Geschrokken van het ‘postkantoorschandaal’, en vooral van de volkswoede die de tv-serie Mr Bates vs The Post Office daarover ontketende, beloofde de Britse regering begin 2024 duizenden gedupeerde postkantoorhouders zo snel en zo genereus mogelijk schadeloos te stellen.
Maar die generositeit bleek mee te vallen. Toen Alan Bates het aanbod zag, stelde hij vast dat het bedrag eenzesde was van waar hij recht op heeft. ‘Dit aanbod is belachelijk, beledigend en na al die jaren, ja, wreed’, zei de oud-postkantoorhouder, die al bijna een kwart eeuw voor gerechtigheid strijdt.
Over de auteur
Patrick van IJzendoorn is correspondent Groot-Brittannië en Ierland voor de Volkskrant. Hij woont sinds 2003 in Londen en schreef meerdere boeken, waaronder over de Brexit.
Zo kennen de Britten de 66-jarige Welshman, die dit jaar landelijke bekendheid verwierf door Mr Bates vs The Post Office, een vierdelige serie die ook bij de NPO te streamen is. Miljoenen kijkers zagen met toenemende ontsteltenis hoe duizenden beheerders van Britse postkantoren door Post Office Ltd. ten onrechte van fraude of diefstal werden beticht.
Honderden zogenoemde postmasters werden veroordeeld wegens kastekorten, in veel gevallen zelfs tot gevangenisstraffen. Vier verdachten pleegden zelfmoord. Talrijke levens werden verwoest. Het is de grootste gerechtelijke dwaling in de Britse geschiedenis.
Bates was een van de eersten die in de problemen kwam. Hij werd aan het begin van deze eeuw geconfronteerd met kastekorten op zijn postkantoor in Llandudno, een kustplaats in het noorden van Wales. Nadat Bates weigerde verantwoordelijkheid te accepteren, raakte hij in 2023 zijn postkantoor kwijt. De voormalige projectmanager, die grafisch ontwerp heeft gestudeerd, koesterde van begin af aan het vermoeden dat er iets mis moest zijn met het Horizon-boekhoudsysteem van Fujitsu dat in 1999 door Labour was geïntroduceerd.
Bates was aanvankelijk een roepende in de woestijn. Maar hij kreeg snel door dat hij niet de enige was die problemen had gekregen. Met zijn organisatietalent bracht de Liverpudlian gedupeerden bijeen, verenigd in The Justice For Subpostmasters Alliance. ‘Op een dag krijgen we de klootzakken’, zo beloofde hij zijn lotgenoten. Bij deze strijd tegen de almachtige posterijen was het wachten op steun: vanuit de politiek, vanuit de mediawereld, vanuit juridische hoek.
Het postkantoorschandaal is een verhaal van kritische, dappere eenlingen. In de politiek was James Arbuthnot een van de weinigen die, aan de hand van een gedupeerde postmaster uit zijn kiesdistrict, zag dat er iets mis was. In de media was het de pientere Rebecca Thomson van het tijdschrift Computer Weekly die de zaak in 2009 als eerste onder de aandacht bracht. Later kreeg de alliantie van Bates, bestaande uit 555 postkantoorhouders, juridische steun van James Hartley van advocatenkantoor Freeths. Hij durfde de posterijen te dagen.
Of luister via Spotify of Apple podcasts.
Uit het juridische onderzoek naar het schandaal is gebleken dat zowel Fujitsu als de Post Office al vanaf een vroeg stadium wist dat er iets mis was met het systeem. Het merkwaardigde is dat de postmasters altijd kampten met kastekorten – en nooit met overschotten. Terwijl de bazen van de Post Office en Fujitsu flink verdienden, waren Bates en zijn vrouw Suzanne aangewezen op slechtbetaalde deeltijdbaantjes om de rekeningen te betalen. Ze wonen, met kat Missy, in een goedkoop, maar idyllisch gelegen huis aan de noordkust van Wales.
Bates mocht onlangs zijn opwachting maken bij het onderzoek naar de gerechtelijke dwaling. ‘Hij sprak met bewonderenswaardig precieze bewoordingen’ noteerde een journalist. ‘Geen jargon, geen gezever.’ Deze helderheid stond volgens de verslaggever in schril contrast met de verklaringen van de bazen van de Post Office en Fujitsu. Tegen de term ‘compensatie’ maakte Bates een principieel bezwaar. ‘Noem compensatie geen ‘compensatie’. Het is het geld van de slachtoffers dat de staat retourneert.’
Dat Bates niet bereid is zich zomaar te laten afschepen, bleek begin dit jaar toen hij de eretitel Officer of the Order of the British Empire weigerde. Volgens hem zou acceptatie daarvan een klap in het gezicht zijn van de gedupeerde postmasters, omdat voormalig Post Office-baas Paula Venneels Commander of the Order of the British Empire is, een hogere onderscheiding – die ze inmiddels heeft teruggegeven.
Een interview in The Times leidde recentelijk tot een aanbod van een geheel andere orde. ‘Als Richard Branson dit leest… Ik zou weleens op vakantie willen’, zei hij gekscherend. Tijdens een optreden in een ochtendshow, een dag later, bood de eigenaar van Virgin Atlantic het echtpaar een vakantie op Necker aan, zijn eigen Maagdeneiland. Met tranen accepteerde Bates het aanbod van Sir Richard.
De oud-postkantoorhouder en zijn vrouw waren jaren niet aan vakantie toegekomen. Na het verlies van zijn werk als postmaster hadden ze het niet breed. Bovendien had hij het te druk met zijn strijd voor rechtvaardigheid.
Tot de cast van Mr Bates vs the Post Office behoorde een niet-acteur. Oud-minister van Onderwijs Nadhim Zahawi speelde zichzelf als lid van een Kamercommissie die de top van de Post Office in het parlement ondervroeg.
Kort na de serie is de voorzitter van de Post Office Ltd. Henry Staunton ontslagen door minister van Economische Zaken Kemi Badenoch. Volgens de Conservatieve bewindsvrouw was er behoefte aan een frisse wind.
Voor minister van Onderwijs Gillian Keegan had de serie ook gevolgen. Haar man Michael was tussen 2014 en 2015 hoofd van de Britse divisie van Fujitsu. Zijn huidige functie bij The Cabinet Office heeft hij kort geleden neergelegd.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden