Afgelopen week mocht ik meedoen aan een programma over autisme en onderwijs in debatcentrum De Balie in Amsterdam. Koen Bruning presenteerde zijn boek Op het spectrum, waarin hij zijn eigen uitdagingen over leven met autisme beschreef. Onderwijs en autisme zijn een enorme uitdaging. Het is niet verwonderlijk dat een groot deel van de inmiddels meer dan 20 duizend thuiszitters een vorm van autisme heeft.
Kinderen met autisme ontplooien zich het beste in een omgeving waar ze zich veilig voelen. Autisme zorgt vaak voor angst, verwarring en onzekerheid. Situaties en sociale context worden niet altijd goed begrepen.
Over de auteur
Harriët Duurvoort is publicist en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Omdat autisme zo complex is, met forse psychische problematiek − zoals angst bij spanning − in combinatie met lichamelijke klachten, het vaak niet adequaat verbaal kunnen communiceren, slechte executieve functies en soms ook nog een verstandelijke beperking, is individueel maatwerk de enige oplossing.
Kinderen met autisme zijn vaak slachtoffer van ernstig pestgedrag, zeker in het regulier onderwijs. Hoe groter de klassen, hoe minder er op kan worden toegezien dat kwetsbare kinderen hiertegen worden beschermd. In het speciaal onderwijs, zoals in het zmlk-onderwijs, een onderwijsvorm die gericht is op zeer moeilijk lerende kinderen, kinderen met een verstandelijke beperking of ernstige leerproblemen, is bovendien fixeren en opsluiten in een time-outruimte vrij gebruikelijk in ‘autismeklassen’. Als een kind een paniekaanval krijgt, wat nu eenmaal het resultaat is van autistische overprikkeling, is dit een geoorloofde interventie. Maar dat is juist voor kinderen met autisme zeer beangstigend en traumatiserend.
De gerichtheid op het unbedingt terug naar school sturen van kinderen met autisme die thuiszitten en vaak een schooltrauma hebben, getuigt ook van weinig inzicht in autisme. Omdat kinderen met autisme psychisch erg kwetsbaar zijn, kan schooldwang leiden tot burn-out en ernstige depressie.
Vaak wordt betoogd dat de wachtlijsten in de ggz de oorzaak zijn van het thuiszittersprobleem, maar dat is in mijn optiek slechts ten dele waar. Als de ggz het als een oplossing ziet om het kind met zware medicatie, bijvoorbeeld antipsychotica die forse gezondheidsschade kunnen opleveren, weer naar school te krijgen, is dat niet in alle gevallen de juiste oplossing. Weer moet het kind zich aanpassen om maar, desnoods verdoofd, naar school te kunnen.
Het alternatief is dat er eindelijk eens een begin wordt gemaakt met aanpassing van de leerplicht. Niet schoolplicht, maar leerrecht moet centraal staan. Veel kinderen met een vorm van autisme kwamen tijdens corona tot rust. Als ouder van een kind met autisme weet je wat een onvoorstelbaar drama het kan zijn voor een kind dat, na een angstige nacht met te weinig slaap, om half 8 klaar moet staan. Wachtend op een taxi die soms uren te laat arriveert, vol kinderen die al overstuur zijn voordat de schooldag nog moet beginnen. Doodmoe komen de kinderen aan in een klas waar de onrust en overprikkeling structureel is.
Hoewel passend onderwijs de afgelopen jaren tot grote problemen heeft geleid, is de sector hoopvol over de nieuwste trend: inclusief onderwijs. Er worden voor schoolbestuurders regelmatig reizen naar bijvoorbeeld IJsland georganiseerd om daar inspiratie op te doen. Het is een romantisch idee: iedereen samen in de klas, handicap of niet. Maar in Scandinavische landen die als voorbeeld dienen, zijn leraren beter opgeleid. De klassen zijn kleiner, de ondersteuning is uitgebreider, en het salaris en de maatschappelijke waardering voor leraren is hoger. De realiteit in Nederland is een structureel lerarentekort, lesuitval en plofklassen in het regulier onderwijs.
In het buitenland is thuisonderwijs voor kinderen met autisme bovendien gebruikelijker. Ouders kunnen hun kinderen thuis lesgeven, zelfs zonder een vrijstelling van de leerplicht.
De sociale wetenschap in Engeland, Australië en de Verenigde Staten onderzocht de ervaringen van ouders die hun kind met autisme thuis onderwijzen. Hoewel niet alle ouders in die positie zullen zijn, geeft deze studie aan dat ouders met voldoende onderwijskundige, financiële en sociale (zorg) ondersteuning, in staat zijn om flexibel en evenwichtig onderwijs te geven − wat tot positieve uitkomsten leidt. Een conclusie die onderschreven wordt door de talloze internationale blogs van ouders met kinderen met autisme die voor deze manier van onderwijs kiezen.
Source: Volkskrant