Johnny Nijs was nog maar een tiener toen hij zich in de jaren tachtig voor het eerst bij de autofabriek in Born meldde. Nu, bijna veertig jaar later, haast de 56-jarige zich in het donker richting de toegangspoort van VDL Nedcar voor zijn allerlaatste dienst. ‘Het voelt klote’, zegt hij.
Een jaar geleden sleutelden in de fabriek nog ongeveer vierduizend mensen aan nieuwe Mini’s van BMW. Na ontslaggolf op ontslaggolf zijn daar nog ongeveer 450 medewerkers van over. Omdat de Duitse autofabrikant zich terugtrekt en VDL geen nieuwe klant heeft gevonden, is ook voor de meesten van hen geen werk meer. Na deze week vallen de productielijnen van de enige autofabriek in Nederland stil.
Bij de ingang is de stemming vrijdagochtend bedrukt. Alleen tijdelijke arbeidskrachten uit het buitenland stappen onaangedaan door de draaihekken. Een kwaliteitscontroleur die al decennia bij de fabriek werkt, is een van de weinigen die zich maandag nog moet melden. ‘Nu voel ik nog niks, maar dat zal volgende week wel komen’, zegt hij. ‘We zitten nu nog in de werkmodus.’
Lange tijd maakte de bedrijfsleiding zich weinig zorgen over de toekomst. Toen BMW eind 2020 zijn vertrek aankondigde, leek er nog tijd genoeg om een nieuwe opdrachtgever te vinden. In een interview met de Volkskrant voorspelde toenmalig Nedcar-directeur Paul van Vuuren dat Amerikaanse, Chinese of Zuid-Koreaanse fabrikanten meer productiecapaciteiten in Europa zouden willen vestigen. ‘En dan steken wij onze vinger op.’
Over de auteur
Pepijn de Lange is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Het bleef niet alleen bij woorden. Op het hoogtepunt van het optimisme kapte VDL Nedcar het Sterrebos, een gebied van ruim zeven hectare dat grenst aan de fabriek. Het bedrijf wilde het terrein gebruiken om een productielijn voor een mogelijke tweede klant aan te leggen. Ondanks hevige protesten van activisten drukte VDL zijn plan door.
De tweede klant kwam echter nooit. Sterker nog, ook een vervanger voor BMW bleek niet te vinden. Begin deze maand vervloog de laatste hoop: een investeringsfonds uit Abu Dhabi besloot zijn peperdure auto’s niet in Born, maar elders te laten bouwen. Hoewel Nedcar nog wel voertuigen als legerauto’s en ME-busjes blijft produceren, stopt de grootschalige productie van personenauto’s. In 2018 produceerde de fabriek nog ruim 210 duizend wagens voor BMW.
Wat zich deze laatste dagen precies binnen de fabrieksmuren afspeelt, blijft gissen voor de buitenwereld. Op dit markante moment in de geschiedenis van de Nederlandse auto-industrie zijn geen journalisten welkom. Werknemers vertellen dat ze nog ongeveer honderd Mini’s moeten afmaken. Collega’s die aan het begin van de productielijn stonden, zijn donderdag al naar huis gestuurd.
Nijs en de productiemedewerkers die hij aanstuurt gaan vrijdag nog één keer aan de slag. Daarna is het inpakken en opruimen. ‘Ik heb hier heel veel meegemaakt, maar daar komt nu een einde aan’, zegt Nijs. ‘Maandag kom ik nog alles inleveren en dan is het voor mij afgelopen.’
Ondanks de hoopgevende woorden van de bedrijfsleiding komt het einde voor het personeel niet onverwacht, zegt vakbondsbestuurder Ed Leunissen van CNV. ‘De vraag is: heeft VDL te hoog ingezet? Hoopten ze meer te kunnen verdienen en is dat mislukt, of is de noodlijdende auto-industrie het probleem?’
De massaontslagen zijn extra schrijnend in het licht van de geschiedenis van de streek. Toen toenmalig minister Joop den Uyl in 1965 de sluiting van de mijnen aankondigde, was de autofabriek zijn belangrijkste wisselgeld. Met een genereuze subsidie had de regering de Eindhovense autofabrikant Daf overgehaald om personenwagens in Born te produceren. Zo moest de werkgelegenheid in de streek op peil blijven.
De mijnwerkers moesten wennen aan het lopendebandwerk in een fabriek. Waar zij onder de grond zwaar werk met veel eigen verantwoordelijkheid verrichtten, moesten zij in de fabriek urenlang dezelfde klusjes uitvoeren. Bovendien gingen ze er financieel op achteruit. ‘Ik had nog nooit een fabriek van binnen gezien’, zei een werknemer in een polygoonjournaal uit 1968. ‘Dat viel toch een beetje tegen in het begin. Maar voor de gezondheid is het beter.’
In de decennia die volgden, moest de fabriek steeds op zoek naar nieuwe klanten om het hoofd boven water te houden. Na Daf kwam het Zweedse Volvo, daarna het Japanse Mitsubishi. Toen dat laatste bedrijf in 2012 aankondigde zich terug te trekken, dreigde Nedcar al eens te moeten sluiten. Maandenlang verkeerde het personeel in grote onzekerheid, totdat VDL-topman Wim van der Leegte de noodlijdende fabriek voor het symbolische bedrag van één euro overnam.
Twaalf jaar later loopt de autoproductie alsnog ten einde. Twee uur nadat de ploegendienst is begonnen, druppelen vrijdagochtend de eerste werknemers alweer naar buiten. Beduusd leveren ze hun toegangspasjes in bij de beveiliging. ‘Nu kunnen jullie niet meer terug’, grapt een in blauwe overall gestoken man tegen zijn collega’s. Onder zijn arm heeft hij een doos Merci.
Even later nemen twee vrouwen uitgebreid de tijd om de toegangspoortjes te fotograferen voordat ze die voor het laatst passeren. Buiten komen de tranen. Terwijl op de naastgelegen A2 in het buitenland geproduceerde auto’s voorbijrazen, houden ze elkaar een halve minuut vast. Daarna lopen ze ieder naar hun eigen wagen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden