Er waart een spook door de universiteiten – het spook van de politiek. Het Leidse cultuur- en debatcentrum Hooglandse Kamer verwoordt het als volgt: ‘Sinds de aanslag van Hamas op Israël en de daaropvolgende oorlog van Israël in Gaza, is het conflict overgeslagen op de Nederlandse samenleving. Het roept veel emoties op. Veel mensen kiezen voor één van de twee kampen. Dat geeft onderlinge spanning en zorgt voor een gevoel van onveiligheid.’
Volgens NRC hangt er een ‘nare sfeer’ op de universiteiten en is er sprake van een ‘grimmigheid, die voor docenten, studenten en bestuurders soms intimiderend is’, omdat ‘actievoerders’ termen gebruiken als ‘medeplichtigheid’, ‘genocide’ en ‘dekolonisatie’, en van colleges van bestuur ‘vragen, nee eisen’ dat ze partij kiezen in deze kwestie. Op de Hogeschool Utrecht zou zelfs geen college meer kunnen worden gegeven over de Holocaust.
Over de auteur
Michiel Bot is universitair hoofddocent Law and Humanities bij Tilburg University.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Dit spookbeeld van wat er sinds 7 oktober op de universiteiten gebeurt miskent echter dat het conflict niet is ‘overgeslagen’ op, of ‘geïmporteerd’ is in de Nederlandse samenleving, want Nederland is zelf partij bij het conflict. De Nederlandse regering heeft tegen VN-resoluties gestemd die opriepen tot een staakt-het-vuren. De regering heeft onderdelen geleverd voor de F-35 vliegtuigen waarmee Israël Gaza bombardeert. En de regering heeft de financiering van UNWRA opgeschort, direct nadat het Internationaal Gerechtshof oordeelde dat Zuid-Afrika’s genocidebeschuldigingen tegen Israël plausibel zijn, vanwege onbewezen Israëlische beschuldigingen dat 12 van UNWRA’s 13 duizend medewerkers betrokken zouden zijn geweest bij de aanslagen op 7 oktober.
Op sommige universiteiten wordt de Nederlandse diplomatieke en militaire steun aan de Israëlische vernietiging van Gaza fel bekritiseerd, op grond van het internationale recht, het recht op leven en universele waarden als vrijheid, gelijkheid en solidariteit. Het bieden van ruimte voor dergelijke kritiek is een cruciaal onderdeel van de rol die universiteiten hebben in een democratische rechtsstaat.
De morele paniek over de vermeende politisering van de universiteiten miskent verder dat de universiteiten zelf ook al lang partij zijn bij het conflict. Zij werken immers op allerlei niveaus intensief samen met Israëlische universiteiten en met de Israëlische hightech en militaire industrie. En zoals de joods-Israëlische antropoloog Maya Wind beschrijft in haar nieuwe boek, Towers of Ivory and Steel: How Israeli Universities Deny Palestinian Freedom, zijn alle Israëlische universiteiten direct betrokken bij het schenden van de rechten van Palestijnen.
Israëlische universiteiten zijn sterk verbonden met het leger: zo hebben alle universiteiten speciale voorzieningen voor de vele veteranenstudenten, en heeft bijvoorbeeld Tel Aviv University een speciale bacheloropleiding voor geüniformeerde student-cadetten op de campus. Israëlische rechtenfaculteiten ontwikkelen dubieuze juridische en ‘ethische’ doctrines om schendingen van het internationaal recht goed te praten in naam van de ‘war on terror’. Collega’s van Bar-Ilan University beargumenteerden tijdens de bombardementen op Gaza in 2014 de noodzaak om periodiek het ‘gras te maaien in Gaza’. Een van deze collega’s stelde onlangs dat ‘het met de grond gelijk maken van Gaza ook een kans biedt’.
Israëlische universiteiten zijn nauw verbonden met de hightech-industrie die voortdurend nieuwe technologieën ontwikkelt om Palestijnen te bespioneren. Hebrew University is illegaal gebouwd in bezet Oost-Jerusalem en Ariel University op de Westelijke Jordaanoever, maar ook Haifa University en Ben-Gurion University zijn volgens Maya Wind strategisch ontworpen als ‘buitenposten’ om overwegend Palestijnse regio’s ‘joodser’ te maken. Verder discrimineren Israëlische universiteiten Palestijnse studenten, spreken zij zich niet uit tegen de vernietiging van alle elf universiteiten in Gaza, en censureren ze studenten en docenten die oproepen tot een staakt-het-vuren in Gaza.
De nauwe samenwerking met Israëlische universiteiten en bedrijven is, net als het vrijwel ontbreken van samenwerking met Palestijnse universiteiten, dus verre van politiek ‘neutraal’. Deze samenwerking is zeer politiek, en het is daarom volstrekt legitiem dat studenten en medewerkers proberen om deze universiteitspolitiek te veranderen, ook met democratische middelen als petities, demonstraties, teach-ins en sit-ins.
Tot slot is de morele paniek over de ‘politisering’ van de universiteiten gebaseerd op een problematisch begrip van politiek. De paniek suggereert dat de vele studenten en docenten die de afgelopen maanden hebben geprotesteerd tegen de bombardementen op Gaza, zich laten leiden door hun emoties in plaats van rationele argumenten, en dat zij, in hun blinde identificatie met het lot van de Palestijnen, ‘het andere kamp’ uit het oog zijn verloren.
De reductie van politiek tot een strijd tussen twee onverenigbare kampen volgt de beruchte definitie van politiek van de Duitse hoogleraar Constitutioneel Recht en Nazi-jurist Carl Schmitt. Volgens Schmitt ging politiek over het uiteindelijk onberedeneerbare existentiële onderscheid tussen wie ‘vriend’ is en wie ‘vijand’.
Wie echter enigszins heeft opgelet, heeft gezien dat ook veel joodse en Israëlische mensen over de hele wereld, waaronder Nederland, krachtig hebben geprotesteerd tegen de bombardementen op Gaza. Zij handelen vanuit een heel ander begrip van politiek: een democratische politiek die niet is gebaseerd op vermeend onverenigbare kampen of identiteiten, maar op solidariteit en gelijke rechten voor iedereen.
De solidariteit, het engagement en de moed van veel studenten en docenten laten een kritisch tegengeluid horen in politiek duistere tijden. Deze democratische politisering van de universiteiten verdient daarom geen morele paniek, maar steun.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden