Toen mijn vader stierf, vond ik een mapje met hoofdartikelen uit Het Parool. De commentaren waren niet ondertekend, maar ze gingen allemaal over de buitenlandse politiek. Mijn vader was chef buitenland van die krant, dus ik vermoed dat hij die stukken heeft geschreven.
Een commentaar van 17 mei 1966 draagt als kop: ‘Nuttige idioten’. Het gaat over een bijeenkomst in Wenen van communistische partijen uit democratische landen. In de slotverklaring riepen de communisten op tot nauwe samenwerking met krachten die tegen de EEG en de Navo waren, teneinde deze organisaties ‘af te brengen van de monopolistische integratie’. De auteur daarentegen wees elke samenwerking af en kwalificeerde degenen die zich voor het communistische karretje lieten spannen als onnozele idealisten, warhoofden en impulsieve geesten. ‘Lenin noemde hen in zijn typisch cynisme: nuttige idioten’, aldus het commentaar.
De term ‘nuttige idioot’ werd weer populair tijdens de Koude Oorlog, maar het is onwaarschijnlijk dat Lenin de bedenker is. William Safire (1929-2009), columnist van The New York Times, heeft laten uitzoeken wie het heeft gebruikt. Op zijn zoektocht stuitte hij zelfs op Maarten van Traa, destijds buitenlandsecretaris van de PvdA, maar ten slotte komt hij tot de conclusie dat die uitspraak nergens in het werk van Lenin is te vinden, noch door anderen is opgetekend uit Lenins mond. Wel iets dat erop lijkt, namelijk dat naïeve westerse intellectuelen bereid zijn voor het touw te betalen waaraan zij later zelf zullen worden opgeknoopt.
Over de auteur
Max Pam is schrijver en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In Trouw van 1 februari 1985 vond ik nog een andere bron. Daarin herleidt buitenlandspecialist H.J. Neuman (1926-2010) de nuttige idioot tot aan Dimitri Manuilski, een trotskist van het eerste uur, die later in Oekraïne de functie zou vervullen van secretaris van de Communistische Partij. Tijdens de Grote Terreur zijn in de Sovjet-Unie bijna alle trotskisten geliquideerd, maar het verhaal gaat dat Stalin deze Manuilski liet leven, omdat hij hem te dom vond voor een nekschot.
Tegenwoordig wordt de term ‘nuttige idioot’ vooral gebruikt in relatie tot Vladimir Poetin. Publieke figuren uit westerse landen die sympathie koesteren voor de leiders in het Kremlin en daarmee, bewust of onbewust, propaganda maken voor de agressieve oorlogszucht van Rusland, mogen zich verheugen in dit ongunstige predicaat.
Op X, de moderne vuilnisbak der meningen, ging ik op zoek naar nuttige idioten. Je zou denken dat de moord op Navalny velen de ogen heeft geopend, maar dat bleek tegen te vallen. De idiootste aller idioten mag zo langzamerhand Thierry Baudet heten. Het is gewoon te zielig om te zien. Tegenwoordig zoekt hij zijn heil vooral bij het blanke Vlaamse blok, waar hij door flaminganten nog wordt toegejuicht. Niet Poetin heeft Navalny vermoord, maar Pfizer, betoogde Thierry in een toespraak. Dat krijg je ervan als je zo stom bent om een westers coronavaccin te nemen: een bloedprop. Thierry wist het al, terwijl Russische doktoren nog een doodsoorzaak aan het verzinnen waren.
Een aparte nuttige idioot is Joost Niemöller. Hij behoort tot de groep die vindt dat we eerst maar eens alle feiten moeten kennen, voordat we wij in het vooringenomen Westen oordelen over de dood van Navalny. Tsja, misschien kan het AMC voor onafhankelijk onderzoek een commissie sturen naar kamp IK-3, bijnaam ‘de Poolwolf’, daar in het hoge Siberië. Ik denk dat ze met open armen ontvangen zullen worden, tenminste, als het lijk van Navalny niet net ergens anders heen is gebracht. Bijna aandoenlijk van treurigheid zijn Niemöller tweets over de Russische successen aan het front, die consequent door de westerse media onvermeld blijven. In veel opzichten is Niemöller in Nederland uitgegroeid tot Poetins persoonlijke drollenvreter.
In de huidige politieke constellatie is Geert Wilders toch wel de belangrijkste nuttige idioot. Maar wat is dat? Op X twitterde Wilders: ‘Verschrikkelijk. Oppositieleider Navalny sterft in een barbaarse strafkolonie van een barbaars regime.’ Keurig, of wordt hier weer iets in een ijskast gezet, waar het nog kouder is dan in kamp Poolwolf?
De Russische tv vierde feest toen Wilders de verkiezingen won. Logisch, want nog in 2018 reisde Wilders naar Moskou, waar hij zich liet fêteren door leden van de Doema, het Russische parlement. Met een Russisch speldje op poseerde hij daar vol trots met schaakkampioen Anatoli Karpov, apparatsjik van de eerste orde. En met Leonid Eduardovitsj Sloetski, een boef van de eerste orde. Bij de bezetting van de Krim belandde Sloetski als een van de eersten op de sanctielijst. Hij werd aangeklaagd omdat hij vrouwen had betast – een unicum in Rusland – maar de vrouwen werden ontslagen en de mediabedrijven waar ze werkten werden opgeheven. Sloetski rijdt rond in een Mercedes Maybach, waarmee hij meer dan achthonderd verkeersovertredingen heeft gemaakt, maar hij betaalde geen enkele boete.
Met zulke Russische vrienden zul je maar premier van Nederland worden. VVD, word wakker!
Source: Volkskrant