Voor het Nationaal Monument op de Dam zit een jongetje te tekenen, in een zee van brandende kaarsen, bloemen en dankbetuigingen aan de Russische oppositieleider Aleksej Navalny, die gisteren overleed in zijn gevangeniscel. Het jongetje tekent een man omringd door gekleurde hartjes.
De tekenaar kijkt ernstig, net als de honderden andere mensen die zijn toegestroomd voor deze demonstratie. De sfeer is bedrukt, veel aanwezigen lijken lamgeslagen. Demonstranten houden borden vast met daarop teksten als ‘geef niet op’ en ‘Poetin is een moordenaar’.
Ulla (24) heeft even afstand genomen van de mensenmassa. De Russische vertelt liever niet wat haar achternaam is. Ze is met haar man, een anarchistisch activist, twee jaar geleden uit Rusland gevlucht. Ze is lid van een feministische anti-oorlogsbeweging en heeft meegeholpen aan het organiseren van deze demonstratie. ‘Toen ik het nieuws gisteren hoorde, raakte ik eerst in een soort woedende hyperfocus’, zegt ze. ‘Daarna stortte ik in. Ik moest huilen en schreeuwen. Navalny gaf ons hoop. Als feminist was ik het niet altijd eens met zijn opvattingen, maar vandaag draait niet om politiek. Navalny had een hart. Hij was empathisch en echt. Zo iemand heeft Rusland nodig.’
De meeste demonstranten zijn Russisch, hoewel er ook tientallen Nederlanders aanwezig zijn. Gisteren werd er op dezelfde locatie al een wake voor Navalny gehouden. Ook vandaag rouwen de aanwezigen. Er gaan kaartjes rond, waarop mensen hun boodschap aan Navalny kunnen schrijven. Verschillende sprekers moeten hun toespraak onderbreken omdat ze worden overmand door emotie. Regelmatig scandeert de menigte het Russische ‘spasiba’: bedankt.
‘Ik geloof nog steeds niet dat hij dood is, maar dat schijnt de eerste fase van rouw te zijn’, zegt Anna Stepanova (39) uit Sint Petersburg. Ze vluchtte zeven jaar geleden met haar vrouw naar Nederland, omdat ze als lesbisch stel vervolgd werden in Rusland. ‘We zijn vooral hier om met gelijkgestemden te treuren. Ik had altijd de hoop dat Navalny onze Nelson Mandela zou worden, dat hij vrij zou komen in een nieuw Rusland. Wij hebben Rusland verlaten, maar hij is altijd blijven vechten. Nu is hij dood en dat doet pijn. Maar we moeten zijn werk wel voortzetten.’
Dat vindt Alexander Kazakov (34) ook. De group product manager bij Booking.com, die zes jaar geleden vertrok uit Moskou, legde gisteren direct zijn werk neer om mee te helpen met het organiseren van deze demonstratie. ‘We moeten doorgaan. En als we niet meer weten wat we moeten doen, moeten we ons afvragen wat Navalny zou doen’, zegt hij geëmotioneerd.
Hij draagt een speldje met de wit-blauw-witte vlag van ‘Vrij Rusland’, waarin het ‘bloedrood’ is vervangen door wit. ‘Hoop houden is moeilijk, maar ik houd me vast aan kleine overwinningen. En we moeten ervoor zorgen dat de Russische gemeenschapszin sterk blijft.’
Een van de sprekers vraagt aan het publiek wie nog mensen in Rusland kent. Talloze handen gaan omhoog. Vervolgens vraagt ze wie het contact heeft verbroken met vrienden en familieleden, omdat zij Poetin steunen. Bijna evenveel handen gaan omhoog. ‘Doe dat niet! Blijf met ze praten’, reageert de spreker. ‘Zorg er alsjeblieft voor dat niet alleen propaganda horen. Breng ze aan het twijfelen! Het regime wil niets liever dan ons uit elkaar drijven.’
Yulia Kulakova (36) uit Moskou begrijpt de oproep, maar geeft ook toe dat al haar vrienden inmiddels inderdaad dezelfde politieke opvatting als zijzelf hebben. ‘Ik kan gewoon geen vrienden zijn met mensen die zo’n onmenselijk regime steunen, of ‘neutraal’ zeggen te zijn. Van mijn oma accepteer ik het, maar die is 90’, zegt ze.
De zachtaardig ogende Kulakova draagt een groot bord, met daarop: ‘ik kan niet wachten tot Poetin sterft aan een trombose’. ‘Veel mensen praten hier over het houden van hoop’, zegt ze. ‘Maar vandaag voel ik geen hoop. Enkel woede. Ik sta hier om deze boodschap te verkondigen, aangezien mijn Russische vrienden dat niet kunnen. Natuurlijk kan er altijd een wonder gebeuren, maar ik heb er voorlopig weinig vertrouwen in.’ Veel omstanders delen haar woede.
Een stuk verderop staat Foma (30) uit Kaliningrad, met een minstens even groot bord. Er staat een Russische tekst op. De IT-specialist is bezorgd om zijn familie die nog in Rusland woont, en wil daarom niet met zijn achternaam in de krant. ‘Op mijn bord staat ‘Navalny gaat naar de hemel, maar Poetin zal creperen’, vertaalt hij.
Volgens Foma moeten de Russen de hoop nog niet opgeven. ‘Hoewel Navalny nu dood is, blijft hij een inspiratiebron. We moeten Rusland onder druk blijven zetten. Landen als Nederland kunnen dat doen door geld naar Oekraïne te sturen en mensen zoals ik kunnen blijven protesteren. Geloof me, ik ken het Russische systeem. Het is gebouwd door idioten op een fundament van corruptie. Zoiets stort onder druk vanzelf in elkaar.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden