Denkfouten in het hedendaags ontwerp gefileerd door ontwerpwetenschapper Jasper van Kuijk. Deze week: ouderwetse nachttreinwagons.
De wagons van mijn nachttrein van Zweden naar Nederland zijn vrijwel hetzelfde als die waarin ik veertig (40!) jaar geleden met mijn ouders naar Zweden op familiebezoek ging. Lange gang langs coupés voor zes personen. Dezelfde flinterdunne wandjes, net te harde bedjes en wc’s met gevangenis-vibes. Nou vooruit, de coupés hebben tegenwoordig een stopcontact om je telefoon of laptop op te laden. Maar verder is het veertig jaar terug in de tijd.
Niet verwonderlijk, want tot een paar jaar terug gaf niemand een stuiver voor de toekomst van de nachttrein en dus bestelde geen enkel spoorwegbedrijf er nog nieuw materieel voor. Onder druk van steeds goedkoper en frequenter vliegen verdwenen de nachttreinverbindingen uit Nederland. In 2016 stapte Deutsche Bahn, ooit een stevige speler op de markt, zelfs helemaal uit de nachttreinen. Alleen het Oostenrijkse ÖBB bleef tegen de trend in bouwen aan een netwerk en het kocht het overtollige materieel van Deutsche Bahn op. En toen kwam er door het toegenomen klimaatbewustzijn een nachttreinrevival en had ÖBB door z’n tegendraadse beleid – mentale aantekening: innoveren is iets ánders doen dan wat de rest doet – ineens een bijzonder strategische positie.
Dus toen het Zweedse spoorbedrijf SJ een nachttrein van Stockholm naar Hamburg en Berlijn op wilde zetten, werd dat een samenwerking met ÖBB. En zit ik weer in dezelfde wagons als ooit.
Maar ik heb hoop. Want waar andere maatschappijen oude wagons bij elkaar schraap-leasen, bestelde voorloper ÖBB een aantal jaar geleden al nieuwe slaapwagons. En dat zijn wagons die je níét laten denken dat je een vervoersmiddel van de vorige eeuw (of die daarvoor) gebruikt. Een frisse, moderne vormgeving. Maar de meest in het oog springende vernieuwing betreft de indeling. Een rolstoeltoegankelijke coupé, ruimte voor skispullen, en – waar ik zelf het benieuwdst naar ben – slaapcapsules.
Met z’n zessen in een coupé slapen kan leuk zijn als je met je gezin op reis bent, of op vakantie bent en in een wat socialere stemming. Maar niet altijd. Je kunt een tweepersoonscoupé huren, maar dat is flink aan de prijs. Daarom heeft ÖBB in de nieuwe wagons ook individueel afsluitbare ‘minicabines’ opgenomen, vergelijkbaar met de Japanse capsulehotels. Je kunt je rustig terugtrekken als je wilt en alleen slapen, in een ruimte met individuele airco en lichtinstellingen. Als je samen met iemand reist, kun je een schuifdeur tussen twee naastgelegen capsules openschuiven. Je bagage kun je kwijt in een kluisje tussen de ‘pods’, dat je afsluit met een sleutelkaart. Dus je kunt met een wat geruster hart even een stukje door de trein banjeren.
Het ontwerp herdefinieert op een slimme, doordachte manier wat een nachttrein kan zijn en speelt in op de behoeften van de nachttreinreizigers van nu. In plaats van op die van veertig jaar terug.
Over de auteur
Jasper van Kuijk is ontwerpwetenschapper en columnist voor de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden