De luisteraar kan er bijna niet omheen. Om de haverklap klinkt op de radio een commercial waarin de Vereniging van Nederlandse Verkeersvliegers (VNV) waarschuwt voor de risico’s die ontstaan als er niet twee piloten in de cockpit zitten, zoals nu het geval is, maar nog maar één. Ruim dertigduizend mensen hebben de afgelopen twee weken een online-petitie ondertekend op de website ikwilveiligvliegen waarin de Europese luchtvaartautoriteit EASA wordt opgeroepen geen loopje te nemen met de veiligheid door de tweede piloot te vervangen door ‘onbewezen techniek’.
De besturing van een groot vliegtuig is teamwork, zegt de VNV. Wat als die resterende piloot onwel wordt, wat in Nederland gemiddeld twaalf keer in een jaar gebeurt? Wat als die ene vliegenier op het toilet zit als de boel fout gaat? Of ruw uit zijn slaap wordt gewekt? Wat als passagiers amok maken? Of er een kaper aan boord blijkt? ‘Het weghalen van een piloot uit de cockpit verhelpt geen veiligheidsprobleem, maar creëert er juist een’, luidt het verweer van de beroepsvereniging waarbij vrijwel alle (vijfduizend) Nederlandse verkeersvliegers zich hebben aangesloten.
Verregaande automatisering heeft vliegen tot een van de veiligste vervoermiddelen gemaakt. ‘De laatste vijf jaar vielen er wereldwijd gemiddeld 200 doden per jaar bij crashes’, zegt Joris Melkert, hoofddocent luchtvaart- en ruimtevaarttechniek aan de TU Delft. In Nederland alleen al vallen in het verkeer jaarlijks 700 doden.
De afgelopen decennia is de bemanning van een verkeersvliegtuig alleen maar gekrompen. ‘In het begin zaten er vijf man in de cockpit. Daar zijn achtereenvolgens de marconist, de navigator en de boordwerktuigkundige uit verdwenen. En met elke mens die de cockpit verliet werd het vliegen er alleen maar veiliger op.’ Nog een piloot minder is volgens Melkert het logische vervolg. Volgens de VNV is het juist de combinatie van moderne technologie en de menselijke factor die het veiligheidsniveau zo hoog maakt.
Een moderne Boeing of Airbus is een vliegende computer. Melkert: ‘Afhankelijk van de duur van een vlucht besturen piloten gemiddeld nog maar 3 tot 6 minuten echt het vliegtuig.’ Het grootste deel van een vliegreis wordt op de autopilot afgelegd, zeker bij de lange, saaie oversteek van een oceaan. ‘De start gebeurt nog door mensen, maar zodra het vliegtuig een bepaalde hoogte bereikt, neemt de computer de besturing over. De landing voltrekt zich vaak ook al bijna volledig automatisch. Nederlandse vliegeniers doen relatief nog veel handmatig.’
Voorstanders van nog maar één piloot in de cockpit – of helemáál vliegen op de computer – wijzen graag naar statistieken die uitwijzen dat circa 60 procent van de ongelukken met vliegtuigen wordt veroorzaakt door menselijke fouten, de meeste door de bemanning (55 procent), door de verkeersleiders (5 procent) en onderhoudsmonteurs (3 procent). In 13 procent speelt het weer op, in 17 procent is de crash te wijten aan een technisch mankement.
Daar valt iets tegenin te brengen, zegt Melkert. Hij is gevoelig voor het argument van de VNV dat de mens inventiever is in het bedenken van oplossingen als de boel in het honderd loopt. ‘Vliegtuigongelukken worden altijd minutieus onderzocht. Maar je hoort het niet altijd als een piloot met een beslissende ingreep de dag heeft gered. Dat wordt niet bijgehouden.’
Een belangrijk argument van de pilotenvereniging, aldus de luchtvaartspecialist, is dat het uitgangspunt tot nu toe was dat ieder bemanningslid dat uit de cockpit verdween het vliegen veiliger moest maken. ‘Nu zegt de EASA dat het vliegen even veilig moet blijven.’
Er wordt al tientallen jaren gesproken over het verder automatiseren van verkeersvliegtuigen. Al vier jaar geleden deed Airbus een geslaagde reeks proeven met een vliegtuig dat zonder mensen aan de stuurknuppel opsteeg. Landen zonder bemanning is al langer mogelijk, al moet een piloot nog steeds wel alle systemen ‘inregelen’ om de autopilot zijn werk te kunnen laten doen.
De EASA heeft onlangs een onderzoek gelast naar de mogelijkheden om de tweede piloot af te schaffen. Het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR) gaat die studie verrichten en hoopt deze zomer een rapport uit te brengen.
Vliegtuigbouwers en luchtvaartmaatschappijen willen vanaf 2027 gaan experimenteren met nog maar één piloot aan het roer. Ze vliegen nog wel met z’n tweeën, maar op de saaie lange afstanden gaat de gezagvoerder dan slapen, om uitgerust te zijn als de bestemming in zicht komt. Nu vliegt er op grote afstanden vaak een derde piloot mee, en soms zelfs een tweede bemanning die een deel van het traject vliegt. De rol van de tweede piloot zou in de toekomst wellicht kunnen worden vervuld door een vliegenier die vanaf de grond ‘meebestuurt’. Die zou dan meerdere toestellen kunnen helpen bedienen, en pas hoeven in te grijpen als de mens in de cockpit onwel wordt of in slaap dommelt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden