeg spreekt.’ Anders dan veel beeldend kunstenaars studeerde AiRich niet aan een klassieke kunstacademie, ze rondde een opleiding af aan het Amsterdamse Mediacollege.
Speciaal voor de tentoonstelling in Schiedam maakte AiRich een nieuwe serie, Den Doro (2024). Daarin richt ze zich voor het eerst specifiek op haar eigen Afro-Surinaamse achtergrond. De reeks van vijf fotocollages is een eerbetoon aan de koto, de traditionele Surinaamse klederdracht met volumineuze rokken en een speciaal gevouwen hoofddoek. Creoolse vrouwen dragen de koto bij feestelijke gelegenheden zoals Keti Koti. ‘De koto-draagsters, oftwel kotomisi, komen altijd met veel bombarie binnen’, zegt AiRich. ‘Zij maken het feest.’ Vandaar de titel: ‘den doro’ betekent in de Surinaamse taal Sranantongo ‘ze zijn gearriveerd’.
AiRich: ‘Toen ik me voor deze serie in de koto verdiepte, ontdekte ik dat er veel tegengestelde ideeën over bestaan’. Kort samengevat: de een ziet de koto als een typisch Surinaamse dracht om trots op te zijn, de ander als een overblijfsel van de slavernij. Volgens sommige bronnen werd de koto namelijk in die tijd bedacht om het ‘verleidelijke’ lichaam van tot slaaf gemaakte vrouwen te bedekken. Andere bronnen benadrukken juist de vermeende Afrikaanse herkomst van de dracht. ‘Die uitersten vond ik interessant.’
Uiteraard gaf de kunstenaar een futuristische draai aan de koto. Haar versie, behalve op foto’s ook fysiek in de tentoonstelling te bewonderen, ziet eruit als een koninklijk pantser. De klokkende rok, het korte jasje en de hoofdoek zijn goudkleurig en gemaakt van hard, glimmend materiaal. Met druipende lijm heeft de kunstenaar daarop een patroon gecreëerd, grillig als het oppervlak van een verre planeet.
Een van de blikvangers van de tentoonstelling is een metershoge print van een van de fotocollages uit Den Doro. Daarop slaan twee grote gouden deuren (‘doro’ betekent ook ‘deur’ in het Sranantongo) open naar een blauwe sterrenhemel. Voor de deuren staan twee identieke vrouwen in gouden koto’s. Ze lijken op geharnaste poortwachters, de bewakers van een nieuwe wereld vol mogelijkheden.
AiRich, Afrofuturistic Visions, Stedelijk Museum Schiedam, t/m 9/6.
Het uitdijende artistieke universum van AiRich omvat naast beeldende kunst ook een eigen kledinglijn. In 2022 lanceerde ze modelabel Planet AiRich, met een collectie pakken en accessoires met karakteristieke futuristische print. ‘Ik zie mezelf in eerste instantie als beeldend kunstenaar, maar vind het ook interessant om te zien hoe ik mijn werk kan vertalen naar prints op stoffen. Ik leer er veel van: hoe werken mijn beelden op iets dat beweegt? En ik bereik er een ander publiek mee.’ Wat de kunstenaar betreft hoeven die prints zich niet te beperken tot jasjes en tasjes: ‘Misschien komen er in de toekomst wel bankstellen of gordijnen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden