Beeldend kunstenaar Lizan Freijsen maakte grote wandtapijten van aaibare, uitvergrote schimmels. Donderdag overleed ze op 63-jarige leeftijd door een tragisch ongeluk.
Lizan Freijsen kon met smaak vertellen hoe ze bij haar Rotterdamse buurtgenoten in keukenkastjes en kelders kroop. Ze fotografeerde schimmels en vochtplekken in studentenhuizen en sociale huurwoningen. De wonderlijke vormen en kleuren werden onderdeel van haar uitdijende archief met korstmossen, algen in brak water, afgebladderde muren, lekkages en barsten in asfalt.
Ze gebruikte dit vlekkenarchief, samengebracht in haar bekroonde ‘alternatieve biologieboek’ The Living Surface, als inspiratiebron voor (wand)tapijten en fotobehang. Haar werk op het snijvlak van kunst en design was onder meer te zien in Museum Boijmans Van Beuningen, tijdens de Dutch Design Week en in het historische Palazzo Turati in Milaan. Voor Artis/Micropia, het Amsterdamse wetenschapsmuseum dat gaat over microscopisch kleine organismen, maakte ze een permanente Fungal Wall, een schimmelmuur van 12 bij 5 meter.
Over de auteur
Bart Dirks schrijft voor de Volkskrant over kunst en cultuur. Eerder was hij onder meer verslaggever in Den Haag en Rotterdam en correspondent in Brussel.
‘Met mijn werk wil ik de wereld van schimmels toegankelijk maken voor een groter publiek, ongevaarlijk en aaibaar’, zei Lizan Freijsen in 2021 in de Volkskrant. ‘Ik hoop dat mensen met verwondering naar schimmels gaan kijken en hun kracht en bijzondere eigenschappen gaan zien.’
Haar grillig gevormde karpetten maakte ze door te tuften, een techniek voor het (handmatig of machinaal) maken van onder meer badkamermatten, vloerbedekking, kleden en tapijten. Met een door luchtdruk aangedreven ‘pistool’ worden wollen draden in een U-vorm door een verticaal gespannen stramien geschoten (‘tuft-tuft-tuft!’). De draden worden automatisch op dezelfde hoogte afgesneden, waarna het tuftwerk aan de achterkant met latex wordt gefixeerd. De naaldlengte is te variëren, zodat verschillende hoogten elkaar kunnen opvolgen.
Toen ze in 2009 begon te ‘tekenen met wol’, had het handtuften een ouderwets imago in de kunst. ‘Ik voelde weerstand, maar het trok me ook aan’, zei ze in 2021. ‘Mijn fascinatie voor vlekken en plekken is eigenlijk ook zo begonnen. Ik was nieuwsgierig naar het verhaal erachter en wilde de eerste reactie, namelijk dat ze vies of lelijk zijn, ombuigen tot iets anders. Door er met aandacht naar te kijken, laat ik de schoonheid van deze soort sporen zien.’
Handtuften en textielkunst hebben sindsdien een comeback gemaakt. Lizan Freijsen was dan ook een vraagbaak voor kunstenaars en ontwerpers die de techniek onder de knie willen krijgen. Zo zijn in het TextielLab van het TextielMuseum in Tilburg altijd wel enkele kunstenaars bezig aan een handgetuft wandtapijt. Momenteel staat er ook een monumentaal werk in wording van Lizan Freijsen opgespannen, bestemd voor het Groote Museum in Artis. Het zal door het TextielLab worden afgemaakt.
Zaterdag zou ze voor een werkperiode en een expositie naar New York gaan, om aansluitend een film op te nemen in het Sequoia National Park in Californië vanwege de opdracht van het Groote Museum. Maar woensdag sloeg het noodlot toe. Bij een val van haar fiets kwam ze ongelukkig op haar hoofd terecht. Ze overleed een dag later.
Haar tragische overlijden is hard aangekomen in de Rotterdamse kunstwereld, waar ze een stuwende kracht was. Bevriende kunstenaars en studenten van de Willem de Kooning Academie waar ze lesgaf, prijzen haar om haar warmte en haar vakmanschap. ‘We zullen haar energie, gulle lach, werklust en eeuwig optimisme missen’, zegt kunstenaar Silvia B., een van haar ateliergenoten. ‘Het zal heel stil zijn zonder het fijne geluid van het tuftpistool op de achtergrond.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden