De natuur staat in toenemende mate onder druk door toedoen van de recreant. Op de Veluwe worden steeds meer delen afgesloten, maar zelfs dat helpt niet altijd. Boswachter Clara Wilken: ‘Op de gekste plekken kom ik tegenwoordig hordes mensen tegen.’
In de natuur zijn mensen geen kuddedieren meer, stelt boswachter Clara Wilken (39) tot haar spijt vast. Volgden ze vroeger lijdzaam de routebordjes, tegenwoordig voelen ze zich, bewapend met gps en navigatie, zekerder om hun eigen weg te kiezen.
Tel daarbij op dat het aantal mensen dat erop uittrekt groeit, terwijl het natuurareaal niet toeneemt. En tel daar weer bovenop dat de actieradius van de mens met mountainbike, gravelbike (racefiets met profielbanden) of ander type fiets (al dan niet elektrisch aangedreven) fors is toegenomen. En dat ze in hun uitleefgebied naast ruiters, wandelaars en (loslopende) honden, tegenwoordig ook nog gezelschap hebben van hordes trailrunners. Je kunt uittekenen wat dit alles met de rust in de natuur doet.
Over de auteur
Pieter Hotse Smit is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland en verslaat ontwikkelingen in de provincies Overijssel en Gelderland. Eerder schreef hij over landbouw, natuur, voedsel en duurzaamheid
‘Op de gekste plekken, diep in mijn gebied, kom ik tegenwoordig hordes mensen tegen waar ik er vroeger één per maand zag’, zegt boswachter Wilken tijdens een rondleiding in haar gebied Loenermark, op de Veluwe ten zuiden van Apeldoorn.
De Ecologische Autoriteit becijferde vorige maand dat ruim een derde van de Natura 2000-gebieden kampt met toegenomen recreatiedruk. Na stikstof en verdroging is de prominente aanwezigheid van de mens de belangrijkste reden dat het erbarmelijk is gesteld met de belangrijkste natuurgebieden in Nederland.
Op de Veluwe, Nederlands grootste natuurgebied, hadden ze het rapport niet nodig om de ernst van recreatiedruk vast te stellen. Om de natuurdoelen in het Natura 2000-gebied te kunnen halen, ging de provincie Gelderland jaren geleden al in gesprek met de terreinbeheerders.
Zij kwamen tot wat in ambtelijke taal ‘Recreatiezonering Veluwe’ is gedoopt. Ieder deelgebiedje van de Veluwe valt met de herindeling nu in een van vier categorieën. Van categorie A, waar rond ontmoetingscentra intensieve recreatie mogelijk is, tot de verboden rustgebieden in categorie D.
De rode loper die ooit werd uitgerold om meer mensen de natuur in te krijgen, wordt met de aanwijzing van meer rustgebieden langzaam weer wat verder ingerold.
Op de Loenermark, in beheer van Geldersch Landschap en Kasteelen, herinneren asfaltwegen dwars door de natuur aan een tijd dat bezoekers hier nog met hun auto tot diep in het gebied mochten rijden. Parkeren in de berm, klapstoeltjes uit, thermosfles koffie en recreëren maar.
In de meeste natuurgebieden komen auto’s al sinds decennia niet meer verder dan de parkeerplaatsen buiten het hart van het gebied. De komende jaren zullen veel daarvan nog verder naar de randen verschuiven. Maar er is meer nodig.
Met name in open gebieden hebben vogelsoorten zoals de duinpieper, tapuit en boomleeuwerik te veel last van recreanten – en hun illegaal loslopende honden.
Ook vier andere vogelsoorten hebben het zwaar: de wespendief, nachtzwaluw, draaihals en zwarte specht – waarvoor op de Veluwe eveneens geldt dat de terreinbeheerders zich moeten inspannen om ze te behouden. Op de nachtzwaluw na, zijn ze sinds 1990 allemaal drastisch minder waargenomen, blijkt uit cijfers van Sovon.
Op deze wel erg regenachtige ochtend laten ongehoorzame recreanten zich niet zien. Wilken houdt stil bij een bosrand. Langs de dikke beuken is een oud pad zichtbaar. Sinds een jaar is het versperd met stronken van berken en grove dennen. ‘Kwetsbare natuur’, ‘Pad afgesloten’ en ‘Geen toegang’, staat op het informatiebord.
‘Dit soort overgangen van bos naar heide zijn heel belangrijk voor foeragerende vogels, reptielen en insecten’, zegt Wilken. ‘Helaas voor de bezoekers zijn dit ook de mooiste wandelpaden. Zij blijven welkom in dit gebied, maar niet meer overal. We moeten inzien dat we te gast zijn in de natuur, een thuis voor veel planten en dieren.’
Deze week sluit Wilken met haar collega’s een volgend pad af in het kader van de herindeling. Ingrijpender is het vanaf dit jaar in het broedseizoen volledig afsluiten van het Kootwijkerzand (Staatsbosbeheer) en sinds afgelopen jaar al het Hulshorsterzand (Natuurmonumenten).
‘Dat was spannend’, zegt Luc Berris van Natuurmonumenten. ‘Ons naambordje staat erbij, maar mensen die in de buurt wonen zien het toch als hun gebied. Dat snappen we ook, maar we hebben ze uitgelegd waarom het voortaan toch echt moet.’
Dat verbodsborden geen garantie zijn voor een ongestoord leefgebied, merkte Berris in Planken Wambuis, op de Veluwe ten oosten van Ede. Ruim een kwart ervan is stiltegebied, maar tijdens recente tellingen bleek dat in het verboden deel tegenwoordig meer mensen komen dan 25 jaar geleden in heel Planken Wambuis. ‘90 procent houdt zich aan de regels, maar voor sommige mensen lijkt een verbodsbord reden vooral op avontuur te gaan.’
Problemen met grotere stromen bezoekers beperken zich niet tot de Veluwe. Zo vraagt Natuurmonumenten in het drukke Buurserzand bij Haaksbergen (Overijssel) sinds vorige maand 50 euro voor het maken van trouwfoto’s. Het grootste probleem zijn de onaangekondigde evenementen, beamen meerdere terreinbeheerders desgevraagd.
Met lokale sportverenigingen staan ze doorgaans in goed contact over evenementen in de natuur. Maar steeds vaker worden terreinbeheerders verrast door groepen trailrunners, mountain- en gravelbikers die zonder overleg met tientallen tegelijk ineens door een gebied denderen. Via gps-routes die op apps als Strava, Komoot of op sociale media de ronde doen, maar die niet altijd over de daarvoor bedoelde paden leiden.
Boswachter Wilken wil benadrukken dat de meeste bezoekers zich voorbeeldig gedragen, en vooral moeten blijven komen. Maar te vaak is de balans zoek. En nee, dan helpt het niet, zegt ze, dat laatst in een fietsblad de Loenermark als ‘gravelhemel’ werd aangeprezen: ‘Een Veluws natuurpareltje dat je voorgoed bekeert tot het gravelgeloof.’
Het is niet het soort publiciteit waarop Wilken en haar collega’s zitten te wachten. ‘Alle overgebleven paden zijn nu nog opengesteld voor wandelaars én alle soorten fietsers, maar we overwegen serieus of we dit zo willen houden.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden